Ogród deszczowy krok po kroku - dobór miejsca, warstw i roślin

Ogród deszczowy przypomina nieco gąbkę, która nasiąka wodą opadową, gdy jest jej dużo. Dlatego, gdy deszczu brakuje, potrafi przetrwać bez podlewania. To rozwiązanie pośrednie pomiędzy tradycyjnymi rabatami a oczkiem wodnym, zainspirowane strefą przybrzeżną stawów i jezior. Ogród deszczowy jest odporny zarówno na podtopienia po gwałtowanych ulewach i topnieniu śniegu, jak i na suszę. Najczęściej zakłada się go w gruncie, ale można też wykonać wersję mini w nieszczelnym naczyniu, np. drewnianej balii.

Ogród deszczowy pomaga zatrzymać wodę opadową, która spływa z dachów, ścieżek, podjazdów, skarp, dróg. Gromadzi ją, co ogranicza skutki suszy w mikroskali. Zapobiega podtopieniom i przedostawaniu się wody do garaży, altan, domów, wiat, a także zalewaniu rabat, warzywnika czy sadu. Zatrzymuje lub wyhamowuje strumienie wody po intensywnych ulewach.

Ponadto ogród deszczowy poprawia mikroklimat w najbliższym otoczeniu, gdyż pozytywnie wpływa na wilgotność i temperaturę powietrza. To również atrakcyjne siedlisko dla drobnych zwierząt, jak biedronki, trzmiele, ptaki, motyle, ważki. Bo ogród deszczowy to ekosystem, który współpracuje w naturą. Nie potrzebuje częstej pielęgnacji i podlewania.

Ogród deszczowy można założyć przy domu jednorodzinnym, na działce, a nawet balkonie. Tego typu ogrody obecne są również w przestrzeni miejskiej: w parkach, na osiedlach mieszkaniowych, przy szkołach, parkingach, pętlach autobusowych. Dzięki nim otoczenie jest bardziej przyjazne nie tylko pod względem mikroklimatu, ale też estetyczne i bezpieczne.

Co ważne: ogród deszczowy nie zajmuje całej działki. Wydziela się na niego tylko fragment, np. przy spustach rynien, bramie, podjeździe do garażu, czyli miejsca, która często zalewa woda. Zamiast robić skomplikowane odwodnienia, wypompowywać wodę z garażu po ulewach czy odprowadzać wodę z rynien do kanalizacji, założyć można właśnie ogród deszczowy.

Przeczytaj także: Co warto wiedzieć o nawierzchniach ogrodowych

Najlepiej wykorzystać naturalne warunki w ogrodzie! Przede wszystkim trzeba obserwować po intensywnych deszczach oraz roztopach śniegu, gdzie woda płynie i się zbiera. Istotne jest też, jak szybko wsiąka w grunt. Najczęściej z nadmiarem wody jest problem w miejscach, gdzie znajdują się wszelkie spadki, np. podjazdy, skarpy, uskoki, rowy, niecki, a także przy wylotach orynnowania dachowego.

Wsiąkanie wody w grunt utrudniają nieprzepuszczalne oraz mało przepuszczalne powierzchnie, jak beton, kamień, klinkier, zwłaszcza ze szczelnymi fugami. Dlatego należy wtedy wziąć pod uwagę przebudowę nawierzchni, np. usunąć ich fragment i w tym miejscu założyć mały ogródek deszczowy. Warto wiedzieć, że podobne zadania jak ogród deszczowy pełnić może ogród na dachu.

Przeczytaj także: Jak urządzić ogród na dachu

Nie ma jednego typu ogrodu deszczowego. Jest ich kilka i każdy wygląda nieco inaczej. Rodzaje ogrodów deszczowych kształtuje człowiek, ale wpływ mają także warunki naturalne, jak nasłonecznienie, przepuszczalność gruntu, ilość wody opadowej, dostępna powierzchnia. Dlatego nie warto walczyć z naturą. Praktyczniej jest wybrać taki rodzaj ogrodu deszczowego, który najlepiej pasuje do istniejących warunków. Wtedy jest praktycznie bezobsługowy.

Przeczytaj także: Mikroklimat w małym ogrodzie – jak tworzyć cień, osłonę od wiatru i wilgoć

Suchy ogród deszczowy zakłada się na gruncie przepuszczalnym. Idealne są miejsca, w których woda, nawet po bardzo intensywnych opadach i roztopach, szybko wsiąka w ziemię (nie ma kałuż stojących godzinami czy dniami). Takie miejsca są często np. na trawiastych podjazdach samochodowych czy przy bramach oraz furtkach. W suchym ogrodzie deszczowym mokro jest tylko po deszczu, rosie lub gdy topnieje śnieg. Poza tym jest w nim sucho.

W wielu miejscach wilgoć z opadów utrzymuje się długo. Najczęściej są to rowy, niecki czy w pobliżu wylotów rynien dachowych. Woda, zwłaszcza po dużych opadach, nie zawsze wsiąka od razu w glebę. Często w takich miejscach tworzy się błoto. W mokrym ogrodzie deszczowym prawie zawsze jest wilgotno (oprócz dłuższych okresów suszy).

