Jak działają niebieskie granulki na ślimaki?

Niebieskie granulki to popularna nazwa moluskocydów (z języka łacińskiego: molluscus - mięczak, caedo - zabić). To środki ślimakobójcze, które mają postać granulek, najczęściej w niebieskim kolorze. Ta barwa działa odstraszająco np. na ptaki (dla ślimaków nie ma znaczenia). Rzadziej tego typu preparaty są białe.

W ogrodach moluskocydy stosowane są do zwalczania ślimaków, zarówno skorupowych, jak i bezskorupowych. Środki te mogą być pochodzenia sztucznego (przemysłu chemicznego) albo występujące naturalnie. Choć podobne z wyglądu, ich skład i działanie nie są takie same! Jedynie skutek jest identyczny, czyli likwidacja ślimaków.

W preparatach na ślimaki stosuje się obecnie trzy związki chemiczne: fosforan żelaza (III), pirofosforan żelaza oraz metaldehyd (lista dozwolonych substancji się zmienia, zgodnie z przepisami prawnymi). Choć wszystkie preparaty, które je zawierają, mogą być niebieskie, odmiennie działają na ślimaki oraz inne zwierzęta i środowisko. Dlatego tylko niektóre są rekomendowane w ekologicznych uprawach. Należy czytać etykiety! Warto wiedzieć, jak działają niebieskie granulki o różnych składach.

Przeczytaj także: Pułapki na szkodniki – proste i skuteczne

W preparatach ślimakobójczych używa się fosforanu żelaza trójwartościowego, czyli fosforanu żelaza (III). To związek naturalnie występujący w glebie, z którego korzystają rośliny, a także obecny w różnych minerałach, jak np. strengit. Fosforan żelaza (III) produkowany jest też przez przemysł chemiczny. Do tego celu wykorzystuje się np. reakcję siarczanu żelaza (stosowany jest m.in. jako nawóz) z fosforanem disodowym (używanym np. w przemyśle spożywczym).

Niebieskie granulki z fosforanem żelaza działają na ślimaki żołądkowo. Dlatego, aby je chętnie zjadały, zawierają one także dodatki wabiące i atrakcyjne dla nich smakowo, np. na bazie pszenicy durum. Fosforan żelaza, po zjedzeniu przez ślimaki, powoduje zaburzenie metabolizmu wapnia w ich przewodach pokarmowych oraz zmiany w wątrobotrzustkach. W efekcie ślimaki przestają od razu żerować, chowają się w kryjówkach lub muszlach, a następnie giną. Dlatego po zastosowaniu preparatów z fosforanem żelaza nie widać w ogrodzie nieżywych ślimaków.

Niebieskie granulki z fosforanem żelaza na ślimaki uważane są za przyjazne dla środowiska. Ich pozostałości rozkładają się w glebie, wzbogacając ją w żelazo i fosfor (korzystają z nich rośliny).

Przykładem preparatu na bazie fosforanu żelaza jest Target Ślimak Control. Zawiera on około 1% fosforanu żelaza. Przeznaczony jest do zwalczania ślimaków niszczących rośliny w gruncie i pod osłonami, w tym pomrowiki, pomrowy, śliniki. Środek wabi ślimaki i jest przez nie chętnie zjadany, zwłaszcza jeśli granulki są wilgotne. Jednocześnie preparat jest odporny na uszkodzenia spowodowane przez deszcz. Nie ma okresu karencji; jest nieszkodliwy dla owadów zapylających.

Zalecana dawka dla jednorazowego zastosowania wynosi 2,5-5 g/m² (w przypadku zwalczania głównie małych gatunków ślimaków wystarcza 2,5 g/m²). Maksymalna jednorazowa dawka to 5 g/m². Odstępy między zabiegami powinny wynosi minimum 14 dni. W sezonie wegetacyjnym zaleca się wykonanie maksymalnie do czterech zabiegów.

Przeczytaj także: Choroby i szkodniki sałaty – objawy i zwalczanie

W sklepach ogrodniczych dostępne są także preparaty ślimakobójcze z pirofosforanem żelaza na trzecim stopniu utlenienia, czyli pirofosforanem żelaza (III). One również mogą mieć postać niebieskich granulek. Pirofosforan żelaza to nieorganiczny związek chemiczny z grupy difosforanów, który stosuje się m.in. w medycynie. Jest substancją stałą, praktycznie nierozpuszczalną w wodzie.

