Sucha zgnilizna wierzchołkowa pomidora i papryki - objawy, przyczyny, zapobieganie

Sucha zgnilizna wierzchołkowa to fizjologiczna choroba owoców pomidora, papryki oraz innych warzyw z rodziny psiankowatych, np. bakłażana. Najczęściej chorują jednak pomidor, a następnie papryka. Przyczyną suchej zgnilizny wierzchołkowej jest niedobór wapnia w częściach nadziemnych roślin, najczęściej spowodowany upałami. Choć tej choroby nie wywołują patogeny ani nie jest zaraźliwa, często powoduje bardzo duże straty (do 100% owoców).

Nie wszystkie odmiany pomidorów i papryki są tak samo podatne na suchą zgniliznę. Niektóre chorują zawsze, jeśli panuje upał, a inne – rzadko lub wcale. Bardziej narażone są rośliny uprawiane w szklarniach, tunelach foliowych, donicach.

Sucha zgnilizna wierzchołkowa niszczy głównie owoce, ale mogą też zamierać młode pędy. Objawy – ale tylko na owocach – są nieco podatne do symptomów zarazy ziemniaczanej (wywołują ją grzyby). Najczęściej na wierzchołkach owoców nagle (z dnia na dzień) pojawiają się suche plamy, najpierw szkliste, a następnie w kolorach od brązowego do czarnego. Zbrunatnienie obejmuje także wnętrza owoców, co widać po ich przekrojeniu.

Ze względu na to, że w polskim klimacie coraz częściej występują latem upały z temperaturą powyżej 30⁰C, sucha zgnilizna owoców pomidora i papryki staje się bardzo dużym problemem w uprawie tych popularnych warzyw. Najczęściej sucha zgnilizna wierzchołkowa owoców pomidora i papryki występuje w lipcu oraz w pierwszej połowie sierpnia.

Przeczytaj także: Uprawa pomidorów w szklarni i pod folią

Na pomidorach sucha zgnilizna wierzchołkowa owoców jest najczęściej występującym zaburzeniem fizjologicznym. Pierwsze objawy bardzo łatwo przeoczyć, gdyż znajdują się zwykle na wierzchołkach owoców, które często skierowane są w dół (czyli mało widoczne), rzadziej na ich bokach. To szkliste przebarwienia, które szybko brunatnieją (nierzadko w ciągu doby). Najczęściej przebarwienia są koliste, ale zdarzają się też nieregularne plamy. Pod przebarwioną skórką brunatnieje również miąższ. Po kilku dniach przebarwienia stają się czarne, wklęsłe, pergaminowe w dotyku.

Sucha zgnilizna wierzchołków owoców może wystąpić zarówno na pomidorach niedojrzałych, jak i gotowych do zbioru. Najczęściej chorują pojedyncze owoce lub zebrane w gronach. Na odmianach wrażliwych mogą być chore nawet wszystkie owoce.

Przeczytaj także: Choroby i szkodniki pomidorów – objawy i zwalczanie

Podobnie jak w przypadku pomidorów, sucha zgnilizna wierzchołków owoców to również najczęściej występująca choroba fizjologiczna papryki. Jednak – w porównaniu do pomidorów – papryka choruje rzadziej, zwłaszcza uprawiana w gruncie. Pod osłonami, gdy panują upały, sucha zgnilizna owoców papryki to jednak duży problem. Stracić można nawet cały plon!

Pierwsze objawy tej choroby na papryce pojawiają się na wierzchołkach lub bokach owoców.  Najpierw są to szkliste, mało widoczne plamy, zwykle w nieregularnych kształtach. Pomylić je można ze słonecznymi poparzeniami. Następnie przebarwienia się powiększają, obejmując nawet połowę powierzchni owocu, i zmieniają kolor na brunatny lub czarny. Zmiany chorobowe obejmują też wnętrza owoców.

Sucha zgnilizna wierzchołkowa papryki może wystąpić na każdym etapie dojrzewania owoców, zarówno na niedojrzałych, jak i gotowych do zbioru. Zwykle chore są pojedyncze owoce na krzakach.

