Z artykułu dowiesz się:
Czy trzeba znać rodzaj gleby w swoim ogrodzie?
Niekoniecznie trzeba znać rodzaj gleby w swoim ogrodzie, lecz warto to wiedzieć. Dzięki temu unika się błędów z doborem roślin, gdyż mają różne preferencje co do ziemi. Ponadto łatwiej zaplanować nawożenie. Gdy wiadomo, jaka jest gleba, łatwiej dopasować odpowiednie dawki nawozów, by rośliny miały tyle składników pokarmowych, ile potrzebują, czyli ani za mało, ani za dużo.
Podobnie jest z podlewaniem – ilość zużytej wody w dużym stopniu zależy od rodzaju gleby. Jeśli jest lekka, podlewać trzeba więcej (i płacić wyższe rachunki), bo woda szybko przenika w jej głąb. Nie jest to jednak reguła, bo nie wszystkie rośliny ogrodowe potrzebują podlewania nawet w czasie suszy (ale trzeba wiedzieć które).
Aby sprawdzić rodzaj gleby, można oddawać jej próbki do laboratorium, ale i tak nie uzyskuje się odpowiedzi na wszystkie pytania. Z dość dużą dokładnością można ustalić właściwości gleby na podstawie własnych obserwacji. Poza tym niektóre badania są tak proste do wykonania, że nie trzeba mieć wiedzy z zakresu chemii, fizyki czy gleboznawstwa. Wystarczą proste testy!
Który rodzaj gleby jest najlepszy? Nie ma jednoznacznej odpowiedzi. To zależy jakie rośliny są uprawiane. Niektóre preferują glebę ubogą, suchą czy kwaśną, a inne potrzebują żyznej, wilgotnej, o odczynie zbliżonym do obojętnego. Jeśli zna się rodzaj gleby w ogrodzie, łatwiej wybrać roślinny, które będą dobrze w nim rosły.
Przeczytaj także: Rodzaje gleby a wymagania roślin
Jak rozpoznać rodzaj gleby w ogrodzie?
Gleboznawstwo to nauka przyrodnicza, która zajmuje się powstawaniem, budową i właściwościami gleby. Nie trzeba jednak być gleboznawcą, by rozpoznać, jaka gleba jest w ogrodzie. Nie jest też konieczne oddawanie próbek do laboratorium ani robienie głębokich wykopów, by poznać warstwy gleby. Rodzaj gleby można rozpoznać na podstawie obserwacji i prostych testów.
Trzeba koniecznie pamiętać, że gleba ma rozmaite właściwości. Różni się m.in. strukturą, napowietrzeniem, wilgocią, odczynem, zawartością składników mineralnych i organicznych. Na niektóre z tych cech właściciel ogrodu nie ma wpływu, np. wysokość poziomu wody gruntowej, a inne, jak odczyn, może zmieniać.
Gleba w ogrodzie nigdy nie jest taka sama. Zmienia się m.in. pod wpływem opadów, podlewania, nasłonecznienia, przekopywania, nawożenia, ściółkowania. Czasem niektóre zmiany następują latami, ale bywa też, że w ciągu zaledwie jednego, większego deszczu. Dlatego umiejętność rozpoznawania gleby na podstawie obserwacji ma ogromne znaczenie, nawet jeśli jej próbka zostanie oddana do laboratorium. Warto wiedzieć, jak sprawdzać właściwości gleby, by ustalić jej rodzaj.
1. Gleba słaba, przeciętna czy żyzna
O słabej glebie mówi się, jeśli jest mało urodzajna, a o żyznej, gdy większość roślin rośnie w niej bardzo dobrze. Gleba przeciętna jest urodzajna w stopniu wyższym niż słaba, ale niższym niż żyzna. W większości ogrodów gleba jest słaba lub przeciętna. Często zdarza się, że w tym samych ogrodzie ziemia może być żyzna w jednym zakątku, w którym systematycznie stosuje się nawożenie, np. w warzywniku, a słaba lub przeciętna – w innych.
Urodzajność gleby zależy w dużym stopniu od tego, ile ziemia może pochłonąć i zatrzymać składników pokarmowych. W dużej mierze ma na to wpływ zawartość w niej próchnicy, np. pochodzącej z resztek roślinnych, oraz ziarenek mineralnych (piasku) o średnicy mniejszej niż 0,01-02 mm. Prosty sposób, aby to sprawdzić polega na wsypaniu próbki gleby do szklanego naczynia, następnie dodaniu wody i wymieszaniu. Im woda jest brudniejsza, tym żyźniejsza gleba.
