W jaki sposób uprawiać i pielęgnować wrzosy?

Wrzosy to wyjątkowe krzewinki, które zapowiadają nadchodzącą wielkimi krokami jesień. Dzięki obfitemu i długiemu kwitnieniu dodadzą koloru w każdym ogrodzie. W uprawie występuje mnóstwo odmian różniących się m.in. zabarwieniem drobnych kwiatów czy ulistnienia. Żeby podziwiać piękno wrzosów należy pamiętać o odpowiednich zabiegach pielęgnacyjnych, które należy wykonać we właściwym terminie.

W jaki sposób uprawiać i pielęgnować wrzosy?

1. Czym charakteryzuje się wrzos pospolity?

Jak wygląda wrzos pospolity?

Wrzos pospolity (Calluna vulgaris) to gatunek należący do rodziny wrzosowatych (Ericaceae) osiągający do 50cm wysokości. Charakteryzuje się cienkimi pędami, które pokładają się na ziemi oraz zimozielonym i drobnym ulistnieniem. Największą dekoracją krzewinki są drobne, dzwonkowate, różowoliliowe kwiaty, zebrane w luźnych, wielokwiatowych gronach. Wąskie kwiatostany osiągają do 15–25 cm długości. Kwiaty są owadopylne i chętnie odwiedzane przez owady, w tym pszczoły. We wrześniu i październiku na niewielkich krzewach dojrzewają drobne nasiona, które przenoszone są przez wiatr na duże odległości.

? Czy wiesz, że na intensywność kwitnienia wrzosów istotny wpływ mają temperatury w kwietniu, gdyż wówczas rozpoczyna się rozwój kwiatów. Samo kwitnienie następuje najczęściej od około połowy sierpnia (w ciepłe lata nieco szybciej).

Skąd się wzięła nazwa wrzos?

Nazwa rodzajowa wrzosu Calluna wywodzi się z greckiego słowa kallýno oznaczającego „czyszczę, zamiatam”. Wynika to stąd, iż pędy tej rośliny były wykorzystywanie do wyrobu mioteł. W języku polskim wrzos dawniej zwany był wrzes, jednak od XII wieku występuje pod obecną nazwą. W innych językach słowiańskich wrzos nazywany jest bardzo podobnie (po czesku - wřes, po rosyjsku - Вереск, po chorwacku vries). Od kwitnących wrzosów nazwany został w języku polskim dziewiąty miesiąc roku – wrzesień.

wrzos 8

Gdzie występują wrzosy w naturze?

Wrzosy występują w niemal całej Europie oraz w przyległych obszarach Azji (Turcja, Syberia) i Afryki (góry w północnym Maroko, Azory, Madera). Na północy Europy spotykany jest po najdalsze końce Półwyspu Skandynawskiego oraz na Islandii. Wrzosy natomiast trudno spotkać w południowo-wschodniej części Półwyspu Iberyjskiego, zaś na Półwyspie Apenińskim i Bałkańskim rosną tylko w górach. W Polsce spotykany jest na ubogich i kwaśnych glebach w różnych zbiorowiskach roślinnych oraz w zróżnicowanych warunkach wilgotnościowych. Nieco rzadszy jest tylko na Żuławach Wiślanych i Równinie Pyrzyckiej.

? Czy wiesz, że wrzosy zostały zawleczone do Australii i Nowej Zelandii, gdzie rozprzestrzeniły się na powierzchni około 25 tys. ha. W Ameryce pojawił się zaś w części północno-wschodniej, wzdłuż wybrzeży od Labradoru po Wirginię Zachodnią oraz w Kolumbii Brytyjskiej.

Jakie zastosowanie na przestrzeni lat miał wrzos pospolity?

Wrzos należał do roślin o wszechstronnym zastosowaniu, zwłaszcza na obszarach, gdzie dominował w krajobrazie nie pozostawiając ich mieszkańcom innych alternatyw. W wielu krajach pędy wrzosu wykorzystywane były do wyrobu mioteł czy strzech na chatach. Z pędów wyplatano także powrozy, natomiast z korzeni wytaczano uchwyty narzędzi. Wrzos był także rośliną pastewną (wypasano owce, konie i bydło). Chrust wrzosowy stanowił opał, zaś cienkie pędy służyły do wypychania materacy. Z krzewinek powstaje także cenny i bardzo zdrowy miód wrzosowy.

