Ogród odporny na suszę - dobór roślin, ściółkowanie i mądre podlewanie

Gdy przez dłuższy czas nie ma deszczu, śniegu lub innych opadów atmosferycznych, albo są one zbyt małe, w ogrodzie zaczyna się susza. Jeśli korzenie roślin nie mogą pobierać wody z podłoża, bo jej tam brakuje, mówi się o suszy glebowej. Czasem wody nie ma tylko w wierzchniej warstwie gleby, co sprawia, że rośliny korzeniące się płytko więdną i giną, np. większość warzyw. Bywa też, że susza glebowa dotyka głębokich warstw gleby, co sprawia, że zamierają krzewy i drzewa.

W celu ograniczania rozmiarów suszy, stosuje się podlewanie. Niestety, wody czasem brakuje także w wodociągach. Powody to zbyt małe zasoby wody w jej ujęciach, spowodowane przez suszę, lub jej zbyt duży pobór. Poza tym woda z wodociągu nie jest darmowa – rachunki, zwłaszcza w okresie letnim, bywają za nią wysokie. Dlatego warto choć trochę uodpornić ogród na suszę, aby podlewać mniej. Wbrew pozorom nie jest to trudne, ale trzeba zmienić nieco swoje przyzwyczajenia i wybierać rośliny bardziej odporne na brak wody. Jak to zrobić?

Przeczytaj także: Co zrobić, aby ziemia trzymała wilgoć

Aby ogród był bardziej odporny na suszę, warto siać i sadzić rośliny, które przystosowane są do braków wody. Wielu gatunków, nawet w czasie największej suszy, w ogóle nie trzeba podlewać albo bardzo rzadko. Niektóre potrafią magazynować wodę w liściach lub innych częściach, gdy jest jej pod dostatkiem – korzystają z niej, gdy panuje susza. Wśród nich są np. bergenie, delospermy, juki, rojniki, rozchodniki, rozchodnikowce.

Inne strategie przetrwania suszy to długi korzeń, np. w przypadku maczka kalifornijskiego (roślina jednoroczna), czy gęsty kutner na liściach, m.in. kocanek włoskich (krzewinka), dziewanny kutnerowatej (roślina dwuletnia), czyśćca wełniastego i rogownicy kutnerowatej (byliny). Wiele roślin cebulowych zakwita wiosną, gdy gleba jest wilgotna po zimowych roztopach, a latem, gdy panuje upał i jest sucho, przechodzi w stan spoczynku. Dlatego np. tulipany lepiej rosną na rabatach niepodlewanych. To idealne kwiaty do ogrodów odpornych na suszę!

Świetnie suszę znosi wiele iglaków, jak jałowiec chiński, jałowiec nadbrzeżny, jałowiec Pfitzera, jałowiec płożący, jałowiec pospolity, jałowiec rozesłany, mikrobiota syberyjska, sosna Banksa, sosna czarna, sosna czerwona, sosna drobnokwiatowa, sosna górska, sosna karłowa, świerk kłujący.

Wśród krzewów liściastych także jest wiele gatunków odpornych na suszę. Mistrzami przetrwania suszy są np. oliwniki, perukowce, pigwowce, tamaryszki, a także półkrzewy perowskie łobodolistne. Z roślin jednorocznych brak podlewania dobrze znoszą m.in. maczek kalifornijski, smagliczka nadmorska, a spośród bylin – mikołajek płaskolistny, nachyłek okółkowy, sesleria jesienna i smagliczka skalna.

Warto wiedzieć, że dość często rośliny należące do jednego rodzaju różnią się odpornością na suszę, a jednocześnie są równie atrakcyjne. Przykładowo, świerk kłujący jest bardziej odporny na brak wody niż świerk pospolity, a cynia marylandzka – bardziej niż cynia wytworna.

