Stewia - uprawa naturalnego słodzika w domu i ogrodzie

Stewia (Stevia rebaudiana) nazywana jest słodkim ziołem, gdyż wszystkie jej części są w smaku słodsze niż cukier oraz miód. To popularny, naturalny słodzik, np. do herbaty, kawy, deserów. Za słodycz stewii odpowiada jednak nie cukier lecz glikozydy. Zmysł smaku człowieka odbiera je jako słodkie! Dlatego słodzenie stewią nie podnosi cukru we krwi i nie przyczynia się do tycia oraz psucia zębów. Z tego powodu po stewię często sięgają osoby lubiące łakocie, z nadwagą, zagrożone cukrzycą i z problemami z próchnicą zębów, które – z różnych powodów – nie potrafią zrezygnować ze słodzenia.

To wyjątkowe zioło pochodzi z Ameryki Południowej. Od tysięcy lat Indianie używali stewii do słodzenia herbatek ziołowych, np. yerba mate, a także jako lek. Europejczycy odkryli ją w XVI wieku, ale popularność zdobyła dopiero w XX wieku, gdy zaczęto poszukiwać zdrowszych zamienników cukru.

Stewia jest byliną, którą w klimacie Polski uprawia się najczęściej w donicach. Chłodne pory roku stewia powinna spędzać w mieszkaniach, a ciepłe – na zewnątrz, np. na balkonie, tarasie, w ogrodzie. W gruncie stewię sadzi się dość rzadko (jako roślinę jednoroczną), jeśli dysponuje się dużą ilością sadzonek.

Osiąga 50-70 cm wysokości – jej pędy są najdłuższe na przełomie lata i jesieni; lekko się wtedy przewieszają. W okresie zimowym część nadziemna częściowo lub całkowicie zasycha – wiosną stewia odradza się z kłączy. Liście stewii są niewielkie (2-4 cm długości), ząbkowane na krawędziach. Białe, małe kwiaty (bez walorów ozdobnych) pojawiają się jesienią.

Przeczytaj także: Zioła na parapecie – co uprawiać oraz jak nawozić

Stewię uprawia się przede wszystkim jako słodzik, czyli zamiennik cukru. Wiosną i jesienią warto ją mieć w doniczce na parapecie w kuchni, a latem na balkonie lub tarasie, by zrywać z niej listki do posłodzenia herbaty, kawy, budyniu, kisielu, kompotu, kremu i innych deserów. Świeże liście są słodkie jak cukier, a suszone – jeszcze słodsze. Suchą, sproszkowaną stewią słodzić można nawet ciasta i ciasteczka, ale tylko takie, które piecze się w temperaturze do 180⁰C, gdyż w wyższej zawarte w niej glikozydy tracą słodki smak. Poza tym wypieki ze stewią mają jasny kolor, ponieważ nie zachodzi w nich karmelizacja z udziałem cukru. Jeśli mają być rumiane, trzeba dodać trochę cukru.

W medycynie indiańskiej stewia od wieków była stosowana do słodzenia herbatek ziołowych oraz jako lekarstwo. Indianie cenili ją jako środek bakteriobójczy i grzybobójczy. Obecnie stewia stosowana jest w profilaktyce miażdżycy, nadciśnienia, próchnicy zębów, otyłości, cukrzycy. W jej liściach i pędach są także składniki odżywcze, m.in. wapń, witamina C oraz żelazo.

Jedną z zalet stewii jest możliwość jej uprawy w mieszkaniu. Rośnie bujnie od wiosny do jesieni, a zimą można ją przechować do kolejnego sezonu. Jedna roślina wystarczy, by mieć dużo świeżych i suszonych liści do słodzenia. Stewię z powodzeniem można uprawiać ekologicznie – bez chemicznych oprysków i sztucznych nawozów.

Przeczytaj także: Kwiaty jadalne w ogrodzie – co siać, sadzić i jak zbierać

Stewię rozmnaża się na trzy sposoby: z nasion, sadzonek oraz przez podział kłączy. Najłatwiejsze są ukorzenianie sadzonek oraz podział kłączy. Jednak najczęściej rozmnaża się stewię z nasion, gdyż najłatwiej je kupić w sklepach ogrodniczych.

