Najważniejsze zabiegi pielęgnacyjne w uprawie jabłoni.

Jabłonie należą do najpopularniejszych drzewek owocowych uprawianych w naszym kraju. Ich soczyste owoce cenione są ze względu na walory smakowe i szerokie zastosowanie w kuchni. Aby cieszyć się smakiem owoców z własnych drzewek należy jednak pamiętać o odpowiednich zabiegach pielęgnacyjnych, które należy wykonać we właściwym terminie.

Najważniejsze zabiegi pielęgnacyjne w uprawie jabłoni.

1. Czym charakteryzują się jabłonie?

Krótko o jabłoni.

Jabłoń należy do najczęściej uprawianych w naszym kraju drzew owocowych. Swoją popularność zawdzięczają smacznym, soczystym i zdrowym owocom, które można spożywać na surowo, jak i w różnych przetworach. Obecnie dostępne są liczne odmiany różniące się przede wszystkim smakiem, zastosowaniem czy porą dojrzewania. Najczęściej uprawiane są odmiany o słodkim, słodko-kwaśnym lub kwaśnym smaku. Odmiany deserowe mają najczęściej słodki smak, natomiast kwaśne odmiany chętniej stosowane są na wszelkiego rodzaju przetwory. Owoce pochodzące z drzewek, których owoce zbiera się w październiku zwykle są najodpowiedniejsze do zimowego przechowywania. Wcześniejsze odmiany są najlepsze do bezpośredniego spożycia.

Skąd pochodzi jabłoń?

Jabłoń domowa (Malus x domestica), która obecnie posiada setki smacznych odmian powstała w wyniku samoczynnego skrzyżowania dwóch dziko rosnących na Kaukazie jabłoni: Jabłoń niska (Malus pumila) oraz jabłoń dzika (Malus sylvestris). W wyniku działań hodowlanych uzupełnionych o geny kilku innych naturalnie występujących w Europie i Azji gatunków, wyhodowano szlachetne odmiany.

Jaką wybrać odmianę?

Wybór odpowiedniej odmiany jest ważnym elementem, od którego zależy powodzenie dalszej uprawy czy właściwości zbieranych owoców. Podejmując decyzję o wyborze odmiany, należy wziąć pod uwagę kilka czynników. Podstawowym kryterium wyboru odmiany jest termin plonowania. Jeśli zdecydujemy się na wczesne odmiany to plon uzyskamy już pod koniec lipca (np. Celeste, Piros), w przypadku odmian średniowczesnych w sierpniu (np. Delikates), a późne i bardzo późne zbierzemy dopiero we wrześniu-październiku (np. Gala, Szampion, Rubin, Ligol, Jonagold). Ponadto przyjęło się, że im późniejsza odmiana tym bardziej nadaje się do długiego przechowywania. Wczesne odmiany mają jedynie zastosowanie do bezpośredniego spożycia. Odmiany jabłoni różnią się między innymi genetycznym uwarunkowaniem odporności na najważniejsze choroby. Dlatego należy wybierać odmiany, które są mniej podatne np. na parcha jabłoni. Warto także zwrócić uwagę na podkładkę, która decyduje o sile wzrostu odmiany oraz na wytrzymałość drzew na mróz.

Informacja Porada: Mrozoodporność odmiany ma szczególnie duże znaczenie w miejscach, gdzie drzewka będą narażone na mroźne wiatry w okresie zimowym, bądź w rejonach Polski północno-wschodniej.

Jakie wartości odżywcze mają jabłka?

Jabłka to nie tylko smaczne, ale również zdrowe owoce, które posiadają znaczne wartości odżywcze. Są bogatym źródłem witaminy z grupy B, C, E, K, beta karotenu, błonnika pokarmowego (pektyny) czy antyoksydantów i minerałów. W 100g owocu znajduje się przeciętnie około 50 kcal, które pochodzą głównie z węglowodanów. Dzięki zawartości błonnika jabłka pomagają obniżyć poziom złego cholesterolu we krwi. Są także doskonałym uzupełnieniem diety osób z chorobami serca, cukrzycą czy nowotworami. Mają także dobroczynny wpływ na skórę gdyż opóźniają procesy jej starzenia oraz poprawiają koloryt i ukrwienie.

