Kapusta brukselska - uprawa, pielęgnacja, właściwości

Kapusta brukselska (Brassica oleracea var. gemmifera), znana też jako brukselka, to warzywo zaliczane do rodziny kapustowatych, podobnie jak brokuł, jarmuż, kalafior czy kapusta głowiasta. To roślina o wyjątkowych właściwościach dietetycznych, zalecana m.in. w profilaktyce nowotworów, osteoporozy, chorób układu pokarmowego. Prawdopodobnie pierwsze brukselki były krzyżówkami jarmużu oraz kapusty głowiastej. Naukowcy przypuszczają, że kapusta brukselska pochodzi z regionu Morza Śródziemnego, gdzie wyhodowano ją za czasów starożytnego Rzymu. W późniejszych wiekach trafiła na zachód i północ Europy. Szczególnie popularna stała się w okolicach Brukseli, stąd nazwy kapusta brukselska i brukselka.

Brukselka dorasta do 50-125 cm (w zależności od odmiany i warunków uprawy). Jadalną częścią tego warzywa są skrócone pędy boczne, które przypominają miniaturowe kapusty głowiaste (mają po 2-5 cm średnicy). Na każdej roślinie jest ich po 40-90 sztuk (w zależności od odmiany). Serwuje się je po obróbce termicznej, np. gotowane w wodzie. Smak brukselki jest podobny do kapusty białej, ale bardziej wyrazisty. Dzięki większej zawartości suchej masy, brukselka jest bardziej chrupka.

Porcja 100 g kapusty brukselskiej to tylko 43 kcal. Dlatego spożywanie tego warzywa jest zalecane dla zachowania szczupłej sylwetki. W brukselce jest więcej białka i błonnika niż w kapuście głowiastej. Szczególnie dużo w tym warzywie jest witaminy K (porcja 100 g zapewnia około 170% dziennego zapotrzebowania dla dorosłego człowieka). Ta witamina bierze udział w krzepnięciu krwi. Na jej brak szczególnie są narażone osoby po długich kuracjach antybiotykami i dietach odchudzających, a także z zaburzeniami wchłaniania, np. z powodu zastoju żółci, odżywiane pozajelitowo, przyjmujące leki obniżające cholesterol i przeciwzakrzepowe. Ponadto w kapuście brukselskiej są witaminy A, B1, B2, B3, B5, C, E, a także makro- i mikroskładniki: cynk, fosfor, magnez, mangan, potas, sód, wapń, żelazo.

Kapusta brukselska to warzywo dwuletnie (kwitnie w drugim roku uprawy), mrozoodporne (zwykle do -12⁰C). Plon zbiera się głównie jesienią albo na początku zimy. Wielu smakoszy uważa, że brukselka zebrana po przymrozkach jest najlepsza w smaku.

Liście kapusty brukselskiej są podobne z wyglądu do kapusty głowiastej, zielone lub fioletowe (w zależności od odmiany). Wyrastający spośród nich długi pęd, z licznymi bocznymi „kapustkami”, i zwieńczony pióropuszem liści, wygląda na tyle atrakcyjnie, że to warzywo nadaje się nie tylko do jedzenia, ale też ozdoby ogrodu. Brukselkę warto sadzić nawet na rabatach kwiatowych!

Stopień trudności uprawy kapusty brukselskiej jest porównywalny do kapusty głowiastej. W ogrodzie przydomowym czy na działce można to warzywo uprawiać ekologicznie.

Przeczytaj także: Czy warzywa mogą stanowić ozdobę ogrodu

Kapustę brukselską uprawia się z rozsady. To warzywo o długim okresie wegetacyjnym, który zwykle wynosi ponad 100 dni. Nasiona sieje się w kwietniu, najlepiej w drugiej połowie. Późne odmiany można siać także w pierwszej połowie maja. Nasiona kapusty brukselskiej korzystnie jest zaprawiać np. Mączką bazaltową do posypywania, która jest wytwarzana ze skał wulkanicznych. Działa ona jak nawóz startowy oraz reguluje odczyn gleby na nieco wyższy (brukselka źle rośnie w kwaśnej ziemi).

Brukselkę wysiewa się na rozsadniku albo w skrzynkach. Jeśli to rozsadnik, zasiewy warto przykryć białą agrowłókniną. Dzięki temu chroni się wschodzące rośliny przed przesuszeniem oraz szkodnikami, np. gąsienicami bielinków kapustników i śmietkami kapuścianymi. Łatwiej uchronić rozsadę brukselki w skrzynkach. Nasiona sieje się np. w Gotowym podłożu do siewu i pikowania. Gdy pojawią się pierwsze listki, należy rośliny przepikować do osobnych doniczek o średnicy 3-4 cm (mogą to być wielodoniczki). W miejscach docelowych rozsadę sadzi się na przełomie maja i czerwca. Odpowiednia rozstawa sadzonek to: w rzędach 60-70 cm, a między rzędami 50-60 cm.

