Mikroklimat w małym ogrodzie – jak tworzyć cień, osłonę od wiatru i wilgoć

Mikroklimat w ogrodzie to warunki, które w nim panują. Do podstawowych czynników kształtujących mikroklimat zalicza się temperaturę, wilgotność, wiatr, nasłonecznienie. Nie są one zawsze takie same, gdyż wpływ na mikroklimat ma pogoda oraz pory roku. Mogą się one także zmieniać, nawet w małym ogrodzie, pod wpływem działania człowieka. Dlatego tak ważne jest, aby wprowadzać do ogrodu elementy, które zapewnią cień, osłonę od wiatru, wilgoć, komfortową temperaturę.

W ogrodzie z przyjaznym mikroklimatem lepiej się wypoczywa, pracuje, spędza czas. Wiosną można się cieszyć ciepłem pierwszych promieni słońca, podczas letnich upałów znaleźć cień, a jesienią korzystać z ostatnich słonecznych dni. Mikroklimat ma również wpływ na rośliny. Nawet w małym ogrodzie można stworzyć strefy z innymi warunkami dla nich, np. w szklarni.

Kształtowanie mikroklimatu w małym ogrodzie nie jest trudne. Do tego celu wykorzystuje się m.in. rośliny, małą architekturę, naturalne warunki terenu. Przy okazji można stworzyć piękne i oryginalne aranżacje ogrodowe.

Przeczytaj także: Jak stworzyć ogród zgodnie z naturą

Dla organizmu człowieka upał jest równie dotkliwy jak mróz. Przebywanie w czasie upałów na słońcu grozi m.in. poparzeniami skóry, udarem słonecznym, złym samopoczuciem. Gdy termometry pokazują 30⁰C i więcej, wystarczy wyjść na chwilę na słońce, by od razu zniechęcić się do przebywania na zewnątrz. Co innego, gdy w ogrodzie można znaleźć latem cień. Wtedy wręcz przeciwnie – z przyjemnością wychodzi się do ogrodu, by nie przebywać w przegrzanym często mieszkaniu.

Cień daje ochronę przed nadmiarem promieniowania słonecznego. Pozwala dłużej przebywać na zewnątrz i cieszyć się świeżym powietrzem. Podczas upałów przebywanie w cieniu, w południowych godzinach, jest wręcz zalecane dla zdrowia.

Sposobów na zacienienie ogrodu jest wiele. Sztuką jest zrobić to tak, aby ogród nie przypominał przez cały rok ciemnego lasu. Słońce też jest potrzebne zarówno roślinom, jak i ludziom. Zacieniać ogród trzeba tak, aby w chłodne pory roku promienie słoneczne mogły dogrzewać glebę i powietrze. Jak to zrobić?

Nieprzypadkowo damy nosiły dawniej parasolki podczas słonecznych dni. Miały chronić ich cerę przed opaleniem i był modnym elementem ich stylizacji. Parasol sprawdza się też w ogrodzie. Wystarczy go rozłożyć na tarasie czy w ogrodzie, by mieć trochę cienia w słoneczne dni. Gdy nasłonecznienie jest małe, parasol wystarczy złożyć. Podobne zadanie mają inne meble ogrodowe, np. fotele i huśtawki ogrodowe z osłonami przeciwsłonecznymi. Ich dodatkowym atutem jest możliwość dopasowania do aranżacji ogrodu. Mogą być np. akcentem nowoczesnym czy rustykalnym. Fotel z osłoną nad głową często staje się ulubionym miejscem na lekturę lub popołudniowe drzemki.

Pod koronami drzew temperatura jest odczuwalnie niższa. Powód jest prosty: ich liście filtrują promieniowanie słoneczne. Dlatego w większych ogrodach kąciki wypoczynkowe i salony outdoor często urządza się pod orzechami oraz innymi wysokimi drzewami.

Jednak w małych ogrodach na wysokie drzewa często miejsca nie ma. Poza tym wiele osób obawia się, że podczas wichury ich spadające gałęzie uszkodzą dom czy altanę. Rozwiązaniem są wysokie lub pnące krzewy, byliny oraz rośliny jednoroczne. Wiele z nich dostarcza jadalnych owoców, strąków, nasion.