Szczególnie dużo wody potrzebuje trawnik. Aby podlewać mniej i mieć zieloną murawę nawet podczas suszy, dosiać na nim można Mikrokoniczynę białą drobnolistną. Jest niewymagająca, dobrze znosi koszenie i daje efekt zielonego, gęstego dywanu. Ponadto to roślina wchodząca w symbiozę z bakteriami glebowymi, które pozyskują azot z powietrza i magazynują go w jej strefie korzeniowej. Z tego darmowego azotu korzystają mikrokoniczyna, ale także trawa i inne rośliny.

Przeczytaj także: Ogród na bardzo piaszczystej glebie – jak poprawić podłoże i jakie gatunki sobie poradzą

Wiele gatunków roślin nie jest w pełni odpornych na suszę, a jednak dobrze sobie radzą, gdy opadów brak. W czym tkwi ich sekret? Czasem to zaleta odmiany, gdyż jedne mogą być bardziej odporne na brak wody, a inne – mniej. W przypadku drzew i krzewów przyczyną bywa też podkładka, na której jest zaszczepiona szlachetna odmiana. Przykładowo, drzewa owocowe rosnące na karłowych podkładkach trzeba systematycznie podlewać, ponieważ ich system korzeniowy nie jest silny. 

Na suszę rośliny uodparniają także symbiotyczne grzyby mikoryzowe, które rozwijają się w obrębie ich korzeni. Dzięki tej symbiozie, rośliny dostarczają grzybom składniki wytworzone w procesie fotosyntezy, która zachodzi w ich zielonych częściach, np. liściach. Grzyby mikoryzowe zaś dbają o swoich żywicieli dostarczając im m.in. wodę oraz substancje wspomagające ich zdrowie i wzrost. Uodparniają rośliny nie tylko na suszę, ale też choroby, szkodniki, mróz i upał. Tworzą podziemną ekosieć, która zwiększa nawet tysiąc razy powierzchnię chłonną korzeni.

Grzyby mikoryzowe występują naturalnie w glebie, ale można też rośliny nimi zaszczepić (wystarczy raz), by przyśpieszyć ich wzrost. Kupuje się je w sklepach ogrodniczych i aplikuje np. podczas sadzenia lub siewu. Rozwojowi tych pożytecznych grzybów sprzyja niestosowanie chemicznych środków ochrony roślin oraz nieprzekopywanie gleby.

Przeczytaj także: W jaki sposób stosować mikoryzę

Głębokie przekopywanie gleby ma wiele zalet, ale też wady. Ten zabieg powoduje m.in. szybsze jej wysychanie. Ponadto podczas przekopywania niszczone są grzyby mikoryzowe oraz inne pożyteczne mikroorganizmy, co sprawia, że życie biologiczne w glebie spowalnia albo nawet ustaje. Głębokie kopanie przyspiesza też rozkład substancji organicznej oraz mineralizację gleby, co sprawia, że szybciej rozkładają się w niej resztki organiczne. Rośliny mogą dzięki temu korzystać ze znajdujących się w nich składników pokarmowych, ale z takiej ziemi w krótszym czasie „znika” próchnica, która m.in. magazynuje wodę w glebie. W efekcie ziemia staje się bardziej sucha.

Jeśli ogród ma być bardziej odporny na suszę, głębokie przekopywanie gleby najlepiej zarezerwować tylko do niezbędnych zabiegów, jak wapnowanie w warzywniku, które wykonuje się co 2-4 lata (częściej jeśli gleba jest lekka). Unikanie przekopywania gleby to jedna z zasad ogrodnictwa no-dig.

Przeczytaj także: Ogrodnictwo no-dig – na czym polega i jak zacząć jesienią

Ściółka okrywająca glebę jest nie tylko dekoracją ogrodu. To także sposób na ograniczenie podlewania. Dzięki niej ogród staje się bardziej odporny na suszę! Każda ściółka, zarówno z materiałów naturalnych, m.in. kory, zrębków, słomy, szyszek, jak i syntetycznych, np. folii i agrowłókniny, ogranicza wyparowywanie wody z gleby. Dzięki temu podlewać można rzadziej oraz mniej. Poza tym ściółki zapobiegają wyrastaniu chwastów oraz chronią korzenie, kłącza i cebulki przed wysoką i niską temperaturą. Niektóre, jak Torf ogrodniczy kwaśny i nieodkwaszona kora, obniżają także odczyn podłoża, co ułatwia uprawę roślin kwasolubnych, np. azalii, borówek, różaneczników.

