Topinambur w pojemnikach - jak uprawiać słonecznik bulwiasty na małej przestrzeni

Topinambur to wieloletnie warzywo oraz roślina energetyczna. Ma jadalne bulwy, dlatego często jest nazywany słonecznikiem bulwiastym, bulwą bulwami. To jedno z największych warzyw – w gruncie osiąga nawet 4 m wysokości. Dlatego topinambur najczęściej uprawia się w ogrodzie. Z powodzeniem można go też sadzić w donicach. Ten sposób uprawy praktykuje się z kilku powodów.

Przede wszystkim topinambur jest warzywem łatwym w uprawie o unikalnych właściwościach dietetycznych. Jego bulwy podobne są w smaku do ziemniaków, ale nie tuczą i nawet mała porcja daje poczucie sytości. Ich spożywanie zalecane jest w profilaktyce otyłości i cukrzycy. Zawierają dużo inuliny (do 17%), która ma właściwości probiotyczne, pozytywnie wpływające na florę bakteryjną w jelitach. Ponadto topinambur zawiera m.in. białko, magnez, krzemionkę, potas, żelazo oraz witaminy A, B1 i C.

Bulwy topinamburu nadają do jedzenia tylko od października do marca (w innych terminach są niesmaczne i twarde). Po wykopaniu trzeba je szybko wykorzystać (najlepiej w ciągu kilku dni), gdyż źle się przechowują. Własna uprawa doniczkowa to gwarancja świeżości, bo bulwy lepiej zachowują jędrność, gdy są zakopane w podłożu na zewnątrz, np. w donicy na balkonie, niż w lodówce.

Poza tym w donicach uprawiać można różne odmiany topinamburu, np. z fioletowymi bulwami, które trudno kupić w sklepach czy na targu. To pozwala na delektowanie się niuansami w ich wyglądzie, ale też smaku.

Wiele osób obawia się sadzenia topinamburu w ogrodzie, gdyż to warzywo ekspansywne i duże. Jeśli od jesieni do wiosny bulwy nie są systematycznie wykopywane i zjadane, topinambur może stać chwastem. Uprawa w doniczce jest prostym sposobem, by nie dopuścić do tego, a jednocześnie cieszyć jego smakiem i korzystać z dobroczynnych właściwości na przewód pokarmowy oraz szczupłą figurę. Dzięki temu można też nauczyć się, jak przyrządzać topinambur – w najlepszych restauracjach zwykle jest zapiekany z ziołami i oliwą z oliwek. W donicach topinambur rośnie mniejszy.

Przeczytaj także: Uprawa topinamburu – poradnik praktyczny

Pora sadzenia topinamburu w donicy zależy czy jest to bulwa, czy ukorzeniona sadzonka. Na sadzeniaki nadają się bulwy kupione w sklepie spożywczym lub na targu, przeznaczone do konsumpcji. Nie są powszechne w sprzedaży, ale też nie ma dużego problemu z ich kupieniem od października do marca. Jeśli mają z nich wyrosnąć rośliny plonujące, które zawiążą kolejne bulwy do zjedzenia, w donicy najlepiej je posadzić na przełomie zimy i wiosny.

Nieco inaczej postępuje się z ukorzenionymi sadzonkami, które w małych doniczkach sprzedają sklepy ogrodnicze. Są one droższe i często w ciekawych odmianach, np. fioletowych. Takie sadzonki topinamburu, jeżeli mają wydać plon, można sadzić od końca zimy do maja.

Przeczytaj także: Minisad na balkonie/tarasie – drzewka karłowe i kolumnowe w pojemnikach

Na jedną bulwę należy przeznaczyć donicę o pojemności 10-15 l, a kilka bulw można posadzić np. w dużej skrzyni. Uprawa w osobnych donicach jest bardziej praktyczna. To bowiem duże warzywo, które łatwiej przestawić na balkonie, jeśli donica nie jest zbyt ciężka. Poza tym kilka donic można ustawić w rzędzie, by stworzyć letni parawan.

Niezbyt duże donice ułatwiają też zbiór bulw, gdyż zbierać je można tylko gdy bryła korzeniowa nie jest zamarznięta (trzeba poczekać na odwilż). Gdy pojemników jest kilka, wykopać można wszystkie najpierw z jednej, potem – w innym terminie – drugiej, trzeciej donicy i kolejnej, przeznaczając bulwy od razu do konsumpcji. W lodówce przechowują się dobrze zwykle tylko kilka dni. Podobnie jest, jeśli bulwy pozostawi się na zewnątrz, nieprzykryte podłożem (szybko schną).

Przeczytaj także: Zioła na północnym balkonie – co realnie rośnie i jak to prowadzić

Topinambur nie jest wymagający co do ziemi. Jednak donicę lepiej napełnić zasobnym podłożem, bo to ma przełożenie na wielkość plonu oraz wygląd roślin (co jest istotne zwłaszcza jeśli mają tworzyć zielony parawan na balkonie czy tarasie). Odpowiednie jest np. Gotowe podłoże do warzyw. Dodać do niego należy granulowany nawóz, jak Obornik bydlęcy granulowany, Obornik koński granulowany czy Nawóz ekologiczny do warzyw.

