Dlaczego warto uprawiać orzech włoski?

Orzechy włoskie to wyjątkowe drzewa, które dają smaczne i zdrowe owoce. Nie mają specjalnych wymagań uprawowych. Wystarczy trochę przestrzeni w ogrodzie aby cieszyć się pięknem i delektować smakiem orzechów tego atrakcyjnego, a często niedocenianego gatunku.

Dlaczego warto uprawiać orzech włoski?

1. Czym charakteryzuje się orzech włoski?

Jak wygląda orzech włoski?

Orzech włoski (Juglans regia) jest przedstawicielem rodziny orzechowatych (Juglandaceae). Jest to duże drzewo, które może dorastać nawet do 20 m wysokości. W ogrodach zazwyczaj osiąga o połowę mniejsze rozmiary. Kora na pniu jest gładka, popielato szara. Pierzaste i duże liście, składają się z mniejszych listków, z których szczytowy jest największy. Owoce są kuliste, z gładką zieloną okrywą. Po dojrzeniu w październiku pęka i ukazuje jasno brązową skorupę orzecha.

? Czy wiesz, że wnętrze owocu orzecha włoskiego stanowią 2 duże, grube i oleiste liścienie i to właśnie one są przez nas tak chętnie zjadane.

Skąd pochodzi orzech włoski?

Orzech włoski na stanowiskach naturalnych spotykany jest w niemal całej Azji. Występuje w pasie od Turcji przez Indie, aż po Japonię. Gatunek zadomowił się także w Europie. Dziko rosnące egzemplarze można także spotkać w Polsce.

orzech

Jakie wartości odżywcze mają orzechy włoskie?

Orzechy włoskie doskonale smakują na surowo, zarówno spożywane same, jak i w mieszankach z innymi orzechami czy różnymi bakaliami. Owoce orzechów włoskich stanowią także doskonały dodatek do wielu potraw. Oprócz walorów smakowych są także bardzo zdrowe. Są bogatym źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych (tzw. zdrowego tłuszczu) oraz łatwo przyswajalnego białka. Ponadto zawierają cenne witaminy takie jak: A, B, K i E. Niedojrzałe orzechy są jednym z najbogatszych źródeł witaminy C- zawierają jej aż 2500 mg/100 g, jest to 50 razy więcej niż w cytrynie. Orzechy włoskie powinny być spożywane przez osoby podatne na wszelkiego rodzaju infekcje oraz cierpiące na bezsenność i nadpobudliwość. Ponadto powinny być uzupełnieniem diety osób chorujących na miażdżycę, cukrzycę czy choroby serca. Dzięki zawartości lecytyny regularne spożywanie orzechów wspomoże pracę mózgu.

Które odmiany zapewniają obfite plonowanie?

  • Orzech włoski ‘Apollo’ – to czeska odmiana o średnim wzroście. Owocuje już w trzecim roku od posadzenia. Owoce są średniej wielkości.
  • Orzech włoski ‘Jupiter’ – średnio – późna polska odmiana wyróżniająca się średnim wzrostem. Owocuje już w trzecim roku po posadzeniu. Nieco jajowate owoce są bardzo smaczne.
  • Orzech włoski ‘Leopold’ – wolno rosnąca i średnio-wczesna polska odmiana, która doskonale nadaje się do niewielkich ogrodów. Odmiana wyjątkowo odporna jest na choroby. Owocuje już w drugim roku po sadzeniu. Tworzy średniej wielkości i bardzo smaczne owoce.
  • Orzech włoski ‘Wiśnicz Czerwony’ – to bardzo późna odmiana charakteryzująca się silnym wzrostem. Owoc jest bardzo duży, zaś miąższ jest różowawy. Orzechy  tej odmiany najlepiej spożywać na świeżo, gdyż nie bardzo nadaje się do suszenia. Owocuje już w trzecim roku po posadzeniu. Odmiana jest mało podatna na choroby.
  • Orzech włoski ‘Mleczny Wczesny’ – to bardzo wczesna polska odmiana o średnim tempie wzrostu. Tworzy duże owoce, które najlepiej nadają się do spożywania na świeżo. Kwiaty są odporne na wiosenne przymrozki. Odmiana jest mało podatna na choroby.
  • Orzech włoski ‘Koszycki’ – wolno rosnąca polska odmiana, tworząca niewielkie kuliste korony i rodząca smaczne owoce. Idealnie nadaje się do niewielkich ogrodów. Kwiaty są odporne na wiosenne przymrozki. Odmiana jest mało podatna na choroby a owocuje już w drugim roku po posadzeniu.
orzech

2. W jaki sposób uprawiać orzech włoski?

Jakiej gleby i stanowiska wymaga orzech włoski?

