Poparzenia słoneczne liści i owoców - jak odróżnić je od chorób

Poparzenia słoneczne liści i owoców, znane też jako oparzelizna słoneczna roślin, to choroba fizjologiczna. Spowodowana jest intensywnym nasłonecznieniem, dlatego najczęściej występuje latem. Oparzenia roślin zdarzają się również w innych porach roku, np. w czasie wyjątkowo słonecznych dni po pochmurnej pogodzie.

Poparzeniu mogą ulec rośliny preferujące nasłonecznienie, m.in. kaktusy, pomidory i papryka oraz cieniolubne, jak begonie, fuksje, funkie; zarówno uprawiane w gruncie, jak i pod osłonami, na balkonach, w oranżeriach, a nawet mieszkaniach. Zwykle oparzelizny powstają pod wpływem bezpośredniego padania promieni słonecznych na liście i owoce. Zdarza się również, że najpierw od słońca nagrzewają się szyby do wysokiej temperatury, np. w mieszkaniu, szklarni lub oranżerii, a następnie parzą się dotykające je rośliny. Podobne zjawisko wystąpić może w przypadku metalowych podpórek.

Ze względu na to, że w polskim klimacie jest coraz więcej dni z bardzo dużym nasłonecznieniem oraz temperaturą powyżej 30⁰C, poparzenia słoneczne liści i owoców nie są sporadyczne. Poparzone rośliny tracą walory ozdobne, dają mniejszy plon, stają się bardziej podatne na mróz i inne choroby.

Przeczytaj także: Mikroklimat w małym ogrodzie – jak tworzyć cień, osłonę od wiatru i wilgoć

Rodzaje oparzeń słonecznych na liściach i owocach roślin są różnego stopnia (podobnie jak ma to miejsce na ludzkiej skórze). Czasem to tylko płowienie liści, bez głębokiej destrukcji tkanek – tak często reagują np. funkie. Częściej jednak silne promieniowane słoneczne sprawia, że liście wyglądają jak spalone, a owoce – ugotowane.

W przypadku liści nagle – dosłownie z godziny na godzinę – pojawiają się na nich brązowawe plamy, najczęściej na obrzeżach. W zależności od stopnia fotodestrukcji, na krawędziach przebarwienia są martwe i suche, jak jesienne liście. Im bliżej środka blaszki, zmieniają kolor na rdzawy. Wzdłuż nerwu głównego plamy są często zielone lub szarozielone (to resztki żywych tkanek). Poparzeniom mogą ulegać nie tylko liście, ale i wierzchołkowe pędy, a nawet całe młode rośliny.

Poparzone owoce wyglądają jakby zostały ugotowane lub upieczone. Zmiany występują najczęściej po stronie wystawionej na bezpośrednie działanie słońca. Tuż po poparzeniu mają kremową barwę. Następnie plamy brązowieją. Fotodestrukcja, podobnie jak w przypadku liści, pojawia się z godziny na godzinę. Poparzenia mogą być na pozór niewielkie, ale takie owoce psują się podczas przechowywania. Częściej poparzenia obejmują prawie całą powierzchnię owoców, zwłaszcza truskawek, poziomek, malin.

Przeczytaj także: Jak zwiększyć odporność roślin – naturalne preparaty

Główna przyczyna oparzeń słonecznych roślin to nadmierne nasłonecznienie. Wbrew pozorom nie są na nie narażone tylko rośliny rosnące na stanowiskach od południa, czyli tam gdzie promieniowanie jest najsilniejsze. Poparzone mogą zostać także rośliny rosnące w półcieniu!

Bardzo często, np. na borówkach, poparzone są tylko liście na niektórych gałązkach, a pozostałe zachowują zdrowy wygląd. Jeśli w ogrodzie rosną różne odmiany tych samych gatunków roślin, zaobserwować można, że nie wszystkie tak samo pali słońce. Szczególnie jest to widoczne na funkiach. Odmiany o cienkich liściach bardziej są narażone na poparzenia niż o grubych blaszkach.