Większość ściółek naturalnych (oprócz kamyków) po pewnym czasie się rozkłada. To nieuchronny proces – niektóre ulegają biodegradacji już po kilku miesiącach, np. słoma, a inne po kilku latach, m.in. gruba kora i szyszki sosnowe. Pozostają jednak w glebie w postaci próchnicy. Dzięki niej ziemia lepiej magazynuje wodę i składniki pokarmowe, np. z nawozów. Ponadto próchnica pozytywnie wpływa na rozwój życia biologicznego w glebie. Zachodzą w niej procesy fizyko-chemiczne sprawiające, że rośliny stają się bardziej odporne, w tym na suszę. Innym bogatym źródłem próchnicy są nawozy organiczne.

Przeczytaj także: Ściółki naturalne – z czego zrobić oraz Nawozy organiczne – właściwości i zastosowanie w ogrodzie

Poszczególne gatunki roślin mają różne potrzeby co do podlewania. Niektórych nie podlewa się wcale, a nawadnianie wręcz może im szkodzić. To np. juki, tulipany, rojniki. Są też takie, które podlewa się często, m.in. większość warzyw i trawnik. Aby oszczędniej gospodarować wodą, warto na tym samym stanowisku dobierać rośliny tak, aby miały podobne potrzeby co do ilości wody. Dzięki temu niektórych rabat w ogóle się nie podlewa albo tylko od czasu do czasu, a inne – często. W ten sposób oszczędza się wodę i swój czas, jednocześnie zapobiegając chorobom, gdyż sucholubne gatunki rzadziej są wtedy porażane przez patogeny.

Aby ogród bardziej uodpornić na suszę, opłaca się stosowanie mikronawadniania. Polega ono na tym, że rośliny nawadnia się kropelkowo tuż przy korzeniach. Najprostsze urządzenia, które do tego służą, to naczynia napełnione wodą, z których woda powoli się sączy, podlewając pojedyncze rośliny czy podwyższone grządki. Takie naczynia najczęściej wykonane są z ceramiki oraz tworzywa. Niektóre zakupuje się w ziemi (na cały sezon), a inne mają specjalne końcówki wbijane w podłoże. Wodę dolewa się do nich codziennie lub rzadziej, w zależności od tego, jak bardzo sucha jest ziemia.

Na większych powierzchniach, np. na zagonach z truskawkami i rabatach kwiatowych, stosować można liniowe nawadnianie kropelkowe. Na ziemi rozkłada się specjalny wąż, z którego – całą jego powierzchnią – sączy się woda z kranu. Tego typu instalację dość łatwo zautomatyzować, np. montując programator, który odcina i włącza dopływ wody na określony czas.

Jeśli nie stosuje się nawadniania kropelkowego, lepiej podlewać rzadziej lecz większą ilością wody. Za odpowiednią porę dnia uznaje się zwykle popołudnie lub wieczór, gdyż wtedy wyparowywanie wody z podłoża jest najmniejsze. Wyjątkami są rośliny, których owoce mogą pękać po podlaniu wieczornym, np. czereśnia, pomidor, winorośl, a także ogrody, w którym problemem są ślimaki. Zawsze unikać trzeba częstego zraszania liści, gdyż to sprzyja rozwojowi chorób. Szczególnie wrażliwe są m.in. burak, cukinia, dynia, floks wiechowaty, ogórek, pomidor, ziemniak.

Wodę do podlewania najczęściej czerpie się z kranu. Jednak tańsze jest korzystanie z deszczówki, którą zbierać można np. w zbiorniku podłączonym do rynny. Taka woda jest również lepsza do nawadniania roślin kwasolubnych oraz ciepłolubnych.

Przeczytaj także: Zbieranie i wykorzystanie deszczówki – praktyczny poradnik