Orzech włoski należy do roślin o niewielkich wymaganiach w stosunku do gleby oraz stanowiska. Pod uprawę drzew najlepiej nadają się gleby głębokie, żyzne i świeże, dobrze jeżeli są wapienne. Orzechy włoskie najlepiej udają się na glebach o odczynie zbliżonym do obojętnego (pH 6,5-7,5). Nieodpowiednie podłoże to gleby podmokłe, zbyt ciężkie i zwięzłe. Orzech włoski warto posadzić na stanowisku słonecznym i ciepłym. Należy pamiętać, że rośliny rosnące na jaśniejszym stanowisku obficiej plonują.

Kiedy sadzimy orzechy włoskie?

Gleba przed posadzeniem drzewa powinna zostać głęboko przekopana, gdyż orzech włoski wytwarza palowy system korzeniowy. Wskazane jest również nawiezienie gleby dobrze rozłożonym obornikiem lub kompostem, zwłaszcza na glebach ubogich i piaszczystych.  Zalecane są dwa terminy sadzenia orzecha włoskiego - jesienią lub wczesną wiosną, gdy pąki i całe drzewo jest w stanie spoczynku. Bardziej powszechne jest sadzenie w październiku i listopadzie, jednak wiąże się z ryzykiem przemarznięcia młodego drzewka. Stąd też po posadzeniu warto wokół pędu usypać kopczyk z ziemi, który przede wszystkim ochroni miejsce szczepienia. Drzewka sadzone wiosną rozpoczynają zwykle później wegetację, a niedobór wilgoci szybko osłabia drzewka. Dlatego podczas sadzenia w tym okresie bardzo ważne jest regularne nawadnianie.

Jak często podlewać i nawozić orzech włoski?

Ze względu, że drzewa źle reagują na zbyt wilgotne, a także przesuszone stanowiska należy pamiętać o utrzymaniu właściwej wilgotności gleby. Na lżejszych i bardziej piaszczystych glebach zabieg ten wykonujemy nieco częściej, natomiast cięższe gleby dłużej zatrzymują wilgoć więc częste podlewanie nie będzie konieczne. Orzech włoski ma niewielkie wymagania pokarmowe. Do zapewnienia prawidłowego wzrostu wystarczą dwie dawki nawozu w ciągu sezonu wegetacyjnego. Pierwsze nawożenie wykonujemy jak tylko na roślinie pojawią się liście, natomiast kolejne na początku lata. Aby zapewnić lepsze zimowanie (zwłaszcza młodych drzewek) warto na przełomie sierpnia i września sięgnąć po Nawóz jesienny do roślin ozdobnych Target. Dzięki zawartości potasu, fosforu i mikroelementów  wszystkie pędy zdrewnieją przed nadejściem zimy.

orzech

Jak ochronić orzechy włoskie przed przymrozkami wiosennymi?

Przymrozki wiosenne mogą w krótkim czasie zniweczyć naszą pracę i uszkodzić drzewka w taki sposób, że nie będą w stanie owocować. Późne majowe przymrozki powodują zamieranie i czarnienie delikatnych, rozwijających się paków kwiatowych. Deszczowanie roślin w okresie występowania przymrozków może zapobiegać uszkodzeniu kwiatów, nawet przy spadku temperatury do -5°C. W przypadku stwierdzenia uszkodzeń spowodowanych przez przymrozki należy natychmiast sięgnąć po Superplon K. Jest to preparat, który skutecznie wzmacnia odporność roślin w warunkach stresowych.

Czy orzech włoski wymaga cięcia?

