W jaki sposób uprawiać i pielęgnować groch?

Groch należy do jednych z najchętniej uprawianych warzyw. Nie może jego zabraknąć zarówno w kuchni, jak i na grządkach w ogrodzie. Duży wybór odmian sprawia, że stajemy często przed dylematem co wybrać. Ponadto aby cieszyć się smakiem grochu z własnej uprawy należy pamiętać o odpowiednich zabiegach pielęgnacyjnych, które należy wykonać we właściwym terminie.

W jaki sposób uprawiać i pielęgnować groch?

1. Czym charakteryzuje się groch?

Skąd pochodzi groch?

Groch zwyczajny (Pisum sativum) to jednoroczny gatunek należący do rodziny bobowatych (Fabaceae). Pochodzi z zachodniej Azji i Kaukazu, wschodniej i południowej Europy oraz Afryki Północnej. Jest jedną z roślin najwcześniej uprawianych przez człowieka. Nasiona grochu zwyczajnego znajdowano w stanowiskach archeologicznych na Bliskim Wschodzie datowanych na 10 tys. lat. Najprawdopodobniej uprawiany był już około 7800 lat przed naszą erą. Około roku 2000 p.n.e. jego uprawa rozpowszechniła się w Europie i na Wschodzie, w Indiach i Chinach. W wyniku krzyżowania oraz selekcji naturalnej i stałej pracy hodowców otrzymano uprawiane obecnie formy i odmiany, które można spotkać w różnych rejonach świata. Także w Polsce groch zwyczajny jest spotykany jako roślina uprawna.

Jak wygląda groch zwyczajny?

U grochu zwyczajnego występują odmiany zarówno płożące jak i pnące, osiągające w sprzyjających warunkach wysokość do 2 metrów. Liście są parzyście podzielone, zakończone wąsami czepnymi. Roślina tworzy motylkowe kwiaty, barwy białej lub czerwonej (w zależności od odmiany). Owocem są strąki mające kształt podłużnej torebki, zawierające kilka nasion. W zależności od odmiany nasiona mogą być gładkie lub pomarszczone. Na szczególną uwagę zasługuje także silnie rozwinięty system korzeniowy, który sięga na głębokość nawet 100 cm. Jest on bardzo silnie rozgałęziony w wierzchniej warstwie gleby, jednak ma małą zdolność regeneracji, dlatego źle znosi przesadzanie. W symbiozie z fasolą współżyją bakterie z rodzaju Rhizobium, które wiążą azot atmosferyczny. Dzięki temu gleba zostaje wzbogacona w podstawowy składnik, z którego korzystają również rośliny.

groch

Jakie wartości odżywcze ma groch?

Wartość odżywcza poszczególnych odmian grochu może być nieznacznie zróżnicowana. Nasiona grochu wyróżnia bardzo duża zawartość białka, co sprawia że stanowi doskonały zamiennik mięsa dla wegetarian (choć białko nie zawiera wszystkich aminokwasów, które ma w sobie białko zwierzęce). W swoim składzie zawiera spore ilości witaminy z grupy B (B1, B2) oraz składniki mineralne takie jak żelazo, wapń, fosfor, magnez i potas. W 100 gramach grochu łuskanego znajduje się 118 kcal. Nasiona grochu są chętnie spożywane we wszelkiego rodzaju dietach odchudzających, gdyż wywołują długotrwałe uczucie sytości.

Czy groch posiada właściwości zdrowotne?

Groch ma działanie przeciwutleniające - walczy z nadmiarem wolnych rodników organizmie. Wolne rodniki przyspieszają starzenie się organizmu i stymulują występowanie chorób nowotworowych. Dlatego groch odgrywa dużą rolę m.in. w zapobieganiu rakowi jelita grubego, pomaga w leczeniu raka piersi, raka trzustki, raka prostaty, raka płuc czy białaczki. Ponadto wpływają korzystnie na cholesterol - zmniejszają poziom "złego" (LDL) i podwyższają stężenie "dobrego" (HDL). Groch także obniża ciśnienie krwi i poprawia pracę nerek. U osób, które nie mają poważnych problemów żołądkowych, poprawia perystaltykę jelit i ułatwia przemianę materii. Nie zaleca się jej jednak osobom z chorobami przewodu pokarmowego.