Czy wrzos posiada właściwości lecznicze?

Wrzos jest rośliną o właściwościach prozdrowotnych wykorzystywaną w lecznictwie ludowym i w homeopatii. Surowiec zielarski stanowi ziele i kwiaty wrzosu, które pozyskuje się na początku kwitnienia, w drugiej połowie sierpnia. Wrzos wykazuje działanie przeciwzapalne, moczopędne, przeciwreumatyczne, uspokajające i napotne. Ziele stosuje się m.in. przy schorzeniach dróg moczowych, chorobach nerek i przewodu pokarmowego. Ma także działanie ściągające i odkażające skórę co zostało zauważone i docenione w kosmetyce.

Dlaczego wrzos jest ceniony przez pszczelarzy?

Wrzosy należą do szczególnie cenionych roślin miododajnych, z których otrzymuje się miód wrzosowy. Należy on do najlepszych miodów kwiatowych. Charakteryzuje się silnym aromatem, słodko-gorzkim smakiem i czerwonobrunatnym zabarwieniem. Z uwagi na galaretowatą konsystencją jest trudny do odwirowania z plastrów.

? Czy wiesz, że z 1 ha wrzosowiska pszczoły zbierają około 100-120 kg miodu, a w bardzo sprzyjających warunkach nawet do 200kg. Przeciętnie na powierzchni 1 m kw. obserwuje się 6 pszczół, co dla 1 ha oznacza ich obecność w liczbie 60 tys. (2 ule).

wrzos 6

Które odmiany wrzosów są najatrakcyjniejsze?

Dzięki intensywnej pracy hodowców roślin (głównie w Niemczech i w Holandii) powstały liczne odmiany wrzosów, które różnią się wysokością, pokrojem, barwą kwiatów i liści, terminami kwitnienia, kwiatami pojedynczymi, pełnymi lub pozostającymi cały czas w pąkach (tzw. wrzosy pączkowe). Ogromna różnorodność roślin sprawia, że miłośnicy ogrodów mogą bez trudu znaleźć odmiany idealnie spełniające ich oczekiwania.