Z wysokich krzewów przyjemny cień tworzą np. aronia i leszczyna, które dostarczają także jadalne owoce. Aronia dodatkowo wygląda atrakcyjnie podczas kwitnienia i jesienią, gdy jej liście przebarwiają się w odcieniach kolorów czerwonego. Leszczyna ma wiele ciekawych odmiany, w tym o pogiętych pędach oraz purpurowych liściach.

Z pnącym krzewów ozdobnych na cieniste osłony sprawdzają się m.in. rdest Auberta, winobluszcz pięciolistkowy i winobluszcz pięcioklapowy, zaś rodzących także jadalne owoce np. akebia pięciolistkowa, aktinidia minikiwi, cytryniec chiński, winorośl właściwa, winorośl japońska. Rosną do takiej wysokości, do jakiej zapewni się im podpory, czyli zwykle to pergole i trejaże. Wszystkie mają gęste ulistnienie dające cień.

Gdy osłona ma być tylko na jedno lato, warto posiać pnące rośliny jednoroczne, jak fasola oraz wilec purpurowy. Można też posadzić bardzo wysoką, wieloletnią trawę ozdobną miskant kwiecisty, który dorasta do około 300 cm (liście ścina się co roku przy ziemi). Wszystkie te rośliny rosną bardzo szybko.

Nawet w najmniejszym ogrodzie znajdzie się miejsce dla pergoli (ma dwa rzędy słupków i kratownicę jako zadaszenie) lub trejażu (jej słupki są ustawione w rzędzie i połączone na górze belką). To konstrukcje przy których zwykle uprawia się pnącza. W ich cieniu można np. ustawić ławkę czy piaskownicę dla dzieci.

W małym ogrodzie warto też mieć ogrodową altankę, również obrośniętą pnączami, gdyż ich liście ograniczają jej nagrzewanie i dają cień. We wnętrzu altanki ustawia się ławkę lub fotele i ewentualnie stolik. To świetne miejsce na rozmowy, lekturę, przyjmowanie gości przy kawie czy letnią jadalnię. Najczęściej altankę buduje się z drewna w postaci domku z ażurowymi ścianami i zadaszeniem. Jednak zacienioną altankę można też zrobić m.in. ze splecionych gałązek wierzby.  Projektowanie i budowanie takich małych altanek stwarza możliwość wykazania się pomysłowością.

Mała architektura – na różne budżety – dostępna jest też w sklepach ogrodniczych. Najlepiej wyposażone modele mają m.in. żaluzjowe zadaszenia i ściany, zasłony, oświetlenie, nagłośnienie, a nawet klimatyzację i ogrzewanie.

Przeczytaj także: Rośliny do małego ogrodu

Wiatr może przewracać rośliny, porywać przedmioty, takie jak konewki czy parasole ogrodowe, wysuszać glebę, utrudniać wypoczynek w ogrodzie. Negatywnie też wpływa na zimowanie roślin, zwłaszcza zimozielonych (tracą podczas wiatru więcej wody). Nieprzypadkowo zaleca się, aby niektóre rośliny sadzić w zacisznych miejscach. Jednak lekkie podmuchy wietrzyka są też korzystne, np. w czasie upałów. Ponadto lekki wiatr szybciej osusza liście, dzięki temu rośliny rzadziej są porażane przez choroby grzybowe.

Przed wiatrem chronią różne osłony. Wbrew pozorom najlepszą barierą dla wiatru nie zawsze są lite mury i ogrodzenia. Mogą one bowiem powodować, że wiatr – po uderzeniu w takie przeszkody – odbija się od nich, przedostaje się górą do ogrodu i przybiera na sile niszcząc rośliny oraz glebę. Lepsze są osłony rozpraszające wiatr, jak ażurowe ogrodzenia i żywopłoty.