Jak wykorzystać groch w kuchni?

Do celów spożywczych wykorzystywane są głównie nasiona, zawierające dużo białka. Niedojrzałe nasiona grochu mają barwę zieloną i zbierane są w celu bezpośredniego spożycia i produkcji mrożonek lub konserw. Dojrzałe i uschnięte nasiona grochu gotuje się i wykorzystuje jako podstawę rozmaitych posiłków lub dodatek do innych potraw. Tradycyjną polską potrawą jest groch podawany z kapustą i zupa grochówka.

groch

Czym różni się groch cukrowy od grochu łuskowego?

Zbiór grochu cukrowego następuje, gdy strąki są w pełni wyrośnięte, a nasiona w postaci zawiązków. Cechą charakterystyczną tego groszku jest brak twardej, pergaminowej wyściółki w ściankach strąków. Dzięki temu są one jadalne w całości, także w postaci świeżej. W strąku znajdują się bardzo smaczne, słodkie, kuliste nasiona. Z kolei groch łuskowy powinien być zbierany po całkowitym wyrośnięciu strąków i wykształceniu nasion. Groch łuskowy zbierany jest na suche nasiona, które są oczyszczane z łuski, czyli łuskane. Takie nasiona wykorzystywane są m.in do tradycyjnej grochówki czy kapusty z grochem, ale także jako tzw. zielony groszek. W przeciwieństwie do grochu cukrowego, sam strąk nie nadaje się do spożycia.

Które odmiany grochu cukrowego warto uprawiać?

  • Groch cukrowy 'Ambrosia' - to odmiana wczesna, plenna. Okres wegetacji wynosi 65 dni. Tworzy strąki słodkie o wysokiej zawartości cukru bez pergaminowej wyściółki, nadające się do konsumpcji w całości. Polecany do bezpośredniego spożycia oraz przetwórstwa na groszek konserwowy.
  • Groch cukrowy ' Iłówiecki' - to średnio wczesna, bardzo plenna odmiana cukrowa. Strąki długości 5-6 cm, słodkie o wysokiej zawartości cukru bez pergaminowej wyściółki, nadające się do konsumpcji w całości oraz do zasmażania. Odmiana charakteryzuje się dużą odpornością na choroby.

Jaki groch łuskowy najobficiej plonuje?

  • Groch łuskowy 'Cud Kelvedonu' - to odmiana wczesna, bardzo plenna, karłowa, o bardzo smacznych dużych oliwkowozielonych nasionach. W jednym strąku tworzy 6-8 nasion. Zbierana na zielono nadaje się do bezpośredniego spożycia i na przetwory. Młode rośliny wytrzymują przymrozki do -7 stopni C.
  • Groch łuskowy 'Sześciotygodniowy' – to odmiana bardzo wczesna, plenna, odporna na choroby. Okres wegetacji 60-70 dni. Roślina o wiotkich łodygach, wymagająca podpór, wysokość około 100 cm. Strąki do 9 cm długości, wypełnione 5-6 nasionami.
  • Groch łuskowy 'Telefon' – to odmiana bardzo późna, typowo amatorska. Rośliny wyrastają do wysokości 150-200cm. Roślina wymaga podpór. Strąki długości 8-10cm, wypełnione 6-8 bardzo słodkimi smacznymi nasionami.
  • Groch łuskowy 'Nefryt' - to odmiana średnio wczesna (okres wegetacji około 75 dni). Osiąga przeciętną wysokość około 55–65cm. Ma sztywną łodygę, która nie wykazuje skłonności do pokładania się na ziemi. Dojrzewa równomiernie, dzięki czemu w jego uprawie możliwy jest zbiór jednorazowy. Strąki są całkiem duże (około 8,5cm długości) i mieszczą w sobie po 7–8 ciemnozielonych, pomarszczonych nasion. Nadaje się do bezpośredniego spożycia oraz wykorzystania w przemyśle przetwórczym (mrożenia i konserwowania). Odmianę tę ceni się również za odporność na choroby oraz szkodniki.
  • Groch łuskowy 'Meteor' – to bardzo wczesna odmiana osiągająca około 60 cm wysokości. Ziarna w kolorze ciemnozielonym, równe. Nadaje się do bezpośredniego spożycia, jak i  na przetwory czy do zamrażania. Po wykiełkowaniu rośliny są odporne na przymrozki do -4 stopni C.
groch

