Wermikompostownik krok po kroku – kompost z dżdżownic w domu i ogrodzie

Wermikompostownik to miejsce, w którym hoduje się dżdżownice. Dzięki dokarmianiu i stwarzaniu im odpowiednich warunków, szybko rosną oraz masowo się rozmnażają. Powody, dla których hoduje się dżdżownice, są różne.

Dżdżownice to zwierzęta należące do rodziny skąposzczetów. W Polsce występuje ponad 30 ich gatunków – różnią się m.in. wielkością, ruchliwością, kolorystyką. Zasiedlają glebę, pnie spróchniałych drzew, sterty zbutwiałych liści. Najlepsze warunki do życia znajdują tam, gdzie jest dużo częściowo rozłożonych resztek organicznych, np. w kompostownikach.

Przede wszystkim, dzięki dżdżownicom, kompostowanie przebiega znacznie szybciej. Dżdżownice zjadają resztki organiczne razem z ziemią. Po ich przetrawieniu wydalają biohumus, który jest znakomitym nawozem, z wyglądu przypominającym czarną ziemię. Jest on bazą wielu naturalnych nawozów płynnych, np. Biohumus Max Uniwersalny, Biohumus Max Warzywa i Owoce, Biohumus Max Zioła, Biohumus Max Storczyki.

Kompost zawierający biohumus nazywany jest wermikompostem. Ten nawóz jest bogaty w składniki pokarmowe w postaci łatwej do przyswojenia dla roślin. Dżdżownice zjadają także, wraz z resztkami organicznymi, znajdujące się w nich mikroskopijne grzyby, bakterie, nicienie oraz inne mikroorganizmy, które mogą być przyczyną chorób roślin. W ten sposób oczyszczają podłoże, gdyż po przejściu przez ich przewód pokarmowy są one unieszkodliwione.

Dla wielu zwierząt dżdżownice to przysmak. Dlatego wermikompostowniki zakładane są również z myślą o hodowli dżdżownic jako przynęty wędkarskiej na ryby. To także wysokiej jakości, świeża karma dla zwierząt w terrariach, kur oraz innych ptaków.

Przeczytaj także: Nawóz biohumus – skład i zastosowanie

Dżdżownice występują powszechnie w naturalnych warunkach, ogrodach, kompostownikach. W wermikompostownikach celowo stwarza się im lepsze warunki, aby rosły, rozmnażały się masowo i nie były narażone na zjadanie np. przez krety. Dzięki temu w wermikompostownikach są ich nawet tysiące. W dobrych warunkach dżdżownic jest nie tylko mnóstwo, ale i są one ruchliwe, grube, błyszczące, z obrączkami na ciele (wylęgają się z nich młode). Zapewnienie optymalnych warunków tym pożytecznym zwierzętom w wermikompostownikach ogrodowych jest łatwe. Trudniejsza jest hodowla dżdżownic w domu.

Przeczytaj także: Nawozy organiczne – właściwości i zastosowanie w ogrodzie

Wermikompostownik jest mieszkaniem dla dżdżownic, strefą ich żerowania i rozmnażania. Na początku hodowli trzeba się zdecydować, czy będzie to wermikompostowik w ogrodzie, czy też w domu. Bardziej popularne są wermikompostowniki ogrodowe, gdy łatwiej dżdżownicom zapewnić warunki zbliżone do naturalnych oraz je karmić.

W ogrodzie funkcje wermikompostownika najczęściej pełni tradycyjny kompostownik. Nie musi on mieć specjalnej  konstrukcji – może być wykonany np. z drewna, tworzywa sztucznego, betonu, cegieł, siatki. Nie powinien być jednak zbyt mały, gdyż w takim kompostowniku trudniej utrzymać wysoką wilgotność podłoża, niezbędną dla dżdżownic. Poza tym niewielki kompostownik głęboko zamarza, co utrudnia dżdżownicom przetrwanie zimy. Ogrodowy typ wermikompostownika sprawdza się, jeśli dżdżownice hodowane są w celu szybszego przetwarzania odpadów oraz wzbogacania kompostu w biohumus.