Jak wykorzystać jabłka w kuchni?

Oprócz spożywania owoców na surowo, stanowią doskonały produkt do obróbki. Jabłka doskonale nadają się do pieczenia, gotowania, prażenia, duszenia czy suszenia. Można z nich przygotować różnego rodzaje napoje takie jak soki, kompoty czy alkohol (wino lub cydr). Z owoców jabłoni uzyskuje się także ocet jabłkowy, a dzięki zawartości pektyn także substancję żelującą. Jabłka stanowią nieodłączny element wielu ciast (np. szarlotka), galaretek, sałatek owocowych czy dań mięsnych (np. pieczona kaczka lub smażona wątróbka).

jabłka6

2. Jak uprawiać jabłonie?

Na jakiej glebie najlepiej udają się jabłonie?

Jabłonie dobrze rosną na glebach o przeciętnej żyzności, zaliczanych do III i IV klasy bonitacyjnej. Pod drzewa karłowe i półkarłowe bardzo dobre są lekkie gleby gliniaste. Jabłonie można sadzić także na piaskach gliniastych. Na glebach piaszczystych niezbędne jest stosowanie nawadniania. Poziom wody gruntowej powinien być nie wyższy niż ok. 100 cm dla jabłoni karłowych i ok. 140 cm dla jabłoni półkarłowych. Odczyn gleby powinien być lekko kwaśny (pH od 6,0 do 6,7).

Kiedy najlepiej posadzić jabłoń?

Najbardziej popularne są drzewka z odkrytym korzeniem, które można sadzić tylko jesienią lub ewentualnie wczesną wiosną. Jesienne sadzenie ułatwia przyjęcie się drzewek i pobudza ich intensywny wzrost na wiosnę. Zwykle najlepsze warunki panują od początku października do listopada (zanim nastaną mrozy). Nawet pomimo ciepłej pogody nie można sadzić drzew jabłoni zbyt późno, gdyż drzewka nie zdążą przygotować się do nadejścia zimy.

Informacja Porada: Należy unikać jesiennego sadzenia mało wytrzymałych odmian jabłoni szczepionych na wrażliwej na mróz podkładce M9 (np. Elstar, Jonagold, Szampion, Gala). Dla tych odmian korzystniejszy do sadzenia jest termin wczesnowiosenny (od końca marca do połowy kwietnia).

Dlaczego odpowiednie podlewanie jest tak ważne?

W naszych warunkach klimatycznych podlewanie ma istotny wpływ na siłę wzrostu, plonowanie oraz kondycję roślin. Bardzo ważne jest, aby zastosowana dawka wody zwilżyła glebę na głębokość zalegania systemu korzeniowego drzew. W przypadku jabłoni szczepionych na podkładkach karłowych jest to około 40 cm. Długotrwałe zalanie systemu korzeniowego ogranicza zawartość powietrza w glebie i dodatkowo stwarza warunki sprzyjające rozwojowi patogenów glebowych.

Kiedy i w jaki sposób nawozić drzewka?

Jabłonie mają szczególnie duże zapotrzebowanie na składniki pokarmowe w okresie kwitnienia. Dlatego już wczesną wiosną (w kwietniu) należy zastosować nawóz wieloskładnikowy przeznaczony pod drzewka owocowe (np. Nawóz granulowany do drzew i krzewów owocowych Target). Drugą i trzecią dawkę nawozu stosujemy w około 4-tygodniowych odstępach. Ponadto pod koniec lata (sierpień-połowa września) warto pamiętać o zastosowaniu nawozów jesiennych. Dzięki temu drzewka będą lepiej przygotowane do zimowania.

Jak ochronić jabłonie przed przymrozkami wiosennymi?

Przymrozki wiosenne mogą w krótkim czasie zniweczyć naszą pracę i uszkodzić drzewka w taki sposób, że nie będą w stanie owocować. Deszczowanie roślin w okresie występowania przymrozków może zapobiegać uszkodzeniu kwiatów, nawet przy spadku temperatury do -5°C. W przypadku stwierdzenia uszkodzeń spowodowanych przez przymrozki należy natychmiast sięgnąć po Superplon K. Jest to preparat, który skutecznie wzmacnia odporność roślin w warunkach stresowych.

jabłoń1

W jakim celu przerzedza się zawiązki owoców?