2. W jaki sposób uprawia się groch?

Jakie wymagania cieplne i świetlne ma groch?

Groch zwyczajny jest rośliną o dość szczególnych wymaganiach uprawowych. Najlepiej udaje się w klimacie wilgotnym i chłodnym, z kolei gorzej rozwija się na terenach ciepłych i suchych. Nasiona grochu mogą kiełkować już przy temperaturze 2 - 4°C, a młode siewki znoszą krótkotrwałe, kilkustopniowe przymrozki. Optymalna temperatura do wzrostu i zawiązywania strąków dla grochu wynosi od 13 do 18°C. W wyższych temperaturach dochodzi do znacznego pogorszenia smaku nasion, które szybciej dojrzewają i stają się bardziej mączyste. Groch jest także warzywem wrażliwym na długość dnia. O ile wczesne odmiany są raczej obojętne na ilość światła, to późniejsze odmiany są typowymi roślinami dnia długiego. W ich przypadku dłuższy dzień przyspiesza kwitnienie. Dlatego opóźnianie terminu wysiewu może doprowadzić do szybszego zakwitania i gorszego plonowania.

Czy wszystkie gleby nadają się pod uprawę grochu?

Pod uprawę grochu nadają się przede wszystkim gleby przepuszczalne, ciepłe, umiarkowanie wilgotne, zasobne w próchnicę i składniki pokarmowe o odczynie pH zbliżonym do obojętnego. Odmiany przeznaczone do zbioru na zielono wymagają gleb lepszej jakości, natomiast odmiany uprawiane na nasiona zniosą podłoża słabsze. Roślin nie należy jednak nigdy uprawiać na glebach mokrych, ciężkich i zimnych ani na jałowych i suchych. Gleby zbyt ubogie warto wzbogacić w materię organiczną (np. kompost) lub dodać Humus, który poprawi jakość i właściwości podłoża. Także podłoża kwaśne lub zbyt zasadowe nie są odpowiednie pod uprawę grochu.

groch

Jakie wymagania pokarmowe ma groch?

Groch wykazuje umiarkowane zapotrzebowanie na składniki pokarmowe. Wynika to głównie z faktu, iż palowy system korzeniowy sięga na głębokość nawet 100 cm, zaś w  wierzchniej warstwie gleby jest on bardzo silnie rozgałęziony. Ponadto w symbiozie z grochem współżyją bakterie z rodzaju Rhizobium, tworzące na korzeniach brodawki korzeniowe. Bakterie te wiążą azot atmosferyczny, z którego korzystają również rośliny. Stąd też nawożenie mineralne zaleca się stosować w przypadku pojawienia się objawów niedoborów składników. Cenne makro- i mikroelementy zapewni Nawóz granulowany do warzyw Target. Gleby zbyt ubogie przed rozpoczęciem uprawy warto wzbogacić w materię organiczną (np. kompost) lub w Obornik granulowany.

Dlaczego co roku nie uprawia się grochu w tym samym miejscu?

Wiele odmian grochu jest wrażliwa na niektóre choroby (askochytoza, mączniaki czy rdza grochu) oraz szkodniki (mszyca grochowa, strąkowiec grochowy, pachówka strąkóweczka czy oprzędziki). Aby nie dopuścić do pojawienia się problemów, należy je uprawiać na tym samym polu nie częściej niż co 4 lata. Grochu także nie należy uprawiać po innych warzywach z rodziny bobowatych (np. po fasoli czy bobie), gdyż mają one wielu wspólnych wrogów.