Trzeba jednak pamiętać, że warstwa żyźniejszej gleby może być cienka. Łatwo to zauważyć, np. podczas wykopywania głębokich dołków podczas sadzenia drzew czy wykonywania fundamentów pod dom, altanę, szklarnię. Im grubsza jest warstwa urodzajnej gleby, tym rośliny korzeniące się głęboko mogą czerpać więcej składników pokarmowych.
Przeczytaj także: Ogród odporny na suszę – dobór roślin, ściółkowanie i mądre podlewanie
2. Gleba lekka, średnia czy ciężka
W wielu poradnikach, zwłaszcza dotyczących nawożenia, gleby określa się jako lekkie, średnie albo ciężkie. Gleba lekka jest piaszczysta, luźna, przepuszczalna i sucha (praktycznie nie magazynuje wody), ciężka – przeciwnie, a średnia ma cechy pomiędzy nimi. Takie ich właściwości wynikają z wielowiekowych procesów glebotwórczych.
W glebie lekkiej brakuje składników magazynujących wodę, np. gliny. Poza tym wyjątkowo szybko wymywane są z niej składniki pokarmowe. W przypadku gleby ciężkiej jest odwrotnie. Dlatego nawożenie roślin rosnących w glebie lekkiej korzystniej robić częściej, dzieląc dawkę nawozu na kilka części. Glebę lekką należy też częściej wapnować (co 2 lata) niż glebę ciężką (co 4 lata). Zalety lekkiej gleby to dobre napowietrzenie oraz szybkie nagrzewanie pod wpływem promieni słonecznych.
Glebę ciężką trudniej przekopać, długo magazynuje wodę i czasem, zwłaszcza wiosną, przypomina konsystencją glinę. Po roztopach śniegu i deszczu jest tak mokra, że brakuje w niej powietrza. W czasie suszy często się zeskorupia.
Prosty domowy test sprawdzający, czy gleba jest lekka, średnia czy ciężka polega na wzięciu jej w garść po deszczu i spróbowaniu uformowania kulki lub wałka. Jeśli nie można ich zrobić, jest lekka, jeżeli się nie rozpadają – ciężka. Mniej lub bardziej rozpadające się kulki i wałki sygnalizują, że gleba jest średnia.
Przeczytaj także: Ogród na bardzo piaszczystej glebie – jak poprawić podłoże i jakie gatunki sobie poradzą
3. Gleba mineralna czy próchnicza
W miejscach, gdzie przed tysiącami lat przemieszczały się lodowce czy wietrzały skały powstawała gleba mineralna. W jej składzie są głównie takie cząstki jak piasek, ale mogą być też kamienie. Gleba mineralna, w zależności od rodzaju skał, na bazie której powstała, może mieć różne właściwości. Przykładowo, w regionach, w których były to skały wapienne, gleba miewa odczyn zasadowy. Czasem w glebie są pozostałości lawy wulkanicznej, która ceniona jest jako naturalny nawóz, np. Mączka bazaltowa. Ziemia mineralna jest sypka, bez resztek organicznych.
W glebie próchniczej zaś resztek organicznych jest dużo. Mogą to być np. pozostałości jesiennych liści, bylin, kwiatów, traw, igieł i szyszek sosen oraz innych iglaków. Próchnica tworzy się także z nawozów organicznych, jak kompost i obornik. Gleba próchnicza lepiej zatrzymuje wodę oraz składniki pokarmowe niż mineralna. W zależności od stopnia rozkładu ziemia z próchnicą przypomina z wyglądu kompost.
Najczęściej gleba w ogrodzie jest pośrednia, czyli mineralno-próchnicza. Istotne jest, aby systematycznie wprowadzać do niej substancje organiczne, aby próchnicy było jak najwięcej. Mogą to być ściółki wykonane z naturalnych materiałów, jak kora i zrębki, a także nawozy organiczne, np. Biohumus Max Warzywa i Owoce (z biohumusem dżdżownic), Nawóz Bezpieczny Trawnik (granulowany kompost) czy Obornik granulowany koński. Bogatym źródłem próchnicy są również zielone nawozy.
Przeczytaj także: Naturalne nawozy mineralne – właściwości i zastosowanie w ogrodzie
4. Gleba kwaśna, obojętna czy zasadowa
Bardzo ważnym parametrem gleby jest jej odczyn, który może być kwaśny, obojętny lub zasadowy (alkaiczny). Określa się go w skali pH. Odczyn ma ogromny wpływ na przyswajanie składników pokarmowych przez rośliny. Jeśli jest nieodpowiedni, w stosunku do ich preferencji, słabo rosną, chorują i zamierają. Najbardziej na niewłaściwy odczyn są wrażliwe rośliny kwasolubne, np. borówka i różanecznik, a także zasadolubne, m.in. sasanka zwyczajna i wawrzynek wilczełyko. Jeśli gleba jest zbyt kwaśna lub nadmiernie zasadowa źle rośnie większość warzyw.
