Z artykułu dowiesz się:
1. Co to jest żyworodność pomidora?
Zjawisko polegające na kiełkowaniu nasion wewnątrz pomidora to żyworodność (znane też jako wiwiparia – od łacińskich słów vivus – żywy oraz parere – rodzić). Roślina mateczna zapewnia wschodzącym pomidorkom, w swoim owocu lub owocach (gdyż może ich być wiele na tej samej roślinie), odżywianie, wodę i ochronę. Nasiona mogą kiełkować zarówno w pomidorach już zerwanych (częściej), jak i jeszcze znajdujących się na krzakach (rzadziej), gruntowych oraz szklarniowych, pochodzących z własnego ogrodu lub kupionych w sklepie. Czasem wewnątrz owocu kiełkuje tylko kilka nasion, ale zdarza się, że wszystkie.
Żyworodność pomidorów nie jest powszechnie występującym zjawiskiem, dlatego owoce z kiełkującymi nasionami w ich wnętrzach wzbudzają duże zainteresowanie. Pojawiają się także pytania, np. czy owoce z kiełkującymi nasionami nadają się do spożycia oraz czy żyworódki pomidorów, wyjęte z matecznego owocu, można posadzić w ziemi i uprawiać jak inne warzywa.
Pierwsze objawy, że nasiona kiełkują w miąższu można wyczuć palcami pod skórką pomidorów (nawet jeśli jest gruba). Powstają na niej małe, nieregularnie rozmieszczone na owocu wybrzuszenia, przypominające guzki, które mylnie mogą być diagnozowane jako objaw choroby grzybowej lub wirusowej. Wrażenie potęguje fakt, że po przekrojeniu owoców, w miąższu widać coś, co w pierwszej chwili przypomina z wyglądu larwy. To jednak nie robaki, lecz właśnie kiełkujące nasiona. Młode roślinki zwykle są białe lub białozielone, o długości 1-2 cm. Czasem udaje się im przebić skórkę, jeśli jest ona cienka lub pęknięta, i wtedy wyrastają z pomidora tak, jak to robią w ziemi. Ich listki stają się wtedy zielone, tak jak w przypadku rozsady.
Przeczytaj także: W jaki sposób uprawiać i pielęgnować pomidory oraz Uprawa pomidorów w szklarni i pod folią
? Nie tylko nasiona pomidorów mogą kiełkować wewnątrz owoców. To zjawisko żyworodności (wiwiparii) dotyczy też m.in. cytrusów, krasnokwiatów Katarzyny, kukurydzy, papryki, pszenicy, truskawek, żyta.
2. Jakie są przyczyny kiełkowania nasion wewnątrz pomidora?
Zjawisko żyworodności pomidorów ma naturalne przyczyny. Nie jest związane z opryskami, modyfikacją genetyczną, nawożeniem czy innymi zabiegami pielęgnacyjnymi. Do wyrastania siewek wewnątrz pomidorów dochodzi, gdy w owocach – z przyczyn naturalnych – spada poziom fitohormonów, zwłaszcza kwasu abscysynowego, hamujących kiełkowanie nasion. Jednocześnie musi być zapewnione intensywne oświetlenie oraz ciepło, czyli warunki zbliżone, w jakich pomidory sieje się wiosną na rozsadę. Dla nasion to sygnały, że trzeba kiełkować, a miąższ owoców, z którego czerpią składniki pokarmowe i wodę, zastępuje im ziemię. Wewnątrz owoców mają zapewnione wręcz komfortowe warunki, ale tylko na start.
Co ciekawe, nasiona znajdujące się w różnych owocach, pochodzących z tej samej rośliny, mogą być podatne na żyworodność lub nie. Dlatego kiełki mogą się pojawić tylko w jednym owocu albo wielu sztukach. Niektóre odmiany częściej niż inne kiełkują w owocach – prawdopodobnie szybciej spada w nich poziom fitohormonów hamujących kiełkowanie, co sprawia, że nasiona nie przechodzą spoczynku i zaraz po dojrzeniu wypuszczają korzonki.
Z punktu widzenia człowieka zjawisko kiełkowania nasion wewnątrz owoców pomidora jest niekorzystne, ponieważ plon jest gorszej jakości. W owocach nie tylko znajdują się kiełki przypominające na pierwszy rzut oka larwy (co zniechęca do konsumpcji), ale także takie pomidory są niesmaczne i mają nieapetyczną konsystencję miąższu.