Przerzedzanie zawiązków to zabieg ważny dla jakości produkowanych jabłek. Ręcznie można przerzedzać już w czasie od kwitnienia do chwili, gdy zawiązki osiągną wielkość orzecha włoskiego. W trakcie zabiegu należy usuwać najpierw zawiązki uszkodzone, słabe, zniekształcone. Należy pozostawić zawiązki wyrównane i silne, w odległości co 10-20 centymetrów.

W jaki sposób zbierać i przechowywać owoce?

Owoce należy zrywać delikatnie, unikając mechanicznych uszkodzeń skórki. Również ewentualny transport owoców powinien być wykonany z należytą starannością, aby zapobiec obijaniu i uszkadzaniu jabłek. Owoce po zbiorze w miarę możliwości powinny zostać jak najszybciej schłodzone. Do przechowywania powinny być przeznaczone tylko owoce najwyższej jakości, zebrane w optymalnym stadium dojrzałości zbiorczej. Zbyt późny zbiór sprawi, m.in. że owoce będą się gorzej przechowywać (bardziej podatne na zgnilizny).

Dlaczego należy bielić pnie i konary drzewek?

Zabieg bielenia pni drzewek jabłoniowych zabezpiecza je przed powstaniem ran zgorzelowych, które powstają pod wpływem promieni słońca za dnia silnie nagrzewających korę oraz silnego mrozu w nocy. Taka gwałtowna zmiana temperatury może sprawić, że tkanki jabłoni zamierają, a kora odrywa się od pnia i pęka. Bielenie pni drzew owocowych przeciwdziała temu zjawisku, ponieważ biały kolor odbija promienie słońca i zapobiega nagrzewaniu się kory drzewa. Zabieg należy wykonać od listopada do końca stycznia.  Do bielenia pni drzew stosujemy Wapno do bielenia drzew Target o dużej przyczepności. Dzięki zawartości substancji poprawiającej przyczepność wapno nie jest tak narażone na niekorzystne działanie warunków atmosferycznych, a pnie są zabezpieczone aż do wiosny.

Informacja Porada: Jabłonie w okresie jesienno-zimowym są ulubionym przysmakiem wielu gatunków dzikich zwierząt. Aby zapewnić skuteczną ochronę przeciwko zającom, królikom czy sarnom należy pamiętać o posmarowaniu drzewek repelentami lub odpowiednio ogrodzić.

Jabłoń - Cięcie 2

Dlaczego wykonujemy cięcie i formowanie jabłoni?

Zasadniczym celem zabiegu cięcia jabłoni jest ustanowienie i utrzymanie właściwej równowagi między wzrostem i rozwojem wegetatywnym drzew a ich owocowaniem. Ponadto zabieg ten spełnia funkcje zabiegu formującego kształt (formę) korony i regulującego jej rozmiar i zagęszczenie. Cięcie jest również bardzo ważnym zabiegiem fitosanitarnym. Prawidłowo wykonane umożliwia swobodny ruch powietrza i przenikanie promieni słonecznych w obrębie korony drzewa. Optymalne warunki wilgotności i nasłonecznienia wszystkich części korony, w połączeniu z właściwym odżywieniem drzewa, w sposób bezpośredni wpływają na zwiększenie odporności roślin i owoców na atak niektórych patogenów. W trakcie cięcia usuwa się pędy porażone przez patogeny (rak bakteryjny, zgorzel kory, mączniak, zaraza ogniowa). W ten sposób eliminuje się źródła możliwych infekcji drzew w czasie wegetacji.

W jakim terminie ciąć i formować jabłonie?