Przeczytaj także: Kiedy siać warzywa na rozsadę – kalendarz siewu

Jedynie nasłonecznione stanowiska nadają się do uprawy kapusty brukselskiej. W miejscach zacienionych plon jest mniejszy lub nawet nie ma go wcale. Do uprawy tego warzywa najlepsza jest gleba żyzna, lekko wilgotna. Nie może być ona podmokła oraz kwaśna, gdyż wtedy rośliny chorują. Optymalny jest odczyn zbliżony do obojętnego (pH 6,5-7,3). Łatwo go sprawdzić przy pomocy Zestawu do badania pH gleby. Wynik otrzymuje się po około 30 sekundach. Jeżeli odczyn okaże się zbyt kwaśny, glebę należy zwapnować (najlepiej jesienią) – zastosować można np. Dolomit, który zawiera zarówno wapń, jak i magnez (oba składniki potrzebne są brukselce). Ponadto w glebie powinna znajdować się próchnica. Jej bogatymi źródłami są np. kompost i obornik. Podczas suszy należy pamiętać o podlewaniu.

W uprawie brukselki istotne jest prawidłowe zmianowanie, by zapobiegać występowaniu chorób i szkodników. Przede wszystkim nie należy uprawiać brukselki oraz innych warzyw kapustnych w tym samym miejscu częściej niż co 4 lata. Odpowiednie są stanowiska np. po grochu, sałacie, szpinaku oraz truskawkach.

Przeczytaj także: Pomiar pH gleby – jak mierzyć i dobrać pod odpowiednie rośliny

Rozsadę kapusty brukselskiej można zasilać co 1-2 tygodnie naturalnym nawozem Biohumus Max do warzyw i owoców (jego skład oparty jest na bazie biohumusu, który powstaje w wyniku przetrawienia substancji organicznej przez dżdżownice kalifornijskie). Tak nawożone sadzonki nie mają tendencji do wybujałego wzrostu.

W gruncie brukselka najlepiej rośnie w pierwszym roku po nawożeniu obornikiem. Zastosować można np. Obornik koński granulowany, Obornik kurzy granulowany lub Obornik bydlęcy granulowany. Obornik zastąpić można kompostem oraz Nawozem ekologicznym do warzyw (w jego składzie jest 100% masy roślinnej).

Po posadzeniu kapustę brukselską nawozi się dwa razy: po 3 tygodniach oraz gdy zaczyna zawiązywać pierwsze główki. Najlepsze są wieloskładnikowe preparaty przeznaczone do warzyw, jak Nawóz ekologiczny do warzyw, Biohumus Max do warzyw i owoców czy Nawóz do warzyw. Jeśli istnienie podejrzenie, że gleba jest zbyt kwaśna (i brukselka słabo rośnie), można rośliny podsypać Mączką bazaltową. 

Przeczytaj także: Jak stosować płodozmian warzyw - poradnik

W uprawie kapusty brukselskiej jest bardzo ważna pielęgnacja liści. Nie należy ich obrywać; trzeba też dbać, aby jak najmniej były uszkodzone przez szkodniki i choroby. Im brukselka ma bardziej okazałe liście, tym lepiej może korzystać z fotosyntezy (zachodzi w nich przy udziale światła). To ma przełożenie na wielkość i lepszy smak plonu!

Wyjątkiem jest ogławianie kapusty brukselskiej. Zabieg polega na usuwaniu wierzchołka wzrostu długiego pędu, gdy dolne główki mają po 1,5-2 cm średnicy. To zwykle połowa września (czasem 2-3 tygodnie później). Bardzo ważne jest, aby nie obcinać zbyt dużych fragmentów wierzchołków, lecz je uszczykiwać. Celem ogławiania jest stymulacja rośliny, by główki znajdujące się wyżej na pędzie rosły większe, podobnie jak dolne.

Przeczytaj także: Uprawa warzyw na podwyższeniach

Od siewu do zbioru kapusty brukselskiej mija 90-180 dni (w zależności od odmiany). Zbiór trwa najczęściej od października do początku zimy. Optymalny jest termin po pierwszych przymrozkach, wtedy smak brukselki jest delikatniejszy. Odmiany późne mają większą odporność na mróz, dlatego w cieplejszych regionach można je zbierać czasem aż do wiosny. Dzięki temu świeże główki długo są dostępne prosto z grządki.

Główki powinny być twarde, dobrze ukształtowane oraz mieć co najmniej 1,5 cm średnicy. Plon z jednej rośliny wynosi zwykle około 1 kg. Brukselkę, po zebraniu, najlepiej od razu wykorzystać w kuchni. Przechowywane w lodówce zachowują świeżość około 2 tygodnie, a w zamrażarce – kilka miesięcy.

Przeczytaj także: W jaki sposób uprawiać i pielęgnować kapustę

Kapusta brukselska bardzo dobrze znosi mróz do -12⁰C. Niektóre odmiany, jak Long Island, wytrzymują spadki temperatury nawet do -20⁰C. Tego warzywa nie trzeba osłaniać na zimę. W cieplejszych regionach brukselkę można pozostawić na grządce do wiosny. Nawet jeśli zostaną zebrane główki, gdyż – podobnie jak jarmuż –  to warzywo jest atrakcyjną dekoracją ogrodu w okresie jesienno-zimowym. Niska temperatura powoduje, że główki brukselki mają słodszy smak, co wielu smakoszy tego warzywa uważa za zaletę.

Przeczytaj także: Warzywa mrozoodporne – lista gatunków