Zioła na północnym balkonie – co realnie rośnie i jak to prowadzić

Na balkonie od północy zawsze jest cień. To zaleta w czasie upałów, bo panuje na nim przyjemny chłód. Niestety, niewiele roślin znosi tak słabe oświetlenie. Większość roślin uprawianych jako lecznicze oraz na przyprawy rośnie dobrze tylko jeśli mają dobre nasłonecznione lub ewentualnie półcień.

Nie oznacza to jednak, że trzeba zrezygnować w posiadania zielnika na balkonie. Należy wybrać gatunki, które znoszą cień! Ograniczeniem jest silne działanie niektórych cieniolubnych roślin leczniczych. Wśród nich są bluszcz pospolity oraz nerecznica samcza. Nie można ich stosować na własną rękę, ale to jednocześnie piękne gatunki ozdobne nadające się na północny balkon.

Przeczytaj także: Całoroczne drzewka na balkon

To półzimozielone pnącze, którego liście opadają jesienią tylko częściowo. Akebia pięciolistkowa (Akebia quinata) bardzo dobrze przystosowuje się do różnych warunków świetlnych – rosnąć może w cieniu, półcieniu i słońcu (w cieniu jest mniej gęsta). Nadaje się do sadzenia w ogrodzie oraz na balkonie. W gruncie jej pędy wydłużają się 1-3 m rocznie, ale w pojemnikach wzrost jest wolniejszy.

W Polsce akebia pięciolistkowa uprawiana jest zwykle jako roślina ozdobna. Dekoracyjne są jej sztywne, pięciolistkowe liście, a także lekko pachnące czekoladą, fioletowe lub biało-fioletowe kwiaty (pojawiają się w maju). Jeśli w pobliżu rośnie inny egzemplarz akebii, zawiązują się jadalne owoce (ten gatunek nie jest samopylny).

Właściwości lecznicze akebii pięciolitkowej cenione są w tradycyjnej medycynie japońskiej oraz chińskiej. Używane są m.in. jako środek moczopędny i przeciwzapalny. W Japonii i Chinach owoce tego pnącza uważane są przysmak (dojrzewają na początku jesieni). Zjada się je na surowo oraz dodaje do różnych dań, np. deserów.

Akebia pięciolistkowa to pnącze! Potrzebuje solidnej podpory, wokół której jej pędy mogą się owijać. Mogą to być np. kratka ścienna lub balustrada balkonu. Pnącze sadzi się w dużej donicy (około 20 l), w przepuszczalnej ziemi. Nadaje się np. Gotowe podłoże uniwersalne do roślin ozdobnych i warzywnych, do którego warto dodać Perlit oraz granulowany Nawóz ekologiczny do drzew i krzewów owocowych. Od kwietnia do połowy lipca akebię doniczkową należy zasilać co tydzień. Odpowiednie są m.in. Biohumus Max Uniwersalny oraz Nawóz ekologiczny do winorośli.

Akebia pięciolistkowa wytrzymuje mróz do około -25⁰C. Zimą, gdy zamarza podłoże w donicy, może schnąć. Dlatego w czasie odwilży trzeba roślinę podlewać, jeśli ziemia jest sucha. Donicę należy też owinąć na zimę, np. matą z wełny owczej. Część nadziemną korzystnie jest okryć białą agrowłókniną (chroni liście przed zbyt szybką utratą wody).

Przeczytaj także: Rośliny ozdobne do cienia

Przez setki lat bergenia grubolistna (Bergenia crassifolia) była znana jako roślina lecznicza i farbiarska. Obecnie najczęściej jest sadzona głównie jako ozdobna. Ma grube kłącza, w których magazynuje zapasy. Dzięki nim jest w stanie przetrwać zarówno suszę, jak i duży mróz. Jej duże, mięsiste liście są zimozielone – nie opadają na zimę lecz pokładają po ziemi od jesieni do wczesnej wiosny (podobnie jest w czasie dużej suszy).  

Bardzo dobrze rośnie w głębokim cieniu, ale wtedy nie kwitnie. Różowe kwiatostany pojawiają się wiosną, jeśli choć 2-3 godziny dziennie na bergenie padają promienie słoneczne.