Wybór właściwego terminu cięcia należy do ważnych decyzji podejmowanych w uprawie jabłoni. Cięcie wykonane niewłaściwie lub w nieodpowiednim terminie, może zwiększać podatność drzew na choroby. Tak może się stać na przykład w sytuacji, gdy cięcie jabłoni będzie prowadzone w pierwszej połowie zimy, zamiast  w okresie od końca stycznia do połowy marca. Wtedy rany po cięciu będą zabliźniały się wolniej a drzewka będą bardziej wrażliwe na mróz i inne czynniki stresogenne. Aby zapobiec rozwojowi patogenów warto pamiętać, aby po wykonanym zabiegu zabezpieczyć miejsca cięcia. W tym celu należy zastosować Maść ogrodniczą, Fitoplaster Spray lub Fitoplaster Emulsja.

  • Cięcie zimowe - najwłaściwszym okresem cięcia i formowania jabłoni jest druga połowa zimy (od końca stycznia do połowy marca). Cięcie zimowe powinno być coroczne i umiarkowane. Zbyt silne może sprzyjać rozwojowi takich chorób, jak zaraza ogniowa. W trakcie cięcia należy regulować kształt i rozmiar korony oraz jej strukturę.
  • Cięcie letnie (uzupełniające) - prowadzone jest w okresie wegetacji, w drugiej połowie lata. Celem cięcia letniego jest poprawa nasłonecznienia owoców przez wycięcie silnych, pionowo rosnących pędów zasłaniających rosnące jabłka. Pędy słabsze należy pozostawić, gdyż są one rezerwą owocowania na rok następny. Optymalny termin wykonania tego zabiegu to 3 tygodnie przed przewidywanym zbiorem owoców.

? Czy wiesz, że cięcie po posadzeniu jabłoni jest ważnym zabiegiem, który decyduje o zdrowotności drzewka (czy ukorzeni się na nowym stanowisku). Celem tego zabiegu jest przywrócenie równowagi między częścią podziemną (system korzeniowy) a nadziemną (przewodnik i pędy boczne) drzewka. Podczas tego zabiegu usuwa się wszystkie pędy wyrastające zbyt nisko na pniu (poniżej 50 cm wysokości) oraz skraca wszystkie pozostałe, które mają więcej niż 50 cm długości.

Cięcie - jabłoń1

3. Kiedy wykonać prace pielęgnacyjne?

RODZAJ ZABIEGU MIESIĄC
Sadzenie I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
Podlewanie I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
Nawożenie I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
Ochrona przed przymrozkami I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
Przerzedzanie zawiązków I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
Zbiór owoców I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
Bielenie drzewek I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
Zabezp. przed dzikimi zwierzętami I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
Cięcie i formowanie I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
Jablko Bohemia

4. Jak rozmnażać jabłonie?

Rozmnażaniem jabłoni zajmują się wyspecjalizowane gospodarstwa ogrodnicze. Większość obecnie uprawianych odmian rozmnaża się przez okulizację, ewentualnie szczepienie. Okulizacja polega na przeszczepieniu tylko samego pąka liściowego z niewielkim fragmentem pędu odmiany szlachetnej na pęd podkładki. Najpopularniejszą metodą jest okulizacja w „literę T”. Nazwa pochodzi od kształtu nacięcia, które wykonuje się na podkładce. Najlepszym terminem wykonania zabiegu jest lipiec i sierpień.

? Czy wiesz, że w następnym sezonie po okulizacji należy przyciąć pęd podkładki tuż nad oczkiem odmiany szlachetnej. Zabieg pobudzi uśpiony pąk do wzrostu i umożliwi prawidłowy rozwój drzewka.

5. Jak stworzyć kompozycję z jabłoni?

Mimo, że jabłonie są drzewkami owocowymi to ich obecność w ogrodzie może także stanowić element dekoracyjny. Już na przełomie kwietnia i maja trudno oderwać wzrok od ich dekoracyjnych, pięciopłatkowych, jasnoróżowych kwiatów. Drzewka prezentują się rewelacyjnie w towarzystwie niewysokich, zadarniających się bylin, które dodatkowo uniemożliwiają rozwój chwastów.  Późnym latem i jesienią dekorację stanowią dojrzewające i soczyste owoce. Obecnie dostępne są także odmiany owocowe z przeznaczeniem do uprawy w pojemnikach. Ze względu na niewielkie rozmiary drzewek mogą stanowić dekorację nawet niewielkiego tarasu czy balkonu.

jabłka

6. Jakie mogą wystąpić problemy w uprawie?

Jakie choroby najczęściej występują na jabłoni?