Odczyn gleby stale się zmienia w ogrodzie. Wpływ na to mają m.in. opady, stosowane nawozy, ściółkowanie naturalnymi materiałami. Odczyn można celowo zmieniać, np. stosując wapnowanie albo preparaty Podłoże pH minus (obniża odczyn) i Podłoże pH plus (podwyższa odczyn). Aby zmieniać odczyn gleby, trzeba znać wyjściowe pH gleby. Łatwo to sprawdzić bez oddawania próbki do laboratorium. Wystarczy użyć np. Zestawu do badania odczynu gleby. Już po około 30 sekundach wiadomo, czy gleba jest kwaśna, obojętna lub zasadowa.
Przeczytaj także: Wapnowanie gleby – kiedy i jakie nawozy oraz Odkwaszanie gleby – 7 sposobów
Odczyn pH gleby - skala
- Bardzo kwaśny – pH poniżej 5
- Kwaśny – pH 5-6
- Lekko kwaśny – pH 6,1-6,7
- Obojętny – pH 6,8-7,4
- Zasadowy (alkaiczny) – pH powyżej 7,4
5. Gleba sucha, wilgotna czy podmokła
Ilość wody, którą gleba jest w stanie magazynować, to kolejna, bardzo istotność jej właściwość. Wyróżnia się glebę suchą, wilgotną oraz podmokłą. Gleba sucha bardzo często jest także lekka i mineralna (praktycznie bez próchnicy). Bardzo szybko wysycha po deszczu, zimowych roztopach czy podlewaniu. Gleba podmokła odwrotnie – często jest ciężka (z zawartością gliny) i prawie cały czas mokra. Gleba wilgotna zaś ma cechy pośrednie: od podłoża prawie suchego do bardzo mokrego.
W ogrodzie z suchą glebą nie tworzą się kałuże, nawet po ulewie. Woda szybko wsiąka w podłoże, ale przenika do jego głębokich warstw. To powoduje, że gdy opadów brak, schną rośliny wrażliwe na brak wody. Tam gdzie gleba jest podmokła, korzenie roślin często gniją (oprócz gatunków przystosowanych do warunków bagiennych). Bardzo często w takich ogrodach jest też problem z wysokim poziomem wód gruntowych, co wyklucza uprawę wielu popularnych krzewów, drzew, bylin (bardzo wrażliwy jest np. orzech włoski).
Większość roślin ogrodowych preferuje lekko wilgotną glebę. Jeśli ziemia jest sucha, aby zwiększyć jej pojemność wodną, stosuje się ściółkowanie oraz nawożenie organiczne, np. kompostem i Obornikiem bydlęcym granulowanym. Pod korzenie rośliny podsypywać też można preparat TerraCottem Universal, który zawiera m.in. hydrożel (magazynuje wodę). Rośliny wrażliwe na zbyt dużą wilgotność w strefie korzeni, na podmokłej glebie uprawiać można np. na sztucznych wzniesieniach i podwyższonych grządkach.
Przeczytaj także: Ogród deszczowy krok po kroku – dobór miejsca, warstw i roślin
6. Gleba zimna czy ciepła
Wrażenie, że ogród jest płaski często bywa złudne. Jeśli spojrzeć na mapę z poziomicami ulicy czy miejscowości, często okazuje się, że jest on położony na wzniesieniu lub w zagłębieniu terenu. Dodatkowo niedaleko mogą być rzeka, jezioro czy góra. Czasem w pobliżu są też naturalne osłony, jak las lub zagajnik. Wszystkie te elementy mają wpływ na to czy gleba jest zimna, czy ciepła. Od nich zależy intensywność nasłonecznienia, powstawanie mgły, ochrona przed wiatrem.
Gleba ciepła łatwo się nagrzewa. Często jest ona piaszczysta, z wystawą południową, nieocieniona. W miejscach, gdzie gleba jest ciepła, wcześniej topnieje śnieg i lód oraz kwitną wiosenne rośliny cebulowe, jak krokusy czy śnieżyczki przebiśniegi. Poza takie stanowiska lubią wszystkie rośliny ciepłolubne.
W ogrodach z glebą zimną często czuć chłód nawet podczas upałów. Zwykle to miejsca zacienione, często z wystawą północną, położone w obniżeniach terenu i blisko dużych zbiorników wodnych, nierzadko na dawnych torfowiskach. Na takich terenach częściej występuje mgła oraz zdarzają zmrozowiska, w których gromadzi się bardzo zimne powietrze, co sprzyja przemarzaniu roślin.
Przeczytaj także: Mikroklimat w małym ogrodzie – jak tworzyć cień, osłonę od wiatru i wilgoć