Dlaczego czosnek nie tworzy główek? Przyczyny słabego wzrostu i drobnych ząbków

Nie ma wątpliwości: własnoręcznie wyhodowany czosnek pospolity (Allium sativum) jest najlepszy w smaku. To doskonała przyprawa, ale też zioło podawane np. przy przeziębieniach. Sznury dorodnego czosnku bywają też używane do ozdoby rustykalnych kuchni i spiżarni. Większość ogrodników chce zbierać duże główki oraz ząbki, ale bywa z tym różnie, nawet jeśli czosnek był właściwie pielęgnowany. Wyjaśniamy, jakie mogą być przyczyny słabego wzrostu i drobnych ząbków czosnku:

Czosnek pospolity rozmnaża się tylko wegetatywnie: z ząbków oraz cebulek powietrznych (czasem mylnie uważane są za nasiona). Sadzić go można jesienią (wrzesień i październik) albo na przedwiośniu (przełom lutego i marca). Istotne jest, aby czosnek sadzić w odpowiednich terminach. Dzięki temu ma wystarczająco dużo czasu na ukorzenienie, wypuszczenie liści i zgromadzenie zapasów w ząbkach. Opóźnienia powodują, że zbiór jest mniejszy.

W amatorskiej uprawie lepszym terminem na sadzenie czosnku jest jesień. Dzięki temu sadzeniaków nie trzeba miesiącami przechowywać, co nie zawsze się udaje np. w lodówce. Poza tym na przedwiośniu gleba jest często zamarznięta na kamień – w efekcie sadzenie bywa opóźnione. Poza tym wiosną powinny być sadzone tylko jare odmiany czosnku, jak Jarus, a nie – zimowe.

Zaletą jesiennego sadzenia są nie tylko większe główki czosnku, ale i wcześniejszy zbiór oraz zdrowszy wzrost roślin. Czosnek zimuje bardzo dobrze w gruncie, ale jeśli przed mrozami zdąży się ukorzenić.

Przeczytaj także: 10 rzeczy, które lubi czosnek

Aby zbierać duże główki, trzeba posadzić odpowiednio wyrośnięte ząbki – powinny być średniej wielkości lub duże (główki z niewielkich ząbków są mniejsze). Dzieje się tak ponieważ większe ząbki mają więcej zapasów na start. Z cebulek powietrznych w pierwszym roku wcale  nie zawiązują się główki lecz pojedyncze, okrągłe cebulki. Główki tworzą się z nich dopiero w drugim roku uprawy – jeśli są duże, także mogą być okazałe.

Ząbki czosnku sadzi się piętką do dołu. Jeśli mają z nich wyrosnąć duże główki, należy umieszczać je w odstępach co 10 cm lub rzadziej. Dzięki temu rośliny nie muszą konkurować ze sobą o światło, wodę i składniki pokarmowe. Czosnek dobrze rośnie także wtedy, gdy zostanie posadzony gęsto, ale główki są wtedy mniejsze, a szczypior – bujniejszy. Dlatego gęsto sadzi się tylko czosnek przeznaczony na wiosenny szczypior, który jest cenioną nowalijką.

Przeczytaj także: Co warto wiedzieć o ziołach

W sklepach ogrodniczych można kupić różne odmiany czosnku. Różnią się one m.in. liczbą ząbków w główkach, których może być od trzech (Mega) lub czterech (Arkus i Ornak) do dwunastu (Hortus) lub nawet dwudziestu (Huzar). Im więcej jest ząbków w główkach, tym są one mniejsze. Ponadto, niektóre odmiany w tych samych główkach mają ząbki o różnej wielkości (np. Jarus): małe, średnie, duże. Jeśli priorytetem są ząbki duże i o wyrównanej wielkości, należy wybrać odpowiednią odmianę. Cenione pod tym względem są np. odmiany Harnaś (średnio 7 ząbków) oraz Ornak (4-8 ząbków). Oczywiście odmiany o ząbkach mniejszych i nierównych też mają zalety. Wiele cenionych jest m.in. za intensywny aromat i dużą zawartość leczniczych związków.

Przeczytaj także: Mieszana uprawa ziół i innych roślin

Czosnek ma większe główki i ząbki, jeśli zostanie posadzony w żyznej glebie. Nie powinna być ona jednak ciężka – najlepsza jest z dużą zawartością próchnicy, której bogatymi źródłami są np. kompost, obornik i zielone nawozy. Warto je zastosować przed posadzeniem czosnku!

Kompost może być przygotowany z resztek ogrodowych i kuchennych (cennym dodatkiem jest obornik). Zamiast niego sprawdzają się nawozy granulowane na bazie masy roślinnej, jak Nawóz ekologiczny do warzyw oraz Nawóz ekologiczny do pomidorów, ogórków i ziół. Jedną z ich zalet jest brak w granulkach nasion chwastów (zdarzają się w zwykłym kompoście). 

Z zielonych nawozów nadają się np. facelia, gorczyca, łubin, peluszka, wyka. Obornik może być świeży lub w postaci granulek, np. Obornik bydlęcy granulowany, Obornik koński granulowany czy Obornik kurzy granulowany.

Czosnek ma dość płytki system korzeniowy (do 20-30 cm). Dlatego powinien mieć dostarczane substancje pokarmowe blisko korzeni. Bardzo dobrze reaguje na nawożenie organiczne w sezonie wegetacyjnym. Wiosną korzystnie jest zasilić go kilka razy, np. nawozami dodawanymi do wody w konewce (przy okazji czosnek jest podlewany). Najlepsze są preparaty naturalne, jak Nawóz ekologiczny do warzyw, Biohumus Max Uniwersalny czy Biohumus Max Zioła.