Nasiona sieje się do doniczek lub skrzynek wypełnionym lekką ziemią ogrodniczą, np. Gotowym podłożem do siewu i pikowania z dodatkiem Perlitu. Odpowiedni termin to wczesna wiosna, najlepiej marzec lub kwiecień. Koniecznie pojemniki z zasiewami trzeba ustawić w pomieszczeniu ciepłym (około 22⁰C) i nasłonecznionym. Jeśli wiosna jest pochmurna, warto zainwestować w specjalną żarówkę lub lampę do doświetlania roślin (przydają się również np. do przygotowywania rozsady warzyw).

Nasiona stewii sieje się płytko – optymalna głębokość to około 0,5 cm. Ze względu na to, że szybko tracą zdolność kiełkowania, nie należy zbyt długo zwlekać po ich zakupie, ani nie zostawiać na kolejny sezon. Jeśli wzejdzie połowa nasion, to bardzo dobry wynik. Siewki rosną szybko, gdy mają po 2-3 listki, przesadza się do osobnych doniczek. Do domowego użytku wystarczy mieć 1-2 rośliny.

Z rozrośniętych roślin wiosną lub ewentualnie jesienią pobiera się sadzonki, z których zbiór liści można zacząć szybciej niż nasion. Pędy tnie się na kawałki o długości około 5 cm lub obrywa tak, aby miały tzw. piętkę. Ich końcówki warto zanurzyć w ukorzeniaczu, jak Korzonek Z do sadzonek zielonych i półzdrewniałych. Następnie sadzi się je w przepuszczalnym podłożu, np. Domowa Plantacja Pomidory i Zioła z dodatkiem Perlitu.

Bardzo łatwo rozmnaża się stewię przez podział kłączy starszych roślin. Najlepsza pora to przełom zimy i wiosny podczas przesadzania roślin. Kłącze wyjmuje się z ziemi, przecina nożyczkami ogrodniczymi na kilka kawałków i każdy sadzi w osobnych doniczkach.

Przeczytaj także: Ukorzeniacze do sadzonek – rodzaje i stosowanie

Stewia potrzebuje dużo słońca, ale toleruje lekki półcień. Dzięki dobremu nasłonecznieniu, w jej liściach zachodzi intensywna fotosynteza, w wyniku której roślina gromadzi więcej zapasów w kłączach. To pozwala jej lepiej przetrwać zimę. Ponadto w tym okresie wypuszcza dużo słodkich w smaku liści. Dlatego na lato warto ją wystawiać na zewnątrz, aby korzystała maksymalnie z nasłonecznienia.

Ziemia dla stewii powinna być żyzna, próchnicza, przepuszczalna, lekko kwaśna (pH 5-6). Odpowiedni jest dobrze rozłożony kompost lub ziemia ogrodnicza przygotowana na bazie np. podłoża Domowa Plantacja Pomidory i Zioła. Warto do niego dodać granulowany Nawóz ekologiczny do pomidorów, ogórków i ziół (zawiera 100% masy roślinnej) oraz Perlit (materiał wulkaniczny poprawiający przepuszczalność i napowietrzenie podłoża). Jeśli donica ze stewią ma być wystawiona latem na zewnątrz, korzystnie jest dodać Nawóz z hydrożelem TerraCottem Universal. To preparat magazynujący wodę, z której stewia korzysta w razie braku podlewania (preferuje lekko wilgotną ziemię).

Przeczytaj także: Dodatki do podłoży – jakie i kiedy wybrać

Stewia ma dość duże wymagania pokarmowe, ale tylko wiosną i w pierwszej połowie lata. W tym okresie rośnie bardzo intensywnie, wypuszczając dużo liści i młodych pędów. Wiosną zasilanie zaczyna się po jej zimowym spoczynku, gdy pojawią się pierwsze zielone listki (w marcu lub kwietniu). W kolejnych miesiącach nawożenie stewii wykonuje się co 1-2 tygodnie (w zależności od kondycji rośliny).

Odpowiednie są nawozy naturalne, działające wolno, jak Biohumus Max Zioła, który dodaje się do wody w konewce i podlewa stewię. Zastosować też można Pałeczki nawozowe Bio uniwersalne, które uwalniają składniki pokarmowe przez 90 dni i nie powodują ryzyka przenawożenia.

Od sierpnia należy zaprzestać nawożenia stewii, aby mogła się powoli przygotowywać do zimowego spoczynku. Jej wzrost stopniowo zwalnia, pojawia się coraz mniej młodych listków. Gdy jesienią dni stają się krótsze i są coraz mniej słoneczne, pędy zaczynają zasychać.