Wermikompostownik może mieć także formę dołu ziemnego wyłożonego po bokach deskami. Ten typ się stosuje, gdy dżdżownice są hodowane głównie jako karma, np. dla kur lub innych ptaków. W takim wermikompostowniku dżdżownice mają odpowiednią temperaturę przez cały rok (dół można dodatkowo przykryć np. deskami czy jesiennymi liśćmi).

Do hodowli dżdżownic nadaje się też duży pojemnik, m.in. zrobiony w dużego wiadra lub skrzyni. Jego eleganckim odpowiednikiem jest gotowy wermikompostownik, zwykle na nóżkach, który można kupić w sklepie ogrodniczym – do wyboru są różne pojemności oraz kolory. Taki model nadaje się do hodowli dżdżownic m.in. na balkonie i w garażu. Często wybierany jest przez wędkarzy oraz hodowców drobnych zwierząt w terrariach. Dość trudno zapewnić w nim odpowiednią temperaturę dla dżdżownic, czyli nie za wysoką – latem, oraz nie ekstremalnie niską – zimą. Trzeba też z wielkim umiarem zwilżać podłoże, by dżdżownice nie miały ani zbyt mokro, ani zbyt sucho.

Przeczytaj także: Kompostowanie w workach – poradnik

Aby dżdżownice mogły zamieszkać w wermikompostowniku, należy przygotować im wcześniej podłoże, które jednocześnie będzie ich siedliskiem oraz pożywieniem. Trzeba pamiętać, że musi być one częściowo rozłożone. Dżdżownice nie jedzą np. świeżych obierek z jabłek czy fusów z niedawno wypitej herbaty. Zjedzą jednak je z apetytem po kilku tygodniach.

Najłatwiej podłoże dla dżdżownic przygotować w kompostowniku ogrodowym lub ziemnym dole – po prostu wrzuca się do nich odpadki z gospodarstwa domowego. Bardzo dobre są np. obierki owoców i warzyw, chwasty, fusy herbaty i ziół, jesienne liście, przekwitłe kwiaty. Już po 2-3 tygodniach resztki częściowo się rozkładają i dżdżownice mogą w nich żerować. Odpadki najlepiej wrzucać cienkimi, zróżnicowanymi warstwami, nawet jeśli szybko się rozkładają, np. skoszona trawa. Dżdżownice przepadają za słomiastym obornikiem (każdym) oraz przefermentowanymi odpadkami metodą bokashi.

W wermikompostownikach ustawionych na balkonach czy w pomieszczeniach trudniej przygotować odpowiednie podłoże. Najlepiej postępować zgodnie z zaleceniami ich producentów. Sprawdzają się też gotowe podłoża startowe dla dżdżownic. Mają one odpowiednie parametry: wilgotność, strukturę, neutralny odczyn pH. Zawierają składniki pokarmowe niezbędne dżdżownicom do wzrostu, dobrej kondycji oraz rozmnażania. Jednocześnie są wydajne – kilogram dżdżownic zjada około 5 l gotowego podłoża w ciągu miesiąca.

Przeczytaj także: Bokashi w ogrodzie – jak fermentować resztki i używać ich pod rośliny

Dżdżownice same zasiedlają doły ziemne oraz wermikompostowniki na zewnątrz. Trafiają do nich z gleby albo wraz z resztkami ogrodowymi. Jednak zanim się rozmnożą i będą ich setki, muszą minąć miesiące. Nie ma zwykle szans, aby dżdżownice trafiły naturalnie do wermikompostowników domowych, ustawionych np. na balkonie. Nie zawsze sprawdza się strategia umieszczania w nich dorodnych okazów znalezionych w ogrodzie czy na chodniku. Nie każdy gatunek dżdżownicy dobrze znosi takie warunki!

Dlatego czasem lepiej dżdżownice kupić – od razu kilkaset lub tysiące sztuk. Do hodowli w wermikompostownikach nadają się np. kompostowiec różowy (znany jako dżdżownica kalifornijska) oraz dendrobena. To gatunki przystosowane do zamieszkania na małej przestrzeni wśród kompostowanych odpadów, wśród setek czy tysięcy innych dżdżownic. Wyróżniają się dużym apetytem i szybkim rozmnażaniem. Kupiony kłąb dżdżownic umieszcza w zagłębieniu odpadków, a następnie przykrywa np. zbutwiałymi liśćmi, resztkami gnojówki z pokrzywy, starym kompostem lub obornikiem albo specjalnym podłożem do hodowli dżdżownic.