  • Wrzos pospolity ‘Alexandra’ – to odmiana z grupy wrzosów pączkowych o wzniesionych pędach. Wysokość do 30 cm. Liście ciemnozielone. Kwiaty intensywnie czerwone, zamknięte w pąku, w gęstych gronach, zachowują atrakcyjną, niezmienioną barwę od VIII do XI. Cenna obficie kwitnąca odmiana na wrzosowiska oraz do dekoracyjnych kompozycji w donicach i pojemnikach.
  • Wrzos pospolity ‘Alicia’ – to mocno zagęszczona krzewinka o wyprostowanym wzroście do wysokości 20 cm. Liście zielone. Kwiaty pojedyncze, duże, w wyprostowanych gronach, czysto białe. Kwitną późno na początku X. Kwiaty pozostają zamknięte w pąku do mrozów, nie tracąc swojej dekoracyjności.
  • Wrzos pospolity ‘Amethyst’ – jest odmianą z grupy wrzosów pączkowych o wzniesionych pędach. Wysokość do 30 cm. Liście ciemnozielone, zimą przebarwiają się na kolor brązowozielony. Pąki kwiatowe fioletowo-szkarłatne zachowujące żywe barwy od IX do XII. Odmiana dekoracyjna aż do mrozów, przydatna również do sadzenia w pojemnikach i misach.
  • Wrzos pospolity ‘Anette’ – to pączkowa odmiana wrzosu o szerokim, wzniesionym pokroju. Wysokość do 30 cm. Liście żywo zielone utrzymują świeżą barwę także zimą. Pąki kwiatowe początkowo jasnoróżowe, u nasady białe, późną jesienią intensywnie różowe – zachowują atrakcyjne barwy od VIII do końca XI. Polecana na wrzosowiska i do obsadzania pojemników i donic.
  • Wrzos pospolity ‘Bonita’ – to zimozielona, gęsto rozgałęziona odmiana z grupy wrzosów pączkowych, o szerokim pokroju i wysokości 20-30 cm. Liście są żółto-pomarańczowe, jesienią pomarańczowo-brązowe. Nierozwijające się pąki kwiatów o barwie fioletowo-czerwonej zachowują świeżość od IX do XI. Odmiana odporna i bardzo dekoracyjna.
  • Wrzos pospolity ‘Dark Beauty’ – to wrzos o gęstym, wzniesionym pokroju i wysokości do 30 cm. Liście żywo zielone. Kwiaty niezwykle atrakcyjne, pełne, rubinowoczerwone, w gęstych gronach rozwijają się od VIII do X. Mocny, czerwony akcent wrzosowisk.
  • Wrzos pospolity ‘Firefly’ – to odmiana o gęstym, szerokim pokroju, do wysokości 30-40 cm i szerokości 40-60 cm. Liście od pomarańczowych do brązowożółtych, zimą pomarańczowoczerwone. Kwiaty liliowo różowe, pojedyncze, rozwijają się od VIII do IX. Wartościowa odmiana do kolorystycznych zestawień w ogrodach wrzosowiskowych.
  • Wrzos pospolity ‘J. H. Hamilton’ – jest wartościową odmianą o niewielkich rozmiarach. Dorasta do wysokości 20-25 cm. Liście ciemnozielone, w zimie brązowozielone. Kwiaty pełne, gęsto wypełnione, intensywnie różowe. Efektowana, wcześnie kwitnąca od początku VIII do IX. Odmiana długowieczna, odporna na choroby i mrozy.
  • Wrzos pospolity ‘Larissa’ – to odmiana z grupy wrzosów pączkowych o wzniesionych pędach. Wysokość 20-30 cm, szerokość 30-40 cm. Liście ciemnozielone. Pąki kwiatowe bardzo liczne, ceglastoczerwone, w gęstych gronach, niezwykle atrakcyjne od pierwszych dni VIII aż do XI.
  • Wrzos pospolity ‘Marleen’ – to odmiana z grupy wrzosów pączkowych, o szerokim wyprostowanym pokroju i ciemnozielonych liściach. Wysokość 25-30 cm, szerokość 45-60 cm. Kwiaty purpurowo czerwone pozostają w fazie nierozwiniętego pąka od IX do XI. Odmiana odporna, niewielkie przymrozki ich nie uszkadzają.
  • Wrzos pospolity ‘Mullion’ – to niski wrzos o wysokości do 20 cm, szeroko rozrastający się i gęsty. Liście zielone. Kwiaty pojedyncze, różowo fioletowe, zebrane w gęste, rozgałęzione kwiatostany, rozwijają się VIII-IX. Oryginalna, odporna na choroby i mrozoodporna odmiana.
  • Wrzos  pospolity ‘Red Favorite’ – niska i gęsta zimozielona krzewinka o ciemnozielonym ulistnieniu. Wysokość 15-20 cm, szerokość do 60 cm. Kwiaty pełne, ciemnoróżowe, gęsto wypełnione. Wczesna pora kwitnienia – od połowy  VIII do końca IX.
  • Wrzos pospolity ‘Sandy’ – wrzos o szerokim i gęstym pokroju. Wysokość i szerokość 30-40 cm. Liczne, często białe pąki kwiatowe, pozostające na pędach od IX-XII, piękne harmonizują z dość nietypowym dla wrzosów pączkowych żółtym ulistnieniu, szczególnie intensywnym na stanowiskach w pełni nasłonecznionych. Cenna roślina na wrzosowiska i do kompozycji pojemnikowych.
  • Wrzos pospolity ‘Theresa’ – to pączkowa odmiana wrzosu o gęstych, wzniesionych pędach. Liście złocistożółte, szczególnie intensywne zabarwione na końcu lata i jesienią. Nierozwinięte, różowe pąki kwiatowe utrzymują się na pędach od IX do XI. Przydatna odmiana do zestawień kolorystycznych w ogrodach oraz do uprawy w doniczkach i pojemnikach.
wrzos 4

2. W jaki sposób uprawiać wrzosy?

Jakie stanowisko jest najlepsze pod wrzosy?