Bergenia grubolistna ma działanie przeciwzapalne i ściągające. Od wieków ceniona jest w medycynie ludów azjatyckich. Zawiera dużo m.in. garbników. Dawniej napar z liści bergenii grubolistej był napojem zesłańców na Syberii, dlatego nazywano go herbatką syberyjską. Podobny wygląd do bergenii grubolistnej mają inne gatunki bergenii, np. czerwieniejąca (dość łatwo je pomylić). Wszystkie sprawdzają na północnych balkonach jako mało wymagające rośliny ozdobne, ale niekoniecznie jako zioło (ich skład nie jest dokładnie przebadany).

Bergenia grubolistna jest wyjątkowo mało wymagająca. Pielęgnacja polega głównie na podlewaniu (dobrze znosi suszę). Co 1-2 tygodnie warto ją zasilić. Polecane są m.in. nawozy Biohumus Max Uniwersalny (w płynie) oraz Natural Energy do roślin doniczkowych (w samodozującej ampułce).

Bergenie można sadzić np. w Gotowym podłożu kwiatowo-balkonowym do roślin kwitnących z dodatkiem Perlitu. Przed zimą można okryć bergenie doniczkowe białą agrowłókniną. Dzięki temu jej liście, które są zimozielone, są mniej narażone na zimową suszę. Wiosną najstarsze liście zasychają. To normalne zjawisko – należy je oberwać.

Przeczytaj także: Kompozycje kwiatowe na balkony

To znakomita, zimozielona roślina do sadzenia w skrzynkach oraz podwieszanych koszykach i doniczkach, mało wymagająca co do warunków świetlnych. Bluszczyk kurdybanek (Glechoma hederacea) płoży się po ziemi. Jeśli pojemnik z nim ustawi się wyżej, jego pędy efektownie się przewieszają. Ma niewielkie rozmiary (50-100 cm długości). Jego pędy pokryte są delikatnymi, małymi listkami, zwykle zielonymi, rzadziej – pstrymi. Na zacienione balkony należy wybierać odmiany zielone, gdyż pstre potrzebują więcej światła. W kwietniu i maju na bluszczyku pojawiają się niewielkie, fioletowe kwiaty.

Ziele bluszczyku jest stosowane jako przyprawa do zup, sosów, dań mięsnych. Wspomaga apetyt i trawienie. W medycynie ludowej stosowane było w chorobach płucnych oraz na rany, trądzik, owrzodzenia, poparzenia (dlatego jedna z dawnych nazw to obłożnik). Herbatkę z bluszczyku podawano nawet przy malarii.

Bluszczyk kurdybanek jest byliną, ale w donicach uprawia się go zwykle jako roślinę jednoroczną. Najlepiej co rok kupować nowy egzemplarz, by sadzić na balkonie. Dlaczego? Bluszczyk jest odporny na mróz i świetnie zimuje w gruncie, ale może wysychać zimą, jeśli jest posadzony w pojemniku. Gdy podłoże zamarza w donicy, roślinie po prostu brakuje wody i nierzadko ginie. Poza tym szybko rośnie oraz ma niewielkie wymagania.

Na balkonie bluszczyk kurdybanek posadzić można w gotowym podłożu, jak Domowa Plantacja Pomidory i Zioła. Warto do niego dodać Nawóz z hydrożelem TerraCottem Universal. To preparat, który m.in. zwiększa zdolność podłoża do magazynowania wody. Kurdybanek rośnie wtedy lepiej, gdyż preferuje podłoże stale wilgotne.

Co tydzień kurdybanka należy nawozić, np. Biohumusem Max Zioła. Zastosować też można nawóz o długim działaniu, jak Pałeczki nawozowe Bio uniwersalne (uwalniają składniki pokarmowe przez około 90 dni, czyli praktycznie cały sezon).