Przed wykonaniem osłony przeciwwiatrowej warto najpierw obserwować (przez cały rok!), jak w ogrodzie wieje wiatr. Zwykle najmocniejsze podmuchy są od zachodu. Jednak nie jest to reguła, gdyż wpływ na kierunek i siłę wiatru mają też m.in. ukształtowanie terenu, obecność w pobliżu dużych zbiorników wodnych czy budynków. Ważne jest, aby osłony wykonać tak, by w małym ogrodzie nie rządził wicher, lecz częstym gościem był wiaterek. Wtedy w ogrodzie panuje lepszy mikroklimat.

Osłony mobilne, np. przenośne parawany, jakich często używa się na tarasach i balkonach, raczej zapewniają tylko prywatność i cień. Słabo chronią przed wiatrem, a nawet mogą być przez niego przewracane.

Jeśli ekrany i parawany mają służyć jako osłony przeciwwiatrowe i współtworzyć mikroklimat w ogrodzie, najlepiej wykonać je z ażurowych przegród, jak pergole, trejaże czy ogrodzenia z prześwitami porośnięte roślinami pnącymi, np. winoroślą. Nadają się też żywopłoty, szpalery z wysokich traw ozdobnych oraz pojedyncze wysokie krzewy ozdobne i owocowe, np. aronia, jaśminowiec, leszczyna.

Dobrym pomysłem jest aranżowanie w ogrodzie tzw. zielonych pokojów. To małe zakątki osłonięte roślinami, wyposażone w ławki, stoliki, kominki, grille. Nie tylko chronią od wiatru, ale także zapewniają cień i prywatność.

Przeczytaj także: Co posadzić przy płocie?

Nic nie ożywia małego ogrodu tak jak woda. Fontanny, oczka wodne, źródełka, kaskady to atrakcyjne elementy aranżacji. Sprawiają także, że powietrze w ogrodzie jest bardziej nasycone wilgocią, co zmienia jego mikroklimat na bardziej przyjazny, zwłaszcza podczas upałów. Motyw wodny nie musi być dużych rozmiarów. Mogą to być np. minifontanna w misie na tarasie, źródełko zainstalowane na ścianie, strumyk wypływający z przewróconego dzbana czy kaskada na kamieniu młyńskim. Rozwiązań jest mnóstwo!

Jednak niekoniecznie w ogrodzie muszą być elementy wodne, by kształtować jego mikroklimat. Bo woda to także ta używana do podlewania. Dlatego zwykły zraszacz trawnika albo prysznic ogrodowy ustawiony na murawie bywa lepszym rozwiązaniem na upały niż klimatyzacja.

Woda z kranu nie jest jednak za darmo, a jej zasoby nie są nieograniczone. Dlatego w małym ogrodzie należy wprowadzać rozwiązania, które ograniczają zużycie wody z kranu, a zwiększają wykorzystanie wody opadowej.

Warto wiedzieć, że deszczówkę można magazynować nie tylko w beczkach oraz innych dużych zbiornikach. Naturalnym magazynem wody jest również gleba. Przede wszystkim warto się przyjrzeć, jakie nawierzchnie są w ogrodzie. Ściśle ułożone obok siebie płyty i kostka nie pozwalają wodzie opadowej przeniknąć w głąb ziemi. Ma to wielki wpływ na mikroklimat w ogrodzie – staje się on bardziej suchy, nieprzyjazny dla oślin i ludzi. Ponadto woda opadowa po ulewie czy z roztopionego śniegu, jeśli nie ma ujścia, może zalewać np. garaż, piwnicę albo podtapiać grządki czy trawnik.

Retencja wody się zwiększa, jeśli gleba jest prawidłowo uprawiana. Przede wszystkim trzeba systematycznie stosować nawozy organiczne, gdyż dzięki nim w glebie zwiększa się ilość próchnicy, która magazynuje wodę i składniki pokarmowe. To np. kompost, Obornik bydlęcy granulowany, Biohumus Max Zioła, Nawóz Bezpieczny Trawnik (100% masy owocowo-warzywnej).

W zatrzymaniu wilgoci w ogrodzie pomaga też m.in. ściółkowanie.

Przeczytaj także: Co zrobić, aby ziemia trzymała wilgoć – 6 sposobów