Choroba

Objawy

Zwalczanie

Brunatna zgnilizna drzew ziarnkowych

Na porażonych jabłkach rozwijają się brunatne, szybko powiększające się gnilne plamy, a na nich charakterystyczne, koncentrycznie ułożone, beżowo-szare brodawki, na których tworzą się zarodniki konidialne. Gnijący owoc zasycha i w formie brązowo-czarnej mumii pozostaje na drzewie aż do wiosny następnego roku.

Drobna plamistość liści jabłoni

W drugiej połowie maja na liściach pojawiają się niewielkie, brunatne plamy, które po wyschnięciu przybierają jaśniejszy odcień, a ich brzegi są często zgrubiałe. Przy silnym porażeniu liści, plamy mogą się zlewać. Na powierzchni plam pod koniec lata pojawiają się bardzo drobne czarne punkty – owocniki grzyba (piknidia).

Mączniak jabłoni

Srebrzysta powierzchnia pędów jabłoni w okresie bezlistnym. Od fazy zielonego pąka kwiatowego na całej powierzchni tkanek rozwijających się z porażonych pąków pojawia się biały mączysty nalot. Silne porażenie liści hamuje ich wzrost, a następnie prowadzi do deformacji i zasychania. Na owocach w fazie zawiązków występuje biały mączysty nalot, który później przekształca się w siateczkowate ordzawienia

  • Wybór odmian charakteryzujących się wysokim stopniem odporności na chorobę.
  • Skuteczne preparaty to: Topsin M 500 SC.

Parch jabłoni

Pierwsze objawy występują w postaci oliwkowo-zielonych, aksamitnych, nieregularnych plam. Z czasem plamy te stają się ciemnobrązowe do czarnych o wyraźnych brzegach. Silnie porażone liście skręcają się, marszczą lub wykrzywiają, a występujące na nich plamy zlewają się w duże skupienia ułożone często wzdłuż nerwu głównego. Na owocach wraz z ich wzrostem plamy stają się ciemnobrązowe i skorkowaciałe.

Rak bakteryjny drzew owocowych

Wczesną wiosną na pniu, gałęziach i młodych pędach rozwijają się plamy o nieregularnym kształcie. Niekiedy występują charakterystyczne spękania wierzchniej warstwy kory. Rozwojowi choroby sprzyjają uszkodzenia mrozowe.

Srebrzystość liści

Pierwszym widocznym objawem są zmiany w zabarwieniu liści, z zielonej na ołowianoszarą lub srebrzystą. W bardzo zaawansowanym rozwoju choroby na pniach pojawiają się ułożone dachówkowato owocniki grzyba, o szarym zabarwieniu górnej strony i fioletowawym dolnej.

Szara pleśń

Pierwsze objawy choroby pojawiają się na zawiązkach wielkości orzecha włoskiego w postaci czerwono-fioletowych przebarwień skórki. Następnie powstaje mała plamka gnilna o średnicy 5-10 mm z ciemniejszą, suchą obwódką. Z czasem porażony miąższ zapada się i wysycha.

Zaraza ogniowa

Porażone kwiaty są początkowo jakby przesycone wodą, następnie gwałtownie więdną, kurczą się i zamierają. Młode, zielone pędy więdną od wierzchołka, z czasem brunatnieją i zamierają. Na zawiązkach owoców pojawiają się ciemnozielone plamy, które następnie stają się czerwono-brunatne. Na gałęziach, konarach i pniu powstają zgorzele. W miejscu porażenia kora zapada się i przysycha.

  • Lustracja przeprowadzona bezpośrednio po kwitnieniu oraz na przełomie lipca i sierpnia.
  • Opryski w fazie od nabrzmiewania pąków do kwitnienia oraz w okresie wzrostu zawiązków owoców środkami Miedzian 50 WP, Topsin M 500 SC.