Przeczytaj także: Czy warto stosować hydrożel do kwiatów w domu i na balkonie

To nie tylko zioło, ale i piękna, niewymagająca bylina ozdobna nadająca się do uprawy w zacienionych miejscach. W donicach i skrzynkach dorasta do około 50 cm wysokości. Kwitnie od maja do lipca – jego kwiatostany są od białoróżowych po różowe (w zależności od odmiany).

Część nadziemna zamiera na przełomie września i października. Surowcem zielarskim są kłącza (zbiera się je na początku jesieni). Rdest wężownik stosuje się m.in. na trudno gojące się rany oraz zapalenie jamy ustnej i migdałków. To jeden ze składników popularnej maści końskiej. Przed wiekami liście rdestu wężownika dodawano do karmy dla krów i drobiu, aby było zdrowsze. Według legendy jelenie postrzelone przez myśliwych leczą się same tym ziołem.

W naturalnych warunkach rdest wężownik rośnie w miejscach zacienionych i podmokłych. Dlatego balkon północny jest dla niego odpowiedni. Trzeba jednak pamiętać o systematycznym podlewaniu – ta roślina lubi mieć mokre podłoże.

Rdest wężownik posadzić można np. w gotowym podłożu Domowa Plantacja Pomidory i Zioła. Dodatek Nawozu z hydrożelem TerraCottem Universal sprawi, że w podłożu będzie magazynowana wilgoć. W razie przesuszenia, rdest skorzysta z wody znajdującej się w hydrożelu. Dzięki temu można zachować dobrą kondycję roślin w największe upały. Raz na tydzień rdest wężownik doniczkowy należy nawozić, np. Biohumusem Max Zioła.

Przeczytaj także: Drzewa i krzewy do cienia

To bylina, której liście przypominają z wyglądu koniczynę. Szczawik zajęczy (Oxalis acetosella) dorasta tylko do 10 cm wysokości. Zakwita w maju – kwiaty są białe. Po przekwitnięciu wydaje nasiona i stopniowo zamiera. Pięknie dekoruje północny balkon, ale tylko wiosną. W naturalnych warunkach szczawik zajęczy rośnie w cienistych zakątkach, np. pod krzewami.

Liście szczawiku zajęczego mają kwaskowaty smak (najlepsze są młode). Zawierają m.in. witaminę C, ale też szczawiany (nie powinny ich jeść osoby z kamicą nerkową i innymi chorobami nerek). Dawniej dodawano je do mleka, by szybciej się zsiadło oraz używano jako odtrutkę przy zatruciach ołowiem. Listki szczawiki dość często traktowane są jako kwaskowata przyprawa do sałatek.

W medycynie tradycyjnej szczawik zajęczy był wykorzystywany np. jako środek moczopędny oraz w chorobach wirusowych, w tym opryszczki. Stosowano go też do płukania jamy ustnej, by zlikwidować zapalenie dziąseł. Zmiażdżone młode listki można przykładać na siniaki, by szybciej zniknęły (trzeba jednak uważać, bo czasem może wystąpić uczulenie).

Sadząc szczawik zajęczy trzeba pamiętać, że dość łatwo go pomylić z innymi gatunkami szczawików, których jest wiele. W razie wątpliwości nie należy go używać jako zioła. To ciekawa roślina umożliwiające obserwację zjawisk przyrody. Liście szczawiku zajęczego „prognozują” pogodę. Gdy jest niesprzyjająca, listki są stulone.

Jeżeli szczawik zajęczy rośnie w gruncie, nie potrzebuje pielęgnacji, gdyż świetnie sobie radzi sam. W donicach trzeba dbać, by podlewać go tylko do czasu, gdy ma liście (zasychają w lipcu). Potem nie powinien być nawadniany. Doniczkę z nim ustawia się w kącie balkonu. Na przełomie zimy i wiosny jego rozłogi należy wyjąć ze starej ziemi i posadzić w świeżej. Odpowiednie jest np. Gotowe podłoże uniwersalne do roślin ozdobnych i warzywnych. Szczawiki zajęcze doniczkowe nawozi się co tydzień, od pojawienia się listków do przekwitnięcia, np. Biohumusem Max Zioła.

Przeczytaj także: Nawożenie roślin balkonowych – poradnik