Wrzosy preferują stanowisko słoneczne i niezbyt mokre. Wrzosowisko z samego tylko wrzosu, można założyć nawet na bardzo lekkich i jałowych glebach. Jego odmiany osiągają różną wysokość, mają różnorodną barwę liści i kwiatów. Kwitną od VII do IX (wrzosy pączkowe jeszcze dłużej), tworząc w ogrodzie wielobarwny dywan aż do nastania mrozów.

Na jakiej glebie najlepiej udaje się wrzos?

Wszystkie rośliny wrzosowate lubią przepuszczalne gleby pokryte warstwą organicznej ściółki, która chroni ich płytko rozrastający się system korzeniowy, przed suszą, mrozem i zachwaszczeniem. Podłoże dla nich musi być koniecznie kwaśne, o pH 3,5-5,5. Rzadko kiedy mamy do czynienia od razu z glebą dla nich odpowiednią, dlatego na ogół przed posadzeniem roślin, należy je starannie przygotować wymieniając jej wierzchnią warstwę na grubości około 20 cm lub przynajmniej wzbogacając ją kwaśnym torfem, sosnową korą lub trocinami z drzew iglastych.

Kiedy i w jaki sposób sadzić wrzosy?

Uprawa w pojemnikach sprawia, że wrzosy możemy sadzić właściwie przez cały sezon wegetacyjny, choć najlepiej robić to wiosną (marzec-kwiecień) lub późnym latem i na początku jesieni (sierpień-wrzesień). Na ogół jednak wrzosy są dostępne w sprzedaży w czasie ich kwitnienia i wtedy właśnie je sadzimy. Krzewinki sadzi się we wcześniej przygotowane podłoże w odstępach co około 20-30cm. Ponieważ małe pojemniki w których są sprzedawane rośliny szybko przesychają, to przed posadzeniem namaczamy je w wodzie. Zbite korzenie roślin rozluźniamy, a po posadzeniu obficie podlewamy.

Czy wrzosy wymagają częstego podlewania?

W naszych warunkach klimatycznych podlewanie ma istotny wpływ na siłę wzrostu i ogólną kondycję roślin. Podlewanie jest konieczne zwłaszcza w przypadku długotrwałych upałów oraz na bardzo lekkich i piaszczystych glebach. W uprawie wrzosów stosuje się zasadę, że podlewa się rzadko, ale obficie. Należy także pamiętać, aby unikać zraszania liści, gdyż wówczas bardzo łatwo o infekcje grzybowe. Dlatego w uprawie wrzosów idealnym rozwiązaniem jest zamontowanie linii kroplującej.

wrzos 3

Jak często należy nawozić krzewinki?

Niewielkie wymagania roślin wrzosowatych sprawiają, że wystarczy nawozić je 2-3 razy w ciągu sezonu. Zaleca się stosowanie granulowanych lub płynnych nawozów mineralnych (np. Nawóz płynny do wrzosów). W przypadku znacznych niedoborów składników pokarmowych warto sięgnąć po Nawóz rozpuszczalny do wrzosów.

Czy warto ściółkować wrzosy?

W uprawie wrzosów niezbędnym zabiegiem jest ściółkowanie. Warstwa ściółki ochrania rośliny przed utratą wody (wrzosy mają płytki system korzeniowy) czy zapobiega przerastaniu podłoża chwastami. Ponadto zabezpiecza korzenie roślin przed wahaniami temperatury. Dobrym materiałem do ściółkowania jest przekompostowana kora drzew iglastych bądź igliwie, które dodatkowo utrzymują kwaśny odczyn podłoża.

Kiedy i w jaki sposób przycinać wrzosy?

Przycinanie wrzosów to konieczny zabieg pielęgnacyjny, który należy wykonywać coroczne. Najlepiej przeprowadzić go późną jesienią (po przekwitnięciu roślin) lub wczesną wiosną (przed ruszeniem wegetacji). Pędy tniemy poniżej przekwitłych kwiatostanów, usuwając jednocześnie wszystkie części przemarznięte i chore. Dzięki przycinaniu rośliny lepiej się rozkrzewiają i zachowują ładny i zwarty pokrój.

Na czym polega przygotowanie wrzosów do zimy?