Przeczytaj także: Uprawa papryki – poradnik praktyczny

Suchej zgnilizny wierzchołkowej pomidora i papryki nie wywołują patogeny, takie jak grzyby, bakterie czy wirusy. Główną jej przyczyną jest brak wapnia. Jednak zmienione chorobowe miejsca są szybko zasiedlane przez chorobotwórcze grzyby, które mogą być szkodliwe dla zdrowia. Dlatego nie należy uszkodzonych owoców przeznaczać do jedzenia ani dla ludzi, ani dla zwierząt.

Zmiany chorobowe, wywołane suchą zgnilizną wierzchołkową owoców, są zresztą tak duże, że nawet po ich wykrojeniu zdrowych tkanek jest mało i często są niedojrzałe. Chore owoce trzeba koniecznie zerwać, by pomidory i papryka nie traciły składników pokarmowych na ich odżywianie. Owoców ze zmianami chorobowymi nie da się uratować, ale rośliny oraz zdrowe owoce – można.

Przeczytaj także: Pomidory koktajlowe – najpopularniejsze odmiany

Gdy kończą się upały, na owocach pomidorów i papryki od razu przestają się pojawiać plamy spowodowane suchą zgnilizną wierzchołkową. Powód jest prosty: w niższej temperaturze rośliny nie mają problemu z przyswajaniem wapnia z podłoża, którego brak wywołuje tę fizjologiczną chorobę.

Nie ma potrzeby stosowania dodatkowych oprysków, ale warto pamiętać o systematycznym nawożeniu, by wzmocnić rośliny. Dzięki temu zawiążą więcej nowych, zdrowych owoców i część plonu zostanie uratowana. Polecane są np. Nawóz ekologiczny do pomidorów i ogórków oraz Nawóz ekologiczny do warzyw. Dodaje się je do wody w konewce i podlewa rośliny.

Warto wiedzieć, że sucha zgnilizna wierzchołkowa pomidora bywa mylona z zarazą ziemniaczaną. Te choroby mają inne przyczyny. Ponadto inaczej się im zapobiega.

Przeczytaj także: Zaraza ziemniaka na pomidorze – 6 sposobów zwalczania

Bezpośrednią przyczyną występowania suchej zgnilizny wierzchołkowej owoców pomidora i papryki jest zaburzenie pobierania i przyswajania wapnia przez korzenie roślin. Główny tego powód to wysoka temperatura. Dlatego trzeba przede wszystkim zadbać, aby rośliny miały zapewniony łatwo przyswajalny wapń oraz – w miarę możliwości – obniżać temperaturę w czasie upałów.

Suchej zgniliźnie wierzchołkowej można zapobiegać. Sposoby są różne, ale nie zawsze skuteczne w 100%. Podobnie należy postępować i z pomidorami, i paprykami.

Bezpośrednią przyczyną suchej zgnilizny wierzchołkowej jest niedobór wapnia, zwłaszcza w wierzchołkowych częściach zawiązków owoców pomidora oraz papryki. Na jego brak wpływ ma przede wszystkim zaburzenie gospodarki wodnej roślin oraz utrudnione pobieranie wapnia przez korzenie roślin i transportowanie go do owoców. Zjawisko to występuje zwłaszcza podczas upałów, gdy temperatura utrzymuje się powyżej 30⁰C. Rzadko przyczyną jest brak wapnia w podłożu. Zwykle wapń w nim się znajduje, ale roślina nie może go przyswoić do owoców.

Dlatego jeśli prognozowane są upały, należy zastosować profilaktycznie nawożenie dolistne preparatem wapniowym. Praktyczna i działająca szybko jest Saletra wapniowa w płynie, która oprócz wapnia zawiera także azot.

Preparat może być stosowany zarówno dolistnie, jak i doglebowo. Jednak, aby zapobiegać suchej zgniliźnie owoców, trzeba go stosować dolistnie na pomidorach i papryce. Dlaczego dolistne, a nie doglebowo? W czasie upałów pomidory i papryki łatwiej przyswajają nawozy aplikowane na liście. Wapń szybko trafia do owoców, dzięki czemu zapobiega wystąpieniu na nich suchej zgnilizny wierzchołkowej.

Nawożenie dolistne preparatem wapniowym wykonuje się wcześnie rano lub wieczorem. Nawóz powinien wolno wysychać na liściach, gdyż to sprzyja lepszemu przyswajaniu wapnia i innych znajdujących się w nim składników pokarmowych.