Dzięki żyźniejszemu podłożu, topinambur rośnie bujnie w pierwszych 3 miesiącach od posadzenia w donicy, osiągając do 2 m wysokości. Wypuszcza duże, zielone liście, w których intensywnie zachodzi fotosynteza pod wpływem promieni słonecznych. Dzięki niej roślina gromadzi zapasy w bulwach, które stają się soczyste, smaczne i liczne.

Przeczytaj także: Jak dobrać podłoże do roślin – poradnik

Jednym z większych problemów w uprawie doniczkowej topinamburu są jego duże rozmiary, choć  czasem bywa to zaletą. Topinambur w donicach dorasta zwykle do 2 m wysokości i słabo się rozkrzewia. Jeśli posadzi się go w kilku pojemnikach, ustawić je można na balkonie w rzędzie jak żywopłot. Rośliny tworzą wtedy zielony parawan chroniący mieszkanie przed nadmiernym nasłonecznieniem i nagrzewaniem, a także zapewniający prywatność. Dla topinamburu im więcej słońca, tym lepiej. Parawan ma trwałość jeden sezon (do przymrozków). Bo choć topinambur to warzywo wieloletnie, jego część nadziemna zamiera na zimę. Roślina odradza się wiosną z bulw i korzeni.

Nie zawsze balkon jest na tyle duży, by zmieścił się na nim rozrośnięty topinambur. Poza tym na balkonach, zwłaszcza na wyższych piętrach, jego wysokie łodygi może łamać wiatr. Czasem w korzystaniu z balkonu mogą przeszkadzać duże, szorstkie liście. Wtedy wysokość topinamburu ogranicza się poprzez obcinanie wierzchołków pędów. Czasem pomaga przywiązywanie łodyg np. do barierki balkonu.

Skuteczne jest też stosowanie nawozów o wolnym działaniu, które nie zawierają dużych dawek azotu (ten pierwiastek przyczynia się do bujnego wzrostu). Odpowiednie nawozy to np. Biohumus Max Warzywa i Owoce (na bazie biohumusu dżdżownic) oraz Nawóz ekologiczny do warzyw (w 100% pochodzenia roślinnego). Dodaje się je do wody w konewce i podlewa rośliny. Topinambur doniczkowy należy zasilać co tydzień od kwietnia do sierpnia.

Przeczytaj także: Nawóz biohumus – skład i zastosowanie

W gruncie topinambur doskonale sobie rodzi nawet podczas suszy, choć jego bulwy są wtedy drobniejsze. W donicach pojemność podłoża jest ograniczona, co może skutkować nawet uschnięciem rośliny. Pierwszym sygnałem, że brakuje jej wody są oklapnięte liście. Woda jest potrzebna topinamburowi nie tylko po to, by nawodnić tkanki i transportować w nich np. składniki pokarmowe. Potrzebuje jej też w procesie fotosyntezy, która wspomaga gromadzenie zapasów w bulwach. Dlatego topinambur doniczkowy należy systematycznie podlewać, ale tak, by podłoże było tylko lekko wilgotne, a nigdy zbyt mokre. Do podlewania używa się wody z kranu lub deszczówki. Aby ograniczyć wyparowywanie wody z podłoża, stosować można ściółkowanie, np. korą lub włókniną z wełny owczej (łatwo ją przyciąć nożyczkami pod wymiar pojemnika).

Przeczytaj także: Jak podlewać rośliny podczas urlopu

Topinambur jest mrozoodporny i bardzo dobrze zimuje na balkonach. Gdy jesienią część nadziemna zaschnie, należy ją ściąć przy ziemi i wyrzucić (można przeznaczyć np. na kompost). Bulwy zaś pozostawia się w podłożu – donicę można ustawić w kącie balkonu, by nie przeszkadzała w przechodzeniu. Wykopuje się dopiero krótko przed zjedzeniem.

Jednak, jeśli nie ma śniegu i podłoże w donicy jest dłużej suche, znajdujące się w nim bulwy mogą tracić jędrność. Dlatego najlepiej nie zwlekać z ich konsumpcją i nie trzymać ich na zewnątrz do wiosny  – najsmaczniejsze są w drugiej połowie jesieni i pierwszej połowie zimy. Ewentualnie można przykryć donicę, np. włókniną z wełny owczej, by ograniczyć wysychanie podłoża zimą.

Przeczytaj także: Zimowanie na balkonie – jak okryć rośliny

Największym problemem w uprawie doniczkowej topinamburu jest jego wielkość. Aby ograniczyć rozmiary tego smacznego warzywa, należy przycinać wierzchołki pędów oraz używać nawozów zawierających mało azotu.

Topinambur sporadycznie jest atakowany przez szkodniki, np. pędraki. Czasem na jego liściach może się rozwijać mączniak prawdziwy (choroba grzybowa), zwłaszcza w drugiej połowie lata – objawy to biały nalot na liściach przypominający mąkę. Zapobiegawczo oraz po zauważeniu objawów można wykonać oprysk preparatem Biosept Active Spray. To gotowy do użycia roztwór na bazie ekstraktu z grejpfruta, który wzmacniania oporność roślin i stymuluje ich rozwój. Poprawia także ich ukorzenianie oraz kondycję.

Przeczytaj także: Mączniak prawdziwy a mączniak rzekomy – jak je odróżnić