Oparzeliznom słonecznym sprzyja przede wszystkim brak wody w tkankach. Jednak w temperaturze powyżej 30⁰C zdarzyć się może także na roślinach systematycznie podlewanych. Poparzenia częściej występują na młodych liściach i owocach, które mają cienkie skórki. Często są to rośliny niezahartowane, np. rozsada świeżo posadzona w gruncie, lub kwiaty pokojowe wyniesione kilka godzin wcześniej z mieszkania na balkon.

Przeczytaj także: Ogród na bardzo piaszczystej glebie – jak poprawić podłoże i jakie gatunki sobie poradzą

Wielu osobom wystąpienie poparzeń słonecznych na roślinach, zwłaszcza takich jak kaktusy i papryka, wydaje się tak nierealne, że uważają zniszczenia na liściach i owocach za objawy chorób o podłożu grzybowym, wirusowym lub bakteryjnym, jak alternarioza, cętkowatość, rdza czy septerioza.

Poparzenia słoneczne dość łatwo odróżnić od innych chorób roślin. Przede wszystkim powstają nagle, dosłownie z godziny na godzinę. Zwykle poparzeniu nie ulega cała roślina, lecz niektóre liście i owoce – wyjątkiem są młode egzemplarze, które mogą zostać poparzone całkowicie.

Zdarza się, że plamy poparzeniowe nie zostaną zauważone od razu. W ciągu kilku dni zmieniają kolorystykę: owoce brunatnieją i czarnieją, a liście stają się suche jak wiór. Takie rośliny są często porażane przez patogeny chorobotwórcze i rzeczywiście porażają je inne choroby, np. szara pleśń na truskawkach.

Przeczytaj także: Jak podlewać rośliny podczas urlopu

Poparzeniom słonecznym liści i owoców można zapobiegać, choć nie zawsze w pełni skutecznie. Pogoda bywa bowiem nieprzewidywalna, np. długi upał z ekstremalnie wysoką temperaturą. Przede wszystkim trzeba pamiętać o systematycznym podlewaniu roślin. Koniecznie też należy wietrzyć szklarnie i tunele foliowe. Młode rośliny wymagają szczególnej uwagi, gdyż są bardziej wrażliwe na niszczące działanie silnego promieniowania słonecznego.

Na poparzenia najbardziej narażone są rośliny, których tkanki są odwodnione, co można poznać np. po oklapniętych liściach. Dlatego trzeba rośliny regularnie podlewać, zwłaszcza jeśli prognozowane są słoneczne, upalne dni z temperaturą 30⁰C i wyższą. Lepiej nawadniać rzadziej, ale obficie, niż częściej lecz mało.

Warto też ograniczać wyparowywanie wody z podłoża. Aby ziemia była dłużej wilgotna, podczas sadzenia zastosować można np. Nawóz z hydrożelem TerraCottem Universal. Gdy wody jest dużo, hydrożel ją magazynuje, a gdy mało – oddaje do podłoża i korzeni. Dzięki temu rośliny są mniej narażone na uszkodzenia z powodu przesuszenia.

Warto również ściółkować rośliny. Ściółka zmniejsza parowanie wody z gleby oraz zapobiega jej nadmiernemu nagrzewaniu. Nadają się na nią np. kora, słoma, zrębki.

Przeczytaj także: Co zrobić, aby ziemia trzymała wilgoć

Ogrodnicy, aby uniknąć poparzenia skóry podczas pracy, w bardzo słoneczne dni starają się przebywać w cieniu, stosują kosmetyki z filtrami oraz zakładają nakrycia głowy. Podobnej ochrony przed słońcem czasem potrzebują też rośliny. Przykładowo, jeśli w ogrodzie rok w rok słońce pali np. funkie, trzeba je przesadzić w bardziej zacienione miejsce albo dosadzić obok wyższe rośliny, które będą je osłaniały przed nadmiernym promieniowaniem.