Ze względu, że nie wszystkie odmiany wrzosów są w pełni mrozoodporne, należy pamiętać o zabezpieczeniu ich przed nadejściem zimy. Wrzosowate krzewinki zabezpiecza się na zimę (zwykle w listopadzie) okrywając je gałęziami roślin iglastych. Dzięki temu będą zabezpieczone przed mroźnymi i suchymi wiatrami.

wrzos 2

3. Kiedy wykonywać prace pielęgnacyjne?

RODZAJ ZABIEGU

MIESIĄC

Sadzenie

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Podlewanie

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Nawożenie

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Przycinanie

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

4. W jaki sposób rozmnażać wrzosy?

Rozmnażaniem wrzosów zajmują się najczęściej wyspecjalizowane gospodarstwa ogrodnicze, jednak z powodzeniem zabieg ten można przeprowadzić samodzielnie we własnym ogrodzie. Kilkucentymetrowe sadzonki zielne lub półzdrewniałe pobiera się w lipcu i ukorzenia się w tunelach foliowych w podłożu składającym się z torfu wysokiego i gruboziarnistego piasku zmieszanych w proporcji 3:1. Podczas ukorzeniania sadzonek należy utrzymywać stałą temperaturę (około 25 st.C) oraz wysoką wilgotność powietrza (95%). Na proces ukorzeniania korzystnie wpływa zastosowanie preparatu poprawiającego i przyspieszającego ukorzenianie – Korzonek Superstart. Sadzonki ukorzenią się zwykle w przeciągu dwóch miesięcy. Dobrym sposobem na pozyskanie nowych roślin jest rozmnażanie przez odkłady. W tym celu wczesną wiosną lub późną jesienią przysypuje się ziemią jeden długi pęd, z którego w trakcie sezonu zaczną wybijać nowe przyrosty. W październiku ukorzeniony pęd można odciąć od rośliny matecznej i wysadzić do donicy lub na miejsce stałe. Na większą skalę wrzosy rozmnaża się także za pomocą in-vitro.

wrzos 7

5. Jak stworzyć piękną kompozycję?

Wrzosy to rośliny o bardzo wszechstronnym zastosowaniu, których odmiany cieszą się z roku na rok coraz większą popularnością. Krzewinki można uprawiać w ogrodach skalnych, na skarpach, czy w pojemnikach, tworząc z nich atrakcyjne jesienne aranżacje. Z uwagi na niewielkie rozmiary doskonale sprawdzają się nawet w miniaturowych ogrodach. Najlepiej wyglądają sadzone w stosunkowo dużych, nieregularnych grupach (po kilkanaście okazów jednej odmiany) w towarzystwie kontrastująco ubarwionych i zróżnicowanych pokrojem i wysokością roślin. Wrzosy często łączy się z roślinami iglastymi, które stanowią dla nich dobre tło oraz korzystne sąsiedztwo (rośliny kwaśnolubne). Dla krzewinek są to zwykle karłowe formy sosen, jałowców i świerków. Cenne uzupełnienie wrzosowisk to trawy ozdobne i niskie, odporne na suszę byliny oraz rośliny cebulowe. Odmiany pączkowe są także wykorzystywane do ozdoby grobów. Długo utrzymujące się barwne pąki kwiatowe wrzosów w okresie Święta Zmarłych stanowią konkurencję dla często wówczas przemarzających chryzantem.

wrzos 5

6. Jakie problemy występują w uprawie?

Jakie choroby najczęściej występują na wrzosach?

Choroba

Objawy

Zwalczanie

Fytoftoroza wrzosów

 

Pędy początkowo żółkną, potem brązowieją i zamierają. Po wykopaniu rośliny widoczna zgnilizna podstawy pędów i brunatne korzenie. Rozwojowi choroby sprzyja ciepła i wilgotna pogoda.

Rizoktonioza wrzosów

 

 

Pojedyncze pędy przybierają jaśniejszą barwę i stopniowo brązowieją. W konsekwencji obumierają całe rośliny.

Szara pleśń

 

Wierzchołki pędów brązowieją i zamierają, natomiast pąki kwiatowe brunatnieją. Na powierzchni roślin tworzy się szary i pylący nalot grzybni z zarodnikami, które przemieszczają się na inne rośliny.

Zapisz się do newslettera i pobierz bezpłatne poradniki!