Należy pamiętać, że nawet najlepsze nawożenie nie pomoże w zawiązywaniu dużych główek i ząbków, jeśli gleba będzie zbyt kwaśna lub nadmiernie zasadowa. Wtedy bowiem czosnek nie może przyswajać z niej substancji pokarmowych. Optymalny odczyn dla czosnku to pH 6-7,5. Warto go sprawdzać, najlepiej jesienią, i ewentualnie zastosować wapnowanie. Pomiar jest bardzo prosty przy pomocy Zestawu do badania pH gleby.

Przeczytaj także: Pomiar pH gleby – jak mierzyć i dobrać pod odpowiednie rośliny

Czosnek ma dość mało liści, w których może zachodzić proces fotosyntezy, czyli samoodżywianie. W wyniku fotosyntezy, z wody oraz dwutlenku węgla – przy udziale światła – powstaje cukier, a produktem ubocznym jest tlen. Cukier czosnek gromadzi w ząbkach. Dlatego im lepsze są warunki do fotosyntezy, tym większe ząbki i główki czosnku. Jednym z nich jest intensywność nasłonecznienia. Czosnek dobrze rośnie zarówno w miejscach nasłonecznionych, jak i półcienistych. Jednak im większe zacienienie, tym mniejsze ząbki i główki. Najlepiej sadzić czosnek w miejscach, w których może w pełni korzystać ze słońca – wtedy odkłada dużo zapasów powstałych w procesie fotosyntezy.

Warto pamiętać, że zacienienie często powodują chwasty, zwłaszcza wysokie. Dlatego trzeba je systematycznie usuwać, bo czosnek słabo potrafi z nimi konkurować o dostęp do słońca, a także wodę i składniki pokarmowe w glebie.

Przeczytaj także: Jakie zioła warto sadzić w ogrodzie, dobre sąsiedztwo dla ziół

Odmiany czosnku dzielą się na dwie grupy: strzałkujące (sztywnołodygowe) oraz niestrzałkujące (wiotkołodygowe). Większość uprawianych odmian to strzałkujące, które wypuszczają w czerwcu pędy kwiatostanowe, na których szczytach rozwijają się cebulki powietrzne. Aby je zawiązać, czosnek zużywa m.in. zapasy zmagazynowane w ząbkach. Dlatego, gdy tylko pojawią się pędy kwiatostanowe, czosnek trzeba ogłowiać. To proste! Obcina się lub odłamuje tylko końcówki z cebulkami powietrznymi. Pęd należy zostawić. Dlaczego? Pozostawienie ogłowionego pędu kwiatostanowego zwiększa intensywność fotosyntezy w roślinie. Dzięki niej czosnek odkłada w ząbkach zapasy, co ma istotne przełożenie na ich wielkość. Jeśli czosnku się nie ogłowi w pierwszej fazie pojawiania się cebulek powietrznych, ząbki są zdecydowanie mniejsze.

Czosnek niestrzałkujący, czyli nie wypuszczający pędów kwiatostanowych, jest trochę mniej pracochłonny w pielęgnacji, bo nie trzeba go ogławiać. Jego główki są duże, ale ząbki mogą mieć różną wielkość od małych po duże. Odmiany czosnku niestrzałkujące to np. Huzar i Jankiel.

Przeczytaj także: Ogrodnictwo no-dig – na czym polega i zacząć jesienią

Choć czosnek dość dobrze znosi suszę, jeśli ma mieć duże ząbki i główki, należy go od czasu do czasu podlewać. Brak wody powoduje, że są one znacznie mniejsze. Czosnek ma największe zapotrzebowanie na wodę w maju i czerwcu, gdy zawiązuje ząbki i główki, a także w jesienią, podczas ukorzeniania. Jeśli w tym czasie jest sucho, należy go podlewać, ale nie często i niezbyt obficie.

Intensywność podlewania trzeba dostosować do pogody. Podlewa się tylko wtedy, gdy gleba staje się sucha z powodu dłuższego braku deszczu. Nadmierne podlewanie jest szkodliwe dla czosnku, gdyż sprzyja rozwojowi chorób grzybowych. Aby ograniczyć wysychanie gleby i ograniczyć podlewanie, czosnek można ściółkować. Najlepsze są naturalne materiały, jak słoma i kompost.

Przeczytaj także: Jak ograniczyć podlewanie – 10 pomysłów

Powszechny błąd to zbyt wczesny zbiór czosnku. Jeśli ząbki i główki mają osiągnąć duży rozmiary, trzeba cierpliwie poczekać, aż zakończy się ich wzrost. Następuje to wtedy, gdy co najmniej połowa liści zaschnie. Wtedy główki wyrywa się pociągając czosnek za liście albo je wykopując.

Nie ma jednego, dokładnego terminu, kiedy czosnek jest gotowy do zbioru. To zależy m.in. od pogody, nasłonecznienia, wilgotności gleby i odmiany. Duży wpływ ma termin, kiedy czosnek był posadzony – wcześniej gotowe do zbioru są główki z sadzenia jesiennego (nawet o miesiąc). Dłuższą wegetację ma czosnek nieogłowiony – dzieje się tak, gdyż w tym czasie dojrzewają jego cebulki powietrzne.

Przeczytaj także: Ogród odporny na suszę – dobór roślin, ściółkowanie i mądre podlewanie