W moluskocydach z pirofosforanem żelaza znajdują się też inne składniki, które smakują ślimakom i je wabią. Szkodniki, po zjedzeniu granulek z pirofosforanem żelaza, mają zaburzenia w wydzielaniu śluzu. W efekcie przestają żerować, chowają się w skorupach lub kryjówkach, a następnie giną. Pirofosforan żelaza ulega rozpadowi, m.in. na żelazo i fosfor, które pozostają w glebie (rośliny mogą je pobierać za pomocą korzeni). To środek uważany za bezpieczny dla środowiska oraz zwierząt, w tym jeży. Nadaje się do upraw ekologicznych.

Przeczytaj także: Szkodniki papryki – objawy i zwalczanie

Metaldehyd (2, 4, 6, 8-tetrametylo-1, 3, 5, 7-tetraoksycyklooktan) to związek chemiczny zaliczany do aldehydów. W czystej postaci przypomina biały proszek. W preparatach ślimakobójczych jest wymieszany z innymi składnikami, jak produkty zbożowe (są smakołykiem dla ślimaków) oraz substancje nadające gorzki smak (zapobiegają przypadkowemu spożyciu, np. przez zwierzęta domowe).

Metaldehyd działa na ślimaki żołądkowo oraz kontaktowo. Dlatego środki ślimakobójcze, które go zawierają, potocznie określa się czasem jako „parzące” (choć nie jest to prawda). Metaldehyd sprawia, że ślimaki wytwarzają nadmierne ilości śluzu. W efekcie gwałtownie się odwadniają, drętwieją i giną. Skutki działania preparatów z metaldehydem zwykle dość łatwo zauważyć w ogrodzie, gdyż odwadniające się i drętwiejące ślimaki nie zawsze są w stanie dopełznąć do kryjówek, by się schować. W efekcie martwe osobniki pozostają czasem na ścieżkach czy grządkach. Widoczne jest to zwłaszcza wtedy, gdy pogoda jest bezdeszczowa (wtedy odwadnianie pod wpływem metaldehydu jest bardziej gwałtowne).

Metaldehyd pozostaje w martwych ślimakach. Jeśli zostaną one zjedzone przez inne zwierzęta, np. psy, ptaki czy jeże, mogą być dla nich zagrożeniem. Ponadto metaldehyd – po rozpuszczeniu - może przenikać do gleby.

Przeczytaj także: Czy mączka bazaltowa pomoże pozbyć się ślimaków

Ślimaki zwalcza się nie tylko przy pomocy moluskocydów. Często zbiera się je ręcznie (warto zakładać rękawiczki), np. po deszczu, wczesnym rankiem, wieczorem. Ułatwia to Pułapka na ślimaki. Umieszcza się ją w ziemi tak, aby górna krawędź pojemnika znajdowała się na poziomie gruntu. Następnie wlewa się do pułapki 250 ml piwa, dodaje 2-3 krople wabika (jest w komplecie) i nakłada wieko. Po kilku dniach opróżnia się pułapkę oraz uzupełnia świeżą przynętą.

Inny sposób to tworzenie barier, utrudniających dostanie się ślimaków do ich ulubionych roślin, np. papryki i sałaty. Na bariery nadają się np. Taśma miedziana na ślimaki czy – będące także naturalnymi nawozami - Mączka bazaltowa i rozdrobnione skorupki jajek.

Inaczej działa preparat Na Ślimaki Ekstrakt – zniechęca mięczaki do składania jaj oraz żerowania, a także tworzy niekorzystne środowisko do rozwoju i wykluwania się jaj ślimaków. To naturalny ekstrakt z procesu fermentacji roślin zielarskich z udziałem bakterii bacillus. Stosuje się go w formie oprysku. Absorbowany jest przez glebę oraz rośliny, co sprawia, że chroniony obszar jest mało atrakcyjny dla ślimaków. Preparat jest bezpieczny dla ludzi, zwierząt i środowiska. Stosować go można w ogrodach i pod osłonami. Nie ma okresu karencji; jest nietoksyczny i nie pozostawia żadnych szkodliwych substancji w środowisku. Stosować go można od marca do października; w odstępach co 10-14 dni (100 ml preparatu/2,5 litra wody, co wystarcza na ochronę 10 m²).

Przeczytaj także: Ślimaki nagie – 7 sposobów zwalczania