Przeczytaj także: Rodzaje oborników, ich właściwości i zastosowanie w ogrodzie

Dżdżownice mają specyficzny sposób odżywiania. Zjadają podłoże ze wszystkim co się w nim znajduje. W ich przewodach pokarmowych trawione są resztki organiczne oraz mikroorganizmy, np. grzyby, bakterie, nicienie. Ziemię i nieprzyswojone pozostałości dżdżownica wydala jako biohumus, który jest świetnym nawozem. Od tego co dżdżownice zjedzą, zależy skład biohumusu – za najbardziej zasobny jest uważany nawóz z obornika.

Dżdżownice nie są wybredne i jedzą dużo. Nie wystarczy dać im jednorazowo karmę – należy to robić stale. Dżdżownice w wermikompostownikach ogrodowych karmi się np. odpadkami z kuchni, chwastami, liśćmi opadłymi jesienią. Bardzo dobrym uzupełnieniem menu jest słoma oraz słomiasty obornik. Jeśli ich nie ma, do wermikompostownika można wrzucić od czasu do czasu kawałek tektury, gdyż zawiera celulozę potrzebną dżdżownicom do rozmnażania. Te pożyteczne zwierzęta lubią też m.in. zbutwiałą darń. Warto też wrzucać do kompostownika inne smakołyki dżdżownic, jak resztki gnojówek roślinnych czy liście pokrzywy i dzikiego bzu czarnego.

Dżdżownice w wermikompostownikach domowych, np. ustawionych na balkonach, także można karmić odpadkami z kuchni, jak fusy czy obierki. Jednak zwykle to za mało, dlatego jadłospis dżdżownic można poszerzyć o specjalną paszę dla dżdżownic.

Do karmienia dżdżownic nie nadają się m.in. odpadki solone, mięso, skorupki jaj, kości. Jeśli używa się herbaty w torebkach, fusy należy z nich wyjąć, gdyż saszetki nie zawsze się rozkładają. Trzeba również pamiętać, że dżdżownice są wrażliwe na związki chemiczne znajdujące się w preparatach na szkodniki i choroby roślin. Po takiej karmie mogą się, niestety, zatruć.

Odpadki należy wrzucać do wermikompostowników cienkimi warstwami, nawet jeśli są to smakołyki dżdżownic. Duże ilości np. świeżego obornika oraz trawy mogą się zagrzewać do wysokiej temperatury i spowodować padanie dżdżownic. Do wermikompostownika nie należy też wrzucać wiadrami popiołu z kominka, grilla czy ogniska, gdyż ma on wysoki odczyn (dżdżownice kompostowe preferują zbliżony do neutralnego).

Przeczytaj także: Jak przygotować dobry kompost

Zapewnienie karmy dżdżownicom to nie wszystko, by dobrze się rozwijały w wermikompostowniku. Trzeba też dbać, aby resztki kompostowe, w których żerują, były zawsze lekko wilgotne, lecz nie nadmiernie mokre. Wystarczy je zraszać, gdy dłużej nie pada deszcz. Odpowiednie są zarówno woda z kranu, jak i deszczówka. Dżdżownice potrafią przetrwać suszę. Zapadają wtedy w rodzaj uśpienia; w tym okresie nie żerują i się nie rozmnażają.

Dżdżownice najlepiej się rozwijają w temperaturze podłoża 15-25⁰C. Może im szkodzić duży mróz oraz ekstremalny upał (w wermikompostowniku nie zawsze mają gdzie się schować). Dlatego wermikompostownik powinien być ustawiony w miejscu zacienionym od wiosny do jesieni, ale nagrzewającym się od słońca zimą. Optymalne są stanowiska pod drzewami i wysokimi krzewami zrzucającymi liście jesienią. Zimą korzystnie jest wysypać liście opadłe z drzew na wierzch wermikompotownika. To rodzaj naturalnej kołderki, która pomaga dżdżownicom przezimować w dobrej kondycji. Od wiosny zaś jest dla nich pokarmem.

Przeczytaj także: Kompostowanie się opłaca – 7 powodów