Zgnilizna pierścieniowa podstawy pnia drzew owocowych

Brunatno-czerwone, wodniste plamy w dolnych partiach rośliny. Kora obumiera, pęka i odpada, a u podstawy pnia tworzą się rozległe rany. Porażone drzewa mają zahamowany wzrost, owoce nie wyrastają, liście od połowy lata są czerwonawe.

  • Lustracje od fazy kwitnienia do połowy lata.
  • Pierwszy zabieg należy wykonać pod koniec kwitnienia i powtórzyć po miesiącu (np. Topsin M 500 SC, Switch 62,5 WG).

 

Zgorzel kory jabłoni

Typowym objawem choroby na pędach jest zasychanie kory w postaci eliptycznych plam. Na powierzchni kory pojawiają się czarne, drobne punkciki. Choroba może spowodować zamieranie pędów i gałęzi, a nawet drzew.

Jakie szkodniki są najgroźniejsze dla jabłoni?

Szkodnik

Objawy

Zwalczanie

Owocówka jabłkóweczka

Powoduje tzw. robaczywienie owoców. Gąsienice krótko po wylęgu z jaj wgryzają się do wnętrza owoców i drążą głęboki korytarz biegnący do gniazda nasiennego, wypełniając go gruzełkowatymi odchodami. Uszkodzone jabłka przedwcześnie opadają.

  • Oprysk wykonuje się na przełomie maja i czerwca oraz na przełomie lipca i sierpnia (np. Mospilan 20 SP).

Zwójka siatkóweczka

Na liściach w okresie wiosennym żerują gąsienice w rozetach liściowych i liściowo-kwiatowych, w okresie lata na dolnej i górnej stronie liści. Gąsienice wyjadają skórkę i miękisz. Na owocach gąsienice wyżerają rozległe, płytkie dziury.

Wydłubka oczateczka

Na liściach, przed kwitnieniem gąsienice żerują w rozetach liściowych i liściowo-kwiatowych (wyjadają pąki kwiatowe), latem natomiast na spodniej stronie liści. W okresie lata gąsienice uszkadzają owoce.

Zwójka różóweczka

Przed kwitnieniem gąsienice żerują na najmłodszych liściach, po kwitnieniu w liściach zwiniętych w rurkę. Gąsienice wyjadają miękisz zawiązków owoców.

Mszyca jabłoniowa

Żerowanie powoduje zwijanie się liści oraz skręcanie całych pędów. Szkodnik wydziela duże ilości spadzi która zanieczyszcza pędy i owoce.

Bawełnica korówka

Zasiedla korzenie, pnie, gałęzie i pędy. W miejscu żerowania mszycy powstają charakterystyczne zgrubienia − guzy. Mszyca wytwarza substancję woskową przypominającą watę, która pokrywa miejsce jej żerowania.

Przędziorek owocowiec

W czasie wegetacji na liściach tworzą się początkowo jasne plamki, które zlewają się w większe plamy. Uszkodzone liście brązowieją, zasychają i opadają. Owoce nie wyrastają i nie wybarwiają się. Słabiej zawiązują się pąki kwiatowe na rok następny.

Kwieciak jabłkowiec

W fazie nabrzmiewania i pękania pąków na ich powierzchni oraz na młodych liściach widoczne są okrągłe dziurki. Kwiaty zasychają.

  • Zwalczanie polega na oprysku w fazie nabrzmiewania pąków preparatem Mospilan 20 SP.

Owocnica jabłkowa

Na kwiatach widoczne są maleńkie brązowe nacięcia długości ok. 1 mm. Po kwitnieniu, na zawiązkach owoców pojawiają się okrągłe otwory z gruzełkowatymi wilgotnymi odchodami. Wewnątrz zasiedlonych owoców znajdują się białe larwy.

Miodówka jabłoniowa

Żerujące larwy wysysają z pąków soki i powodują ich zasychanie oraz obumieranie. Wydalana przez owady rosa miodowa powoduje sklejanie listków i kwiatów. Na pokrytych wydzieliną kwiatostanach i młodych liściach rozwijają się grzyby sadzakowe.

Zapisz się do newslettera i pobierz bezpłatne poradniki!