Cięcie orzecha włoskiego jest szczególnie ważne w przypadku nowo posadzonych drzew (zwłaszcza jeśli są rozmnażane przez szczepienie). Celem zabiegu jest właściwe uformowanie korony drzewa, która powinna znajdować się nie niżej niż na wysokości 1,5 m. Usuwa się także pędy wyrastające z podkładki, czyli poniżej miejsca szczepienia. Stare orzechy tnie się głównie w celu prześwietlenia korony oraz zmniejszenia jej rozmiarów. Warto pamiętać, że orzech włoski najlepiej znosi cięcie pędów, których średnica nie przekracza 5 cm. Większe rany po cięciu gorzej się goją. Najlepszym terminem na przeprowadzenie zabiegu jest bardzo wczesna wiosna (marzec-kwieień). Zbyt późne cięcie powoduje, że z ran wycieka dużo soku, co bardzo osłabia drzewo i sprawia, że rany po cięciu goją się długo. Wyciekający sok w zasadzie uniemożliwia zabezpieczenie ran maścią ogrodniczą.

Kiedy i w jaki sposób zbieramy orzechy?

Nierównomierne dojrzewanie sprawia, że owoce należy zbierać kilkukrotnie w ciągu sezonu. Zwykle pierwszy plon uzyskujemy we wrześniu, natomiast ostatnie zbiory są jeszcze pod koniec października. Orzechy zbiera się ręcznie bądź też z zastosowaniem mat, które podkłada się pod drzewa.

Dlaczego należy bielić pnie i konary drzew?

Zabieg bielenia pni drzew owocowych zabezpiecza je przed powstaniem ran zgorzelowych, które tworzą się pod wpływem promieni słońca za dnia silnie nagrzewających korę oraz silnego mrozu w nocy. Taka gwałtowna zmiana temperatury może sprawić, że tkanki drzewa owocowego zamierają, a kora odrywa się od pnia i pęka. Bielenie pni orzechów przeciwdziała temu zjawisku, ponieważ biały kolor odbija promienie słońca i zapobiega nagrzewaniu się kory drzewa. Zabieg należy wykonać od listopada do końca stycznia.  Do bielenia pni drzew stosujemy Wapno do bielenia drzew Target o dużej przyczepności. Dzięki zawartości substancji poprawiającej przyczepność wapno nie jest tak narażone na niekorzystne działanie warunków atmosferycznych, a pnie są zabezpieczone aż do wiosny.

orzech

3. Kiedy wykonywać prace pielęgnacyjne?

RODZAJ ZABIEGU

MIESIĄC

Podlewanie

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Nawożenie

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Cięcie

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Rozmnażanie

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

 

4. W jaki sposób rozmnażać orzech włoski?

Orzech włoski należy do roślin, które stosunkowo łatwo się rozmnaża. Wystarczy po prostu umieścić w glebie orzechy, które już wiosną kiełkują i szybko osiągają okazałe rozmiary. Wadą tego sposobu rozmnażania jest późniejsze rozpoczęcie owocowania (zwykle po co najmniej 10 latach). Ponadto otrzymane tą metodą drzewka zwykle nie zachowują wszystkich cech rośliny matecznej. Dlatego specjalistyczne gospodarstwa ogrodnicze wykorzystują szczepienie odmian szlachetnych na podkładkach zwykłego orzecha włoskiego. Dzięki temu drzewka bardzo wcześnie rozpoczynają owocowanie (już po 2-3 latach od posadzenia) oraz plonują regularnie i obficie.

? Czy wiesz, że na stanowiskach naturalnych w rozmnażaniu orzechów włoskich pomagają wiewiórki oraz ptaki, zwłaszcza kruki i inne krukowate. Zwierzęta przenoszą orzechy na znaczne odległości, czasami także ukrywają w ziemi. Niespożytkowane nasiona wiosną kiełkują. W ten sposób przyczyniają się do powstawania nowych roślin, które jednak owocują dopiero po 10-12 latach.

orzech

5. Jak stworzyć piękną kompozycję?

Orzech włoski to idealne drzewo do pojedynczych nasadzeń. Doskonale prezentuje się np. posadzony samotnie na środku trawnika. Drzewo daje sporo cienia, dlatego pod koronami drzew lepiej udają się rośliny o mniejszych wymaganiach świetlnych. Należy także pamiętać, że w sąsiedztwie drzew szczepionych na podkładkach orzecha czarnego nie powinno się planować żadnych innych nasadzeń. Gatunek ten wydziela do podłoża substancję o nazwie juglon (stąd nazwa łacińska drzewa), która hamuje lub nawet uniemożliwia wzrost i rozwój innych roślin. W przypadku podkładek z orzecha włoskiego oddziaływanie tego związku ogranicza się głównie do świeżych liści, które mogą zagrozić rosnącym w pobliżu roślinom jedynie krótko po opadnięciu.

orzech

6. Jakie problemy występują w uprawie?

Jakie choroby najczęściej występują na orzechu włoskim?