To miniaturowy rodzaj ogrodu deszczowego. Zakłada się go w pojemniku, który nie ma całkowicie szczelnego dna. To mogą być np. drewniana balia, dziurawa metalowa miednica, a nawet żeliwna wanna. W takim ogrodzie często wykorzystuje się wodę z rynien. Ogródek deszczowy w pojemniku zwykle ma dość wilgotne podłoże.

Ogrody deszczowe są najtrwalsze, najtańsze i najbardziej atrakcyjne, jeśli zakłada się je w obniżonych miejscach,  w których woda opadowa samoistnie się zbiera, a następnie wsiąka w podłoże. Rośliny mają wtedy dobre warunki do rozwoju, zbliżone do naturalnych. Nie trzeba też wykonywać warstw pod ogrodem deszczowym.

W niektórych przypadkach warstwy są jednak potrzebne. Wykonuje się je np. jeśli podłoże jest ubite i mało przepuszczalne. Albo jeśli ogród ma przechwytywać wodę w miejscu, gdzie naturalnie się ona nie zbiera, np. na pochyłym podjeździe do garażu. Warstwy są też potrzebne w ogródkach deszczowych zakładanych w pojemnikach. Standardowo wykonuje się je zwykle w ogrodach publicznych.

Do wykonania warstw ogrodu deszczowego najlepsze są naturalne materiały – wtedy nie trzeba ich wymieniać. Poza tym takie materiały sprzyjają korzenieniu roślin. Wykonanie warstw zaczyna się od drenażu. Na dnie przyszłego ogrodu deszczowego należy rozsypać Keramzyt (granulat z wypalonej gliny) lub żwir (warstwa około 10 cm). Taki drenaż ułatwia odpływ wody i zapobiega gniciu korzeni.

Następnie na drenażu wykonuje się warstwę filtrującą (5-10 cm) z piasku. Woda sączy się przez nią i oczyszcza. Na wierzch należy nasypać żyzną ziemię ogrodową lub kompost (warstwę około 20 cm). Po posadzeniu roślin warto powierzchnię ziemi wyściółkować, np. korą. W roli dekoracji można wykorzystać kamienie.

Przeczytaj także: Jak urozmaicić nasz ogród

W ogrodach deszczowych najlepiej sprawdzają się rośliny, które jednocześnie są odporne na nadmiar oraz brak wody. Wbrew pozorom takie gatunki nie są rzadkie. Świetnie potrafią przetrwać i podtopienia, i suszę. Niektóre, jak czosnek niedźwiedzi i rdest wężowaty, to także zioła. Trzeba sobie jednak zdawać sprawę, że takie rośliny mają cykl życiowy przystosowany do nadmiaru i braku wody, co skutkuje tym, że nie zawsze mają walory ozdobne. Podczas suszy ich liście lub całe części nadziemne często zamierają. Organami przetrwalnikowymi są najczęściej kłącza, korzenie oraz pędy. Takie rośliny odradzają się, gdy znowu mają mokro. Często ma to miejsce wiosną następnego sezonu.

Przeczytaj także: Które rośliny nie boją się nadmiaru wody

Ogród deszczowy nie wymaga podlewania w czasie suszy. Wyjątki to młode rośliny posadzone w czasie upałów oraz ogródki deszczowe w pojemnikach. Nasadzenia powinny być tak dobrane, aby znosiły zarówno nadmiar, jak i brak wody.

Pielęgnacja ogrodu deszczowego polega głównie na usuwaniu przekwitłych kwiatostanów oraz obumarłych liści. Jednak czasem warto przynajmniej niektóre zostawić. Dlaczego? Wiele roślin ogrodu deszczowego łatwo się rozsiewa, np. czosnek niedźwiedzi. Czasem po suszy niektóre fragmenty roślin jedynie wyglądają na obumarłe – w rzeczywistości to organy przetrwalnikowe, z których rośliny się odradzają, gdy spadnie deszcz. Tak zachowuje się np. tojeść rozesłana, która regeneruje się z płożących pędów. Poza tym zaschnięte kwiatostany, m.in. traw ozdobnych, też mają walory dekoracyjne.

Niektóre rośliny w ogrodzie deszczowym należy przycinać, by nadmiernie się nie rozrastały. Ponadto po przycięciu lepiej się zagęszczają. To m.in. dereń biały i wierzba płożąca.

Zdarza się, że podczas większych opadów ogród deszczowy nie zatrzymuje całej wody wlewającej się na posesję np. z ulicy. Bywa też, że silny strumień wody wymywa z niego ziemię. Wtedy należy ogród deszczowy zmodernizować, np. nieco go powiększyć lub dosadzić  więcej roślin typu gąbki, jak barwinek, bergenia czy tojeść.

Przeczytaj także: Czym jest ogród sensoryczny