Korkowatość i obrzęk liści - problem przelania, wilgoci i słabej wentylacji

Korkowatość i obrzęk liści, znane także jako edema, to choroba fizjologiczna roślin. Nie wywołują jej patogeny ani nie jest zaraźliwa. Jej przyczyną jest przede wszystkim niewłaściwe podlewanie – pod wpływem ciśnienia wody, znajdującej się w tkankach roślin, dochodzi do mikropęknięć na blaszkach liściowych (rzadziej pędach). W efekcie na liściach tworzą się skorkowacenia oraz obrzęki, które przypominają krosty, piasek, grudki, pęcherzyki (w zależności od gatunku roślin). Czasem zmiany są tak drobne, np. na pomidorze i papryce, że można ich nie zauważyć lub zdiagnozować mylnie jako inwazję szkodników. Zdarza się, że skorkowacenia są bardzo duże, np. na pelargonii bluszczolistnej.

Najczęściej zmiany pojawiają się na spodnich stronach liści, rzadziej – górnych. Mogą też powstawać na pędach. Ich tempo powstawania jest bardzo szybkie – pojawiają się nawet ciągu kilku godzin po podlaniu rośliny. Jeśli liść weźmie się pod światło, świeże zmiany są jaśniejsze niż otaczająca tkanka liścia; starsze stają się brązowe. Skorkowacenia i obrzęki mogą powiększać się oraz zlewać, a także pękać. Czasem chore liście się zwijają i zasychają.

Wszystkie zmiany na liściach ograniczają zdolność roślin do fotosyntezy (samoodżywiania). To sprawia, że słabiej kwitną i owocują. W skrajnych wypadkach może dojść do zamierania roślin.

Przeczytaj także: Poparzenia słoneczne liści i owoców – jak odróżnić je od chorób

Aby wystąpiły korkowatość i obrzęki liści, muszą zajść sprzyjające ku temu warunki. Główna przyczyna to oczywiście nadmiar wody w podłożu. Jeżeli jest ono suche i w dodatku temperatura powietrza jest wysoka, rośliny gwałtownie ją pobierają i transportują głównie do liści, aby je nawodnić. Jeśli wody jest dla nich za dużo, jej nadmiar usuwają w wyniku transpiracji (parowania) także przede wszystkim przez blaszki liściowe (głównie aparaty szparkowe i skórkę).

Problem pojawia się, gdy po obfitym podlaniu roślin, temperatura otoczenia nagle gwałtownie spada i w dodatku powietrze staje się bardziej wilgotne oraz jest mniej światła i słaba wentylacja. Wtedy nadmiar wody w liściach nie może być tak szybko usuwany z tkanek w wyniku parowania, jak wtedy gdy powietrze jest ciepłe i suche. W efekcie blaszki liściowe są rozrywane pod ciśnieniem wody znajdującej się w ich tkankach. W ogrodzie i na balkonie takie warunki najczęściej występują w drugiej połowie lata oraz jesienią, gdy dni są bardzo ciepłe i suche, a noce – chłodne i wilgotne. Pod osłonami zdarzają się zwykle wiosną i jesienią, a w mieszkaniach – cały rok.

Korkowatość i obrzęk liści występuje na wielu gatunkach roślin pokojowych, balkonowych i ogrodowych. Najczęściej są to begonia, papryka, pelargonia bluszczolistna, pelargonia pachnąca, pomidor, a także kaktusy i storczyki.

Przeczytaj także: Sucha zgnilizna wierzchołkowa pomidora i papryki – objawy, przyczyny, zapobieganie

Korkowatość i obrzęk liści rzadko powoduje zamieranie roślin, ale obniża plon oraz walory ozdobne roślin. Poza tym objawy tej fizjologicznej, niezaraźliwej choroby mogą być mylnie wiązane z wystąpieniem patogenów, zwłaszcza na papryce, pomidorze, pelargonii pachnącej. Skorkowacenia na ich liściach wyglądają jak niewielkie grudki, które przypominają trochę z wyglądu ślady żerowania przędziorków i miseczników czy plamistość liści spowodowaną przez chorobotwórcze grzyby. Wiąże się to często z niepotrzebnym stosowaniem środków ochrony roślin. Lepiej tej fizjologicznej chorobie zapobiegać, co nie jest zbyt trudne. Na co zwrócić uwagę?

Przede wszystkim trzeba zmienić rutynę podczas podlewania roślin, dostosowując ją do panujących warunków. Przy okazji można uniknąć pękania owoców, np. na pomidorach, które ma podobną przyczynę jak korkowatość i obrzęk liści.

Bardzo często zaleca się, aby rośliny podlewać wieczorem, jeśli pogoda jest sucha i z wysoką temperaturą, gdyż w nocy woda wolniej wyparowuje z podłoża. Jednak tego zalecenia nie należy przestrzegać, jeśli po ciepłym, słonecznym dniu prognozowana jest chłodna noc. W polskim klimacie takie warunki często panują w drugiej połowie lata i pierwszej połowie jesieni.