Dlaczego po grochu dobrze rosną inne warzywa?

Po zakończeniu okresu wegetacji, groch pozostawia po sobie stanowisko niezwykle bogate w składniki pokarmowe oraz azot, który jest wiązany z powietrza przy pomocy znajdujących się na korzeniach bakterii brodawkowych), szczególnie wtedy, gdy po zbiorze jej korzenie pozostaną w glebie. W następnym roku jest to doskonałe i wartościowe stanowisko do uprawy wielu roślin, z wyłączeniem strączkowych.

groch

Czy groch wymaga odchwaszczania i spulchniania podłoża?

Spulchnianie gleby w uprawie grochu korzystnie wpływa na plony. Pierwsze wzruszanie gleby warto wykonać jeszcze przed kwitnieniem. Warto unikać zaskorupiania się powierzchni gleby, dlatego korzystne jest jej spulchnianie co najmniej kilka razy sezonie. Ponadto kilkukrotne wzruszanie gleby uniemożliwia rozwojowi chwastów. Niepożądane rośliny stanowią problem, zwłaszcza w początkowym okresie uprawy. Należy wiec regularnie usuwać chwasty, wyrywając je ręcznie bądź za pomocą motyczki czy pazurków. Aby nie uszkadzać korzeni grochu, glebę należy wzruszać na głębokość nie większą niż 4-5cm. Groch z czasem sam hamuje wzrost chwastów poprzez cieniowanie i przygniatanie ich masą liści.

Kiedy rozpocząć zbiór grochu?

Zbiór grochu musi być przeprowadzony w odpowiednim terminie. Dostosowany jest on do wymagań danej odmiany. Groch cukrowy należy zbierać w miarę dojrzewania strąków (kiedy strąk jest wyrośnięty, ale nasiona są jeszcze w fazie zawiązków), natomiast groch łuskowy zbiera się jednorazowo (dla potrzeb przetwórczych) lub sukcesywnie, po osiągnięciu przez strąki pełnej dojrzałości (strąki całkowicie wypełnione nasionami). Określenie optymalnego terminu zbioru jest zadaniem trudnym, ale niezwykle ważnym dla jakości i wielkości plonu. Zbiory najczęściej przypadają na przełom czerwca i lipca. Przyjmuje się, że jedną z oznak dojrzałości grochu łuskowego jest bielenie i starzenie się dolnych strąków. Zbiory grochu uprawianego na nasiona następują po około miesiącu od zakończenia zbiorów zielonego grochu.

3. W jaki sposób rozmnaża się groch?

Groch zwyczajny należy do warzyw uprawianych wyłącznie z siewu nasion wprost do gruntu. Jego uprawę można rozpocząć już wczesną wiosną (od połowy marca do połowy kwietnia). W przypadku opóźnienia terminu siewu dochodzi do pogorszenia jakości nasion oraz spadku planu. Nasiona wysiewa się na głębokość około 2 - 4 cm. Rozstawa uzależniona jest od odmiany którą zdecydowaliśmy się uprawiać. W przypadku odmian wysokich, rzędy powinny być oddalone od siebie o około 20 - 25 cm, zaś w uprawie odmian niskich odległość między rzędami powinna wynosić około 15 - 20 cm. Z kolei w rzędzie odległość między roślinami powinna wynosić około 3 - 4 cm.

groch

4. Jakie problemy wystepują w uprawie?

Jakie choroby najczęściej występują na grochu?

Choroba

Objawy

Zwalczanie

 

Mączniak prawdziwy grochu

 

Typowym dla tej choroby objawem jest jasny nalot złożony z zarodników grzyba. Występuje on na wszystkich porażonych częściach grochu. Na porażonych liściach pojawiają się brązowe plamy. Chore liście mogą ulegać zniekształceniom lub całkowicie zamierać.

 

Askochytoza grochu

 

Powszechnie występująca choroba, porażająca wszystkie części grochu. Na porażonych organach występują brązowe plamy z ciemniejszą obwódką. Plamy mogą zlewać się ze sobą. Na strąkach mogą być lekko wgłębione.

