Mizuna - uprawa japońskiej sałaty musztardowej w ogrodzie i na balkonie

Mizuna (Brassica rapa japonica, Brassica rapa niposinica) to jedno z warzyw najłatwiejszych w uprawie. Dorasta do 15-30 cm wysokości (podczas kwitnienia do 100 cm). Zalicza się ją do rodziny kapustowatych. Spokrewniona jest z takimi roślinami jak brokuł, jarmuż, kalafior, kalarepa, kapusta chińska (pak choi), kapusta głowiasta biała, kapusta głowiasta czerwona, kapusta pekińska, rzeżucha, rzodkiewka.

Mizuna od wieków uprawiana jest w Japonii. Dlatego często określa się ją jako kapusta japońska – jednak ta nazwa dotyczy też innych szybkorosnących kapust uprawianych od setek lat w Japonii, jak komatsuna i mibuna. Jej popularne nazwy to m.in. japońska sałata musztardowa, a także japoński szpinak musztardowy, japońska musztarda, musztardowiec. Wbrew tym nazwom nie ma ostrego smaku. Wręcz przeciwnie – jej smak, ale także zapach są neutralne, co sprawia, że idealnie komponuje się w tradycyjnych japońskich daniach. Jednak sprawdza się też w potrawach kuchni polskiej oraz innych krajów.

Jadalne są przede wszystkim liście mizuny. Są one mocno strzępiaste, purpurowe lub zielone (purpurowe zawierają antocyjany zalecane w profilaktyce m.in. miażdżycy i chorób nowotworowych). Ścinać je można pojedynczo albo wszystkie. Do jedzenia nadają się również kwiaty (mają żółty kolor). To znakomite warzywo przede wszystkim na kanapki, do sałatek, dekoracji dań, potraw smażonych w woku. W Japonii mizuna jest popularnym składnikiem dań nabemono (jednogarnkowych). Jedna z wersji tej potrawy, obecnie uważana za rarytas, to hari-hari nabe, którą od wieków przyrządza się z wieloryba i mizuny. Obecnie mięso wieloryba jest rzadkie w sklepach, dlatego japońscy kucharze zastępują je wieprzowiną lub kaczką.

Niewiele warzyw rośnie tak szybko i ma tak małe wymagania jak mizuna. To warzywo jest niewymagające co do ziemi oraz stanowiska. Dobrze wschodzi w niskiej temperaturze (od 2⁰C) i znosi przymrozki (do -10⁰C). Nadaje się do uprawy w ogrodzie, mieszkaniu, pod osłonami oraz na balkonie. Plonuje dwa razy w roku (z siewu na wczesną wiosną oraz późnym latem), co w polskim klimacie jest rzadkie wśród warzyw. Liście są gotowe do zbioru po 2-5 tygodniach od siewu (szybciej, jeśli wschodzące nasiona mają ciepło).

Ze względu na dekoracyjne, strzępiaste liście mizunę można również siać w wiosennych oraz jesiennych kompozycjach kwiatowo-warzywnych, np. w donicach na balkonie.

Przeczytaj także: Warzywa na balkonie – co uprawiać oraz Kwiaty jadalne w ogrodzie – co siać i jak zbierać

Mizunę rozmnaża się z nasion, które sieje się od razu w miejscach docelowych, np. w warzywniku, donicy, skrzynce, na podwyższonej grządce. Nasiona podobne są z wyglądu do maku. Odpowiednia głębokość siewu to około 1 cm. Mizuna wschodzi po około 7 dniach. Gdy pogoda jest ciepła, trwa to krócej. Jeśli panuje chłód i przymrozki, czas wschodzenia wydłuża się do kilkunastu dni (aby nasiona wykiełkowały, temperatura musi wynosić od 2⁰C).

To warzywo zakwitające, gdy dni stają się długie, a noce – krótkie. Kwiaty pojawiają się na przełomie maja i czerwca. Gdy mizuna zakwita, jej liście stają się niesmaczne, mało soczyste. Dlatego wiosną trzeba posiać mizunę wcześnie, a latem późno, aby plon był duży i wysokiej jakości.

Odpowiednie terminy siewu mizuny w gruncie i donicach na balkonie to wczesna wiosna (marzec i pierwsza połowa kwietnia) oraz późne lato (sierpień i pierwsza połowa września).  Pod osłonami i w donicy ustawionej na parapecie mizunę można siać także w lutym.

Jeśli wiosną mizunę posieje się zbyt późno i zakwitnie, można zostawić ją na nasiona (wcale nie kwitną rośliny posiane późnym latem). Z własnoręcznie zebranych nasion wyrastają mizuny o smacznych liściach, choć nie zawsze powtarzają wszystkie cechy roślin matecznych, np. mogą być zielonopurpurowe zamiast purpurowych.

Nasiona mizuny posianej wczesną wiosną dojrzewają w lipcu. Nadają się do siewu w tym samym roku (w sierpniu lub w pierwszej połowie września) albo w kolejnym. To warzywo można siać dwa razy w roku, podobnie jak np. rzodkiewkę.