Jeżeli dzień jest bardzo ciepły i słoneczny, a noc ma być chłodna, na balkonach i w ogrodzie lepiej podlewać rośliny rano. Wtedy mają więcej czasu, by ewentualny nadmiar wody z ich liści mógł wyparować. Dzięki temu ciśnienie wody nie niszczy tkanek roślinnych. Podlewanie rano, a nie wieczorem, w przypadku niektórych roślin, m.in. storczyków, ogranicza zarówno wystąpienie korkowatości i obrzęku liści, jak chorób grzybowych.

Zanim podleje się rośliny pod osłonami też trzeba sprawdzać prognozy pogody. W szklarniach i tunelach foliowych różnice temperatury między dniami a nocami są mniejsze niż na zewnątrz, ale mogą się one przyczynić do wystąpienia korkowatości i obrzęku liści po wieczornym podlaniu (zamiast rano).

Korkowatość i obrzęk liści najrzadziej zdarza się na roślinach pokojowych, gdyż zwykle temperatura w pomieszczeniach utrzymywana jest na podobnym poziomie przez całą dobę. Zdarza się jednak, że np. w rzadko używanej, chłodnej jadalni zimą włączone zostaje ogrzewanie z okazji rodzinnego przyjęcia, a następnie wyłączone na noc. Jeśli wieczorem zostaną w takim pomieszczeniu podlane rośliny doniczkowe, wystąpić na nich może korkowatość i obrzęk liści.

Przeczytaj także: Pękanie winogron na krzaku – przyczyny i zapobieganie

Nie mniej istotna od pory dnia na podlewanie jest ilość użytej wody. Bardzo obfite nawadnianie powodować może nie tylko korkowatość i obrzęk liści, ale też m.in. pękanie owoców czy przelanie korzeni. Ponadto sprzyja ono występowaniu chorób grzybowych. Lepiej podlewać mniej, niż zbyt obficie. Unikać trzeba nawadniania „na zapas”. Jeśli jest możliwość, warto w bardzo ciepłe, słoneczne dni, po których może być rześka noc, podlewać rośliny kilka razy, ale mniejszymi porcjami, np. rano i po południu.

Rośliny trzeba obserwować, jak reagują na podlewanie. Niektóre odmiany, np. pomidora, są wrażliwe także na pękanie owoców, jeśli zostaną podlane wieczorem zbyt obficie.

Przeczytaj także: Przelana roślina – jak rozpoznać i uratować przelaną roślinę

Powstawanie skorkowaceń i obrzęków liści ogranicza intensywna cyrkulacja powietrza wokół roślin – przede wszystkim trzeba zachowywać odstępy między nimi, zalecane na poszczególnych gatunków. Tam gdzie obieg powietrza jest dobry, ta fizjologiczna choroba zdarza się sporadycznie.

Najczęściej słaba wentylacja występuje pod osłonami. Warto wiedzieć, że brak wydajnej cyrkulacji powietrza w szklarniach i tunelach foliowych to także zbyt wysoka temperatura, co skutkuje wieloma innymi problemami, niż tylko korkowatość, jak poparzenia liści, sucha zgnilizna wierzchołkowa owoców, utrudnione zapylanie kwiatów.

Niewystarczająca cyrkulacja powietrza zdarza się również w uprawie roślin pokojowych. Jeśli rośliny są ustawione na parapecie jedna obok drugiej, też może dojść do korkowatości i obrzęku liści. Takie sytuacje zdarzają się np. po gorącym, słonecznym dniu. Jeśli kwiaty podleje się obficie wieczorem i uchyli na noc okno, która będzie rześka, chłodne i nierzadko wilgotne powietrze wyhamuje transpirację wody poprzez liście, co zwiększy jej ciśnienie w tkankach. Rano na liściach mogą wystąpić korkowatość i obrzęk liści.

Przeczytaj także: Uprawa pomidorów w szklarni i pod folią

Przepuszczalne podłoże to takie, przez które woda swobodnie przepływa. Nie wszystkie rośliny go wymagają, ale wiele rośnie w nim lepiej. Wśród nich są m.in. kaktusy, pelargonie bluszczolistne, pelargonie pachnące, storczyki. Brak nadmiernie mokrego podłoża, nawet jeśli rośliny zostaną podlane zbyt obficie, powoduje, że rzadziej występują na nich korkowatość i obrzęki liści, a także infekcje grzybowe. Aby poprawić przepuszczalność podłoży, stosuje się różne dodatki, m.in. Perlit. Sadząc i przesadzając rośliny pokojowe oraz balkonowe na dnach doniczek należy wykonać drenaż, np. z Keramzytu, który umożliwi odpływ nadmiaru wody z podłoża.

Przeczytaj także: Dodatki do podłoży – jakie i kiedy wybrać