Kiełkują nasiona tylko znajdujące się w bardzo dojrzałych (wręcz przejrzałych) owocach. Zdarza się to zarówno wtedy, gdy pomidory zbyt długo pozostawione są na krzakach, jak i jeśli leżą w ciepłym miejscu, np. na nasłonecznionym parapecie. Pojawiają się zarówno w owocach zdrowych, jak i z objawami chorób, np. pleśni. Jeśli są na nich pęknięcia skórki, rośliny wyrastające z miąższu mają większą szansę, aby wyrosnąć ponad jej powierzchnię.
Czasem bodźcem do kiełkowania bywa wcześniejszy stres w postaci przechłodzenia, np. w lodówce albo na krzaku podczas chłodnej nocy, a następnie dłuższe przechowywanie w ciepłym, nasłonecznionym miejscu. W szklarniowych pomidorach, dostępnych w sklepach, kiełkowanie nasion może zachodzić o różnych porach roku. W przypadku gruntowych najczęściej zdarza się na przełomie lata oraz jesieni. Kiełki pojawiają się w owocach odmian w różnych kolorach, od białych, poprzez malinowe, czerwone i żółte, aż po czarne oraz wielobarwne.
Przeczytaj także: Gdy pomidory nie dojrzewają – 6 przyczyn oraz Dlaczego pomidory kwitną, ale nie zawiązują owoców
3. Czy kiełkujące pomidory można przesadzić z owoców do ziemi?
Siewki pomidorków, które wykiełkowały w owocach w wyniku żyworodności, można spróbować posadzić w ziemi, np. w Gotowym podłożu do pomidorów i warzyw. Jednak rezultat bywa często niezadowalający. Przede wszystkim rośliny wyhodowane z takich siewek często nie powtarzają cech pomidorów matecznych, gdyż mogą być one mieszańcami F1 (heterozyjnymi). Ponadto większość siewek obumiera w pierwszych dniach po przesadzeniu, nawet jeśli zazielenią się ich listki. Wynika to zwykle z niewłaściwych warunków uprawy, szczególnie braku odpowiednio intensywnego nasłonecznienia.
Poza tym młodziutkie roślinki są bardzo kruche. Dość łatwo je uszkodzić podczas wyjmowania z owoców i sadzenia w podłożu. Często mają splątane korzonki, co utrudnia wyselekcjonowanie pojedynczych sadzonek (do tej precyzyjnej pracy przydatne są pęseta i nóż z ostrym czubkiem). Na delikatne listki pomidorków wyjętych z owoców negatywnie wpływa także zbyt intensywne światło w pierwszym okresie po przesadzeniu. Do tego dochodzi stres związany ze znacznie mniejszą wilgotnością podłoża niż ta, która była w miąższu pomidorów.
Przesadzenie kiełkujących pomidorów z owoców do podłoża ma atuty edukacyjne, zarówno dla dzieci, jak i dorosłych. Zaobserwować można siłę przyrody, ale też dużą selekcję naturalną siewek. Jeśli doświadczenie się uda, czyli zostaną wyhodowane owocujące pomidory, daje dużą satysfakcję. Najlepszy czas na przeprowadzenie takiego eksperymentu to wiosna. Problem w tym, że kiełkujące nasiona znajduje się w owocach zwykle na przełomie lata i jesieni, gdy już jest za późno na sadzenie pomidorów.
Przeczytaj także: Pomidory koktajlowe – najpopularniejsze odmiany oraz Pomidory malinowe – jak nawozić
4. Czy kiełki pomidora są jadalne?
Kiełki wielu warzyw, tak zwane microgreens, są skarbnicą cennych składników pokarmowych, ale nie wszystkich. Wyjątkiem są m.in. kiełki pomidorów, gdyż zawierają większe ilości solaniny niż owoce (podobnie jest z ziemniakami). W małych ilościach ta substancja nie jest groźna dla zdrowia, ale w większych dawkach powodować może m.in. zaburzenia żołądkowe i jelitowe. Dlatego zjedzenie kilku kiełków uważane jest za nieszkodliwe. Nie dotyczy to jednak m.in. dzieci, kobiet w ciąży, osób chorych – dla nich jedzenie kiełków pomidorów nie jest wskazane.
Jeśli pomidor, w którym kiełkują nasiona, ma być zjedzony, najlepiej wyjąć z niego kiełki (nadają się do kompostowania), np. czubkiem noża lub pęsetą. Pozostałą część owocu można przeznaczyć do spożycia, o ile nie ma na niej pleśni. Niestety, owoce, w których w środku pojawiły się kiełki pomidorów, są zwykle przejrzałe, miękkie i niezbyt smaczne, więc praktyczne można je wykorzystać tylko do zup i sosów.
Przeczytaj także: Dlaczego kiełki są zdrowe