Dolistne nawożenie wapniem to jeden z najskuteczniejszych sposobów zapobiegania suchej zgnilizny wierzchołkowej owoców pomidora i papryki. Oprysk trzeba jednak wykonać zanim pojawią się plamy na owocach. Wapń nie naprawia bowiem szkód lecz zapobiega ich wystąpieniu.

Przeczytaj także: Nawożenie dolistne – kiedy stosować i dlaczego

Innym bardzo skutecznym sposobem zapobiegania występowania suchej zgnilizny wierzchołkowej owoców pomidora i papryki jest uprawa odmian niepodatnych lub mało podatnych na tę chorobę.

Problem w tym, że większość ogrodników amatorów nie zwraca na to uwagi kupując nasiona pomidorów oraz papryki. Dopiero gdy straty owoców są bardzo duże podczas upalnego lata, zaczynają się interesować, co zrobić w kolejnych sezonach, aby tego uniknąć. Inny problem to często brak informacji na opakowaniach nasion, czy odmiana jest podatna, czy nie na suchą zgniliznę wierzchołkową owoców. Dlatego warto obserwować poszczególne odmiany jak plonują w czasie upałów i najlepiej nigdy nie sadzić jednej.

Na suchą zgniliznę wierzchołkową owoców z reguły mniej podatne są odmiany pomidorów oraz papryki o drobnych owocach. Plam spowodowanych brakiem wapnia nie mają np. pomidory koktajlowe Malinowy Smaczek i Tiny Tim, a także papryka chili Cayenne Long Slim czy Poupila. Bardziej podatne są zwykle odmiany o owocach dużych i średniej wielkości, w tym pomidory malinowe. Nie jest to jednak reguła – odpornością wyróżniają się np. pomidory Ananas, Honey Delight, Janko.

Najwięcej odmian mało podatnych na suchą zgniliznę wierzchołkową jest wśród szklarniowych pomidorów i papryki. Takie pomidory to m.in. Hakumaru i Portento, a papryki – np. Aminata, Orelia, Wika.

Przeczytaj także: Włoskie odmiany pomidorów

Bezpośrednią przyczyną występowania suchej zgnilizny wierzchołkowej owoców pomidora i papryki jest utrudnione pobieranie wapnia z podłoża i jego transport do owoców. Nośnikiem, który przemieszcza ten pierwiastek w roślinach, jest woda. Dlatego trzeba dbać o systematyczne podlewanie pomidorów oraz papryki, zwłaszcza podczas upałów. Jednak unikać też trzeba przelewania roślin. Zarówno niedobór, jak i nadmiar wody negatywnie wpływają na plonowanie oraz kondycję pomidorów i papryki.

Przeczytaj także: Przelane pomidory – objawy, zapobieganie, jak uratować

Apogeum suchej zgnilizny wierzchołkowej pomidora i papryki ma miejsce podczas upałów. Gdy powietrze i podłoże nagrzewają się do ekstremalnie wysokiej temperatury, charakterystyczne objawy tej choroby pojawiają się nawet na wszystkich owocach. Zarówno pomidor, jak i papryka to warzywa ciepłolubne, ale nie aż tak bardzo. W temperaturze powyżej 30⁰C jest też problem z zapylaniem kwiatów. Owoce zawiązane przed upałem zaś niszczy często sucha zgnilizna wierzchołkowa.

Na zbyt wysoką temperaturę szczególnie są narażone pomidory i papryki uprawiane pod osłonami oraz w donicach. W ich przypadku trzeba się starać obniżać temperaturę. Przede wszystkim należy systematycznie wietrzyć szklarnie i tunele foliowe. Stosować też można m.in. cieniówki. W uprawie doniczkowej warto stosować ściółkowanie – skuteczne są np. maty z owczej wełny. Warto też sadzić pomidory i papryki w donicach z podwójnymi ściankami lub pojemniki z pojedynczymi ściankami owijać matami z owczej wełny.

Obniżanie temperatury otoczenia tylko nieco ogranicza (w różnym stopniu) występowanie suchej zgnilizny wierzchołkowej pomidora i papryki. Bardziej skuteczne są nawożenie dolistne preparatami wapniowymi oraz uprawa odmian odpornych na tę fizjologiczną chorobę.

Przeczytaj także: Uprawa pomidorów na balkonie – które odmiany wybrać