  • Stosowanie odmian tolerancyjnych lub odpornych na chorobę.
  • Nie uprawiać grochu przez kilka lat na tym samym stanowisku.
  • Unikanie nadmiernego zagęszczenia roślin i usuwanie silnie porażonych liści.
  • Regularnie usuwać chwasty.
  • Opryski fungicydami (Amistar 250SC, Discus 500WG lub Topsin M 500SC).

 

Fuzaryjne więdnięcie grochu

 

Charakterystycznym objawem jest placowe więdnięcie roślin. Na porażonych roślinach liście mogą również żółknąć. Chore rośliny są mniejsze. Silnie porażone mogą zamierać.

  • Fuzariozy łatwiej rozwijają się na ziemi kwaśnej, dlatego ważne jest systematyczne wapnowanie gleby stosując Dolomit ogrodniczy.
  • Stosowanie odmian tolerancyjnych lub odpornych na chorobę.
  • Nie uprawiać grochu przez kilka lat na tym samym stanowisku.
  • Regularnie usuwać chwasty.
  • Opryski preparatami miedziowymi (np. Miedzian 50WP lub Miedzian Extra 350 SC) co 2 tygodnie już od wschodów.
groch

Jakie szkodniki stanowią zagrożenie dla grochu?

Szkodnik

Objawy

Zwalczanie

 

Mszyca grochowa

 

Szkodnik ten występuje powszechnie m.in. na grochu. Na skutek wysysania soków z roślin rośliny ulegają zniekształceniom i mają zahamowany wzrost. Mszyce żerują w koloniach oraz pokrywają się grubą warstwą wosku.

 

 

Pachówka strąkóweczka

 

Znaczne szkody wyrządzają żerujące w nasionach gąsienice. Nasiona są nadgryzione, a w strąku oprócz uszkodzonych nasion znajdują się również odchody gąsienic, efekt żerowania. Uszkodzone nasiona nie nadają się do spożycia.

 

 

Paciornica grochowianka

 

Uszkodzone przez larwy pąki kwiatowe grochu nie rozwijają się, nabrzmiewają u podstawy, zasychają i opadają. Wierzchołki wzrostu grubieją, wzrost międzywęźli jest zahamowany, szypułki kwiatowe skrócone i pąki kwiatowe skupione są w postaci grona. Strąki powstałe z uszkodzonych kwiatów są drobne i skręcone. Wewnętrzna powierzchnia strąków i nasiona są wygryzione.

  • Wcześniejszy siew (w celu przyspieszenia kwitnienia).
  • Siew odmian wczesnych o krótkim okresie wegetacji.
  • Izolacja przestrzenna od upraw grochu z poprzedniego roku.
  • Zwalczanie chemiczne preparatem Karate Zeon 050 CS, Mospilan 20 SP.(w czasie lotu muchówek, przed złożeniem jaj, w okresie zawiązywania się pąków kwiatowych).
 

Strąkowiec grochowy

 

Szkodliwość strąkowców polega na uszkadzaniu nasion grochu przez larwy i chrząszcze. Charakterystycznym objawem są widoczne w  nasionach małe otwory.

  • Wysiew zdrowych nasion.
  • Kontrola pomieszczeń magazynowych lub przechowalni.
  • Przechowywanie nasion w przewiewnych i chłodnych budynkach.
  • Zwalczanie chemiczne preparatem Karate Zeon 050 CS, Mospilan 20 SP.
Autor

Poradnik został napisany przez Eksperta Target, który od wielu lat pomaga czytelnikom rozwiązywać problemy związane z uprawą, pielęgnacją i ochroną roślin.

Miłość do roślin i pasja do ogrodnictwa naszego Eksperta pomaga mu w tworzeniu wartościowych poradników, które szczególnie przydatne są ogrodnikom amatorom oraz posiadaczom ogródków działkowych.

Zapisz się do newslettera i pobierz bezpłatne poradniki!