Choroba

Objawy

Zwalczanie

 

Antraknoza orzecha włoskiego

 

Na liściach początkowo pojawiają się żółte plamy, które stopniowo ciemnieją. Plamy są dość duże, kanciaste i ułożone między nerwami. W końcowej fazie tkanka liścia pokryta plamą brunatnieje i zasycha. Liście najmocniej porażone opadają. Wczesne zawiązki owoców porażone grzybem po prostu gniją natomiast te, owoce które zostały porażone w późniejszym stadium rozwoju - nie dojrzewają i przedwcześnie opadają.

.

  • Unikanie nadmiernego zagęszczenia drzew oraz regularne przeprowadzanie cięcia.
  • Sadzenie odmian mniej podatnych na chorobę.
  • Zwalczanie chemiczne: Miedzian 50WP, Topsin M 500 SC lub Signum 33 WG.
  • Grabienie i usuwanie opadłych liści i owoców.

 

Bakteryjna zgorzel orzecha włoskiego

 

Objawy przypominają antraknozę. Plamy są brunatno czarne, zlewają się w skupiska, z tą różnicą, że są mniejsze. Pojawiają się na liściach i ogonkach liściowych. Plamy na owocach są również bardzo liczne, brunatno czarne i wgłębione.

 

Mączniak prawdziwy orzecha włoskiego

 

Poraża głównie liście i młode pędy na których pojawia się biały, pajęczynowaty nalot. Wzrost młodych, porażonych liści zostaje zahamowany. Choroba osłabia wzrost drzewek i obniża ich odporność na niskie, zimowe temperatury.

  • Unikanie nadmiernego zagęszczenia drzew oraz regularne przeprowadzanie cięcia.
  • Zwalczanie chemiczne: Miedzian 50WP, Topsin M 500 SC lub Signum 33 WG.
  • Grabienie i usuwanie opadłych liści i owoców.

 

Choroba szczepionych orzechów włoskich

 

W miejscu szczepienia widoczne jest zaciemnienie tkanek, rozszerzające się na tkanki zrazów. Na zrazach i podkładkach pojawia się sadzowaty nalot. W końcowej fazie choroby zrazy przestają się rozwijać i zamierają.

  • Zakup roślin ze sprawdzonego źródła (choroba najczęściej rozwija się w szkółkach).
  • Zwalczanie chemiczne: Miedzian 50WP, Topsin M 500 SC lub Signum 33 WG.
  • Usuwanie silnie porażonych roślin.

Jakie szkodniki zagrażają orzechom włoskim?

Szkodnik

Objawy

Zwalczanie

 

Szpeciel pilśniowiec orzechowy

 

Żeruje na spodniej stronie liści, przez co powstają jaśniejsze plamy. Powoduje skręcenie się i opadanie liści oraz osłabienie wzrostu drzew.

 

Mszyce zdobniczki orzechowe

 

Żerują na liściach i ogonkach liściowych. Zasiedla górną powierzchnię liścia, najchętniej wzdłuż głównego nerwu.

 

Przędziorki

 

Na liściach powstają początkowo żółte, z czasem brązowiejące drobne plamki.

 

Misecznik śliwowiec

 

Liście zasychają, a wzrost pędów zostaje zahamowany. Na liściach można także dostrzec spadź, którą pozostawia szkodnik.

 

Wiewiórki

 

Chętnie odwiedzają uprawy i podkradają orzechy, które są ulubionym przysmakiem tych zwierząt.

  • Wiewiórki są pod całkowitą ochroną.
  • Uznawane są za przyjacielskie zwierzęta, a ich obecność w ogrodzie bardziej jest powodem do zadowolenia, niż do zmartwień.

Zapisz się do newslettera i pobierz bezpłatne poradniki!