Do poparzeń roślin często dochodzi w szklarniach i tunelach foliowych. Aby ich uniknąć, stosować można np. zasłony zacieniające lub preparaty cieniujące (cieniówki ogrodnicze). Pomagają one uniknąć także suchej zgnilizny wierzchołkowej, często występującej na pomidorach i papryce. To choroba fizjologiczna, której główną przyczyną jest zbyt wysoka temperatura.

Przeczytaj także: Sucha zgnilizna wierzchołkowa pomidora i papryki – objawy, przyczyny, zapobieganie

Na poparzenia słoneczne bardziej są podatne rośliny nieprawidłowo nawożone. Przede wszystkim trzeba unikać przenawożenia azotem. Powoduje on, że rośliny rosną bujniej, ale ich liście są delikatniejsze, bardziej podatne na uszkodzenie zarówno przez promieniowane słoneczne, jak i patogeny.

Bardziej wrażliwe na poparzenia są też niektóre rośliny, którym brakuje wapnia. Jego deficyt w owocach jest szczególnie duży w czasie upalnej pogody. Widoczne jest to zwłaszcza w przypadku jabłoni. Jeśli brakuje im wapnia, jabłka częściej ulegają poparzeniom, ale też są bardziej podatne na pękanie i gorzej się przechowują. Mogą mieć szklisty, niesmaczny miąższ oraz gorzkawe plamy pod skórką.

Aby uniknąć uszkodzenia owoców z powodu braku wapnia, trzeba pamiętać o wapnowaniu gleby, zgodnie z potrzebami uprawianych roślin. Ponadto rośliny zasila się wapniem dolistnie. Szybko działa np. Saletra wapniowa w płynie.

W zapobieganiu poparzeń liści i owoców istotne jest też nawożenie potasem. Jego niedobory oraz fosforu i innych składników dobrze uzupełniają m.in. nawozy jesienne, jak Nawóz jesienny do trawników czy Nawóz jesienny do iglaków i tui.

Warto też systematycznie wzmacniać rośliny stosując preparaty z krzemionką, jak Mączka bazaltowa i Mączka bazaltowa granulowana, Skrzyp ekstrakt, Nawóz Zadbane Kwiaty do hortensji plus mączka bazaltowa czy Nawóz Zadbany Ogród do truskawek i malin plus mączka bazaltowa. Krzem wzmacnia ich ściany komórkowe, dzięki czemu są bardziej odporne nie tylko na poparzenia liści i owoców, ale też inne choroby oraz szkodniki.

Przeczytaj także: W jaki sposób nawozić mączką bazaltową

Młodym roślinom trzeba dać czas, aby przystosowały się do intensywnego nasłonecznienia. Dotyczy to zwłaszcza rozsady, a także bylin i krzewów świeżo posadzonych w gruncie oraz kwiatów wynoszonych latem z mieszkania na balkon. Najlepiej stopniowo przyzwyczajać je do większego nasłonecznia. Przykładowo, rozsadę przed posadzeniem w miejscach docelowych trzeba najpierw trzymać w półcieniu. Jeśli prognozowane jest intensywne nasłonecznienie, niedawno posadzone byliny i krzewy można cieniować. Trzeba też pamiętać o ich systematycznym podlewaniu. Na poparzenia liści są wrażliwe np. młode borówki. Słońce może spalić całe krzewy!

Przeczytaj także: Nawożenie dolistne – kiedy stosować i dlaczego

Poparzenia liści i owoców dość często występują tuż po mocnym cięciu krzewów oraz drzew, np. bukszpanów, iglaków, jabłoni. Zdarza się, że do poparzeń dochodzi nawet po oberwaniu liści na pomidorach, by ich owoce szybciej dojrzały. Intensywne zabiegi cięcia powodują, że rośliny tracą naturalną ochronę w postaci starszych, mocnych liści, a odsłaniane są liście młodsze oraz owoce, mniej odporne na intensywne promieniowanie słońca. W efekcie, gdy po cięciu następuje słoneczna pogoda z wysoką temperaturą, mogą wystąpić poparzenia. Aby tego uniknąć, należy przycinać rośliny w dni mało słoneczne, z niższą temperaturą.

Przeczytaj także: Sposoby przycinania liściastych krzewów ozdobnych