Przeczytaj także: Czym nawozić zioła w doniczkach – poradnik

Podlewanie stewii trzeba dostosować do pory roku. Wiosną i latem, gdy rośnie intensywnie i ma zapewnioną dużą ilość naturalnego światła, potrzebuje stale lekko wilgotnej ziemi. W tych porach roku jest dość wrażliwa na przesuszenie. Dłuższy brak wody powoduje więdnięcie i zasychanie liści. Dlatego wiosną i latem konieczne jest systematyczne podlewanie stewii. Od końca lata podlewanie należy stopniowo zmniejszać. Zimą stewię podlewa się mało (także wtedy gdy zaschną wszystkie pędy).

Przeczytaj także: Jak podlewać rośliny podczas urlopu

Stewię uprawia się przede wszystkim dla jej słodkich w smaku liści, ale do jedzenia nadają się także młode pędy oraz kwiaty. Świeże zrywa się na bieżąco, gdy potrzebne są osłodzenia herbaty, kawy czy deseru. Przykładowo, do filiżanki herbaty wystarczy zwykle dodać jeden liść. Obrywając liście trzeba pamiętać, że roślina potrzebuje ich do fotosyntezy. Nie można ich zrywać wszystkich od razu.

W drugiej połowie lata stewia ma najwięcej liści. W tym okresie, zanim donicę z nią wstawi się do mieszkania z balkonu, tarasu czy ogrodu, można obciąć 1/2 pędów. Następnie liście suszy się w niskiej temperaturze, np. w na tkaninie rozłożonej w przewiewnym, zacienionym miejscu albo w suszarce do grzybów i ziół. Wysuszone liście stewii są jeszcze słodsze niż świeże. Do napojów wrzuca się je w całości, a do ciast – roztarte na proszek.

Przeczytaj także: Zioła na północnym balkonie – co realnie rośnie i jak to prowadzić

Stewia nie jest odporna na mróz. Dlatego jeśli na lato jest wystawiona do ogrodu, na balkon czy taras, trzeba ją przenieść do mieszkania zanim wystąpią przymrozki. Szczególnie wrażliwa na niską temperaturę jest część nadziemna stewii, mniej – kłącza, gdyż przed zimnem chroni je podłoże.

To zioło przechodzi okres spoczynku zimowego, podczas którego jego liście zasychają częściowo lub całkowicie (im cieplej i mniej światła jest w mieszkaniu, tym bardziej). Do mieszkania należy stewię wnieść, z letniego pobytu na zewnątrz, pod koniec sierpnia, gdy noce staną się chłodne. Zimę powinna spędzać w jasnym, niezbyt ciepłym pokoju (temperatura około 18⁰C); organem przetrwalnikowym jest kłącze. Do ogrodu, na balkon lub taras stewię wystawia się na przełomie maja i czerwca, gdy minie ryzyko przymrozków, po wcześniejszym zahartowaniu.

Przeczytaj także: Co to są ogrody mobilne

Jeśli stewia jest prawidłowo podlewana, czyli umiarkowanie w sezonie wegetacyjnym, a oszczędnie – zimą, praktycznie nie choruje. Z powodu przelania (o każdej porze roku) może być porażana przez chorobotwórcze grzyby. Aby tego uniknąć, trzeba dostosowywać ilość wody i częstotliwość podlewania do kondycji rośliny oraz pory roku. Należy też sadzić stewię w przepuszczalnym podłożu, np. z dodatkiem Perlitu.

Ze szkodników problem mogą sprawiać mączliki. To szkodniki, których dorosłe osobniki przypominają małe, białe muszki. Żywią się sokiem roślin, co prowadzi do deformacji i karłowacenia liści. Ponadto mączliki zanieczyszczają liści kleistą spadzią, na której rozwijają się grzyby sadzakowe (w czarnym kolorze). To sprawia, że liście nie nadają się jedzenia. Prosty sposób na uniknięcie inwazji mączlików, bez chemicznych preparatów, to stosowanie Żółtych tablic lepowych do doniczek (przez cały rok). Mączliki, a także ziemiórki i mszyce, zwabione żółtym kolorem, siadają na tablicy i się do niej przyklejają. Chroniąc stewię, zabezpiecza się przed tymi szkodnikami także rośliny znajdujące się obok.

Przeczytaj także: Żółte tablice lepowe – jak używać w domu i ogrodzie