Przeczytaj także: Co siejemy w marcu? Wysiew warzyw i kwiatów w marcu oraz Co siejemy w kwietniu? Wysiew warzyw i kwiatów w kwietniu

Mizunę można siać praktycznie wszędzie: w warzywniku, donicach na balkonie i w mieszkaniu, tunelu foliowym, szklarni, na podwyższonej grządce. Dobrze rośnie zarówno w półcieniu, jak w miejscach nasłonecznionych. Nie przeszkadzają jej wietrzne stanowiska ani obniżenia terenu, w których zbiera się mgła i woda. Lubi towarzystwo np. bratków, sałaty, stokrotek, szpinaku.

Siejąc mizunę trzeba pamiętać, że to roślina krótkowieczna. Szybko rośnie oraz plonuje. Zasycha po wydaniu nasion. Gdy zwolni się po niej stanowisko na grządce lub w donicy, należy w tym miejscu posiać lub posadzić inne rośliny. Nie powinny to być kapusta i rzodkiewka, gdyż atakuje je ten sam szkodnik – pchełka ziemna.

Przeczytaj także: Kompozycje kwiatowe na balkon

To warzywo jest niewymagające co do ziemi. Mizuna dobrze rośnie zarówno w podłożu przeciętnym, jak i żyznym. Jednak w zasobnej ziemi rośliny są bardziej dorodne. Przed siewem warto ją wzbogacić naturalnymi nawozami. To warzywo nie wykorzysta wszystkich składników pokarmowych, które w nich się znajdują; skorzystają także inne rośliny, które będą uprawiane po mizunie na tym samym stanowisku lub w donicy.

W gruncie mizunę uprawiać można w pierwszym, drugim oraz trzecim roku po nawożeniu obornikiem – zastosować można np. Obornik koński granulowany lub Obornik bydlęcy granulowany. Zamiast obornika odpowiedni jest kompost.

Do uprawy doniczkowej mizuny nadają się m.in. kompost albo Gotowe podłoże do pomidorów i warzyw wzbogacone np. granulowanym Nawozem ekologicznym do warzyw (zawiera 100% masy roślinnej).

Przeczytaj także: Jak uprawiać warzywa w skrzyniach

Nazwa mizuny wywodzi się od japońskiego słowa mizu, co oznacza woda. Ta roślina od dawien dawna uprawiana była w Japonii na brzegach strumyków i stawów. Mizuna lubi wilgoć w podłożu, zwłaszcza podczas wschodzenia, ale dobrze też znosi krótkie przesuszenie.

Wczesną wiosną zwykle nie ma potrzeby podlewania mizuny rosnącej w gruncie, gdyż w ziemi jest woda z roztopionego śniegu. Podlewać trzeba systematycznie zasiewy w donicach, pod osłonami oraz gdy pogoda jest dłużej bezdeszczowa. Nawadnianie powinno być umiarkowane, bez przelewania, tak aby ziemia była tylko lekko wilgotna. Woda może być w kranu.

Przeczytaj także: Jak ograniczyć podlewanie – 10 pomysłów

To roślina o krótkim okresie wegetacji, dlatego jeśli rośnie w gruncie, zwykle nie potrzebuje zasilania w czasie wzrostu. Podstawą nawożenia mizuny jest wzbogacenie gleby przed siewem, np. granulowanym obornikiem lub kompostem.

Jeśli ziemia jest słaba i nie była wzbogacona nawozem przed siewem, mizunę można zasilić 2-3 razy, ale nawozami naturalnymi o wolnym działaniu. Odpowiednie są np. Biohumus Max Warzywa i Owoce (powstał w wyniku przetrawienia substancji organicznej przez dżdżownice kalifornijskie) oraz Nawóz ekologiczny do warzyw (100% pochodzenia roślinnego). Ich odmierzone porcje (szczegóły są na etykietach) dodaje się do wody i podlewa mizunę, jednocześnie ją nawożąc.

Przeczytaj także: Nawozy organiczne do warzyw – granulowane czy w płynie

Mizuna to roślina jednoroczna, która zamiera latem albo przed zimą (w zależności od tego, czy była posiana wczesną wiosną, czy późnym latem). Nie ma więc problemu z jej zimowaniem. Narażona jest jednak na przymrozki wiosenne lub jesienne (w zależności od terminu siewu). Znosi je bardzo dobrze – do około -10⁰C. Nie szkodzą jej też śnieg, szadź czy zimna mgła. Mizuny nie trzeba chronić ani wiosną, ani jesienią przed zimnem.

Przeczytaj także: Warzywa mrozoodporne – lista gatunków

Przyczyną niepowodzenia w uprawie mizuny najczęściej nie są choroby i szkodniki lecz zbyt późny jej siew wiosną. Wtedy plon jest mały, gdyż mizuna zakwita na przełomie maja i czerwca (staje się niesmaczna). Wystarczy przestrzegać terminu siewu, by tego problemu nie było.

Mizuna jest bardzo odporna na choroby. Ze szkodników czasem atakują ją pchełki ziemne, ale zwykle w niewielkim stopniu. To drobne chrząszcze, które po spłoszeniu skaczą jak pchły. Ich występowaniu sprzyjają m.in. sucha gleba oraz bliskie sąsiedztwo roślin spokrewnionych z muzuną, jak kapusta i rzodkiewka. W gruncie mizunę czasem zjadają ślimaki. Aby ją chronić, a także inne rośliny, w ogrodzie przydaje się Pułapka na ślimaki.

Przeczytaj także: Pchełki ziemne – jak skutecznie zwalczać w ogrodzie