Bokashi w ogrodzie - jak fermentować resztki i używać ich pod rośliny

Bokashi to metoda kompostowania, z wykorzystaniem fermentacji, organicznych odpadów w zamkniętym pojemniku. W ten sposób przetwarza się odpadki, takie jak fusy, obierki, szypułki, pozostałości posiłków czy zaschnięte liście roślin pokojowych, na naturalny nawóz do użytku w domu, ogrodzie, na balkonie.

Zaletą kompostowania metodą bokashi jest możliwość ustawienia pojemnika na odpadki w pomieszczeniu na wiele dni – najczęściej to kuchnia, np. w domu, akademiku, restauracji, biurze. Proces kompostowania w pojemniku trwa mniej więcej miesiąc. Do rozkładu resztek wykorzystywana jest fermentacja, podobnie jak w przypadku kiszenia ogórków. Dlatego przy prawidłowym kompostowaniu bokashi nie występuje uciążliwy zapach rozkładających się odpadków. Nie ma też muszek owocowych, larw much, wycieków itp.

Prawdopodobnie bokashi wymyślili Koreańczycy setki lat temu. Spopularyzowali go jednak Japończycy, zwłaszcza prof. Teruo Higa – japoński biolog i międzynarodowy konsultant technologii EM (Efektywnych Mikroorganizmów).

Bokashi wpisuje się w trendy miejskiego ogrodnictwa, ekologicznego stylu życia, niemarnowania żywności, recyklingu odpadów w mikroskali. W ten sposób kompostuje się resztki jedzenia oraz inne odpadki organiczne w pomieszczeniach i na małej powierzchni. Bokashi sprawdza się wszędzie tam, gdzie tradycyjne kompostowanie – z różnych powodów – nie jest możliwe, np. braku miejsca w ogrodzie, sąsiedzkich konfliktów o tradycyjny kompostownik, czy gdy działka położna jest daleko od miejsca zamieszkania. Produktem finalnym jest naturalny nawóz z odpadów, które trafiłyby do kosza.

Przeczytaj także: Jak stworzyć ogród w zgodzie z naturą

Aby zacząć kompostowanie metodą bokashi, należy zaopatrzyć się w specjalne wiaderko (można je kupić w sklepach ogrodniczych albo zrobić własnoręcznie). Do wyboru są modele z tworzywa sztucznego oraz stali nierdzewnej w różnych kolorach. Pojemnik bokashi z wyglądu przypomina zwykłe wiaderko. Wyposażony jest jednak dodatkowo w szczelną pokrywę, kranik oraz kratkę ociekową.

Dla gospodarstw domowych liczących 1-2 osoby wystarcza zwykle wiaderko bokashi o pojemności 5 litrów, a 3-4 osoby – od 10 do 16 litrów. W firmowych kuchniach używa się pojemników bokashi większych, np. w restauracjach mają często pojemność co najmniej 100 litrów (nierzadko wyposażone są w kółka).

Na co dzień wiaderko bokashi z fermentującymi odpadkami ustawia się w pomieszczeniu. Proces kompostowania przebiega wydajniej, jeśli wiaderko rzadko jest rzadko otwierane (nie częściej niż raz dziennie), ponieważ dostęp tlenu spowalnia fermentację odpadków.

Przeczytaj także: Kompostowanie się opłaca – 7 powodów

Kompostowanie bokashi jest proste. Ten sposób przerabiania odpadków na nawóz wymyślono m.in. z przeznaczeniem dla początkujących ogrodników. Nie trzeba znać reguł chemicznych oraz skomplikowanych procesów biologicznych. Należy jednak pamiętać, że wiaderko bokashi najlepiej otwierać nie częściej niż raz dziennie, ponieważ tlen znajdujący się w powietrzu hamuje fermentację. Dlatego resztki bio praktyczniej jest zbierać w oddzielnym, zwykłym wiaderku. Gdy uzbiera się ich więcej, wsypuje się je do wiaderka bokashi i znowu szczelnie zamyka.

Do wiaderka bokashi odpadki należy wrzucać warstwami (o grubości do 5 cm). Nie powinny być one zbyt grube, gdyż proces kompostowania jest wtedy wolniejszy. W miarę możliwości warto odpadki pokroić na drobniejsze kawałki. Każdą warstwę lekko się ubija (nie trzeba mieszać) w celu usunięcia powietrza spomiędzy resztek (spowalnia fermentację). Wszystkie warstwy posypuje aktywatorem do kompostowania bokashi, który zawiera pożyteczne mikroorganizmy (do kupienia w sklepach ogrodniczych). Mniej aktywatora potrzeba do miękkich resztek roślinnych, a więcej do odpadów bogatych w białko, np. nabiału.

Po zastosowaniu aktywatora do kompostowania bokashi zaczyna się fermentacja mlekowa (beztlenowa), która trwa 1-2 tygodnie. Ten proces jest podobny np. do kiszenia kapusty, ogórków czy przygotowywania jogurtu. Co 2-3 dni należy pobierać płyn, tzw. herbatkę bokashi, która zbiera się na dnie wiaderka. Służy do tego kranik umieszczony na dole wiaderka bokashi. Płyn zwykle stanowi około 10% wsadu, ale może go być więcej, jeśli odpady były soczyste, np. z ogórków. Używa się go – po rozcieńczeniu wodą (maksymalnie kubek na dużą konewkę) – do nawożenia roślin ogrodowych, balkonowych, pokojowych. Bez rozcieńczenia można go stosować jako domowy środek do czyszczenia rur kanalizacyjnych i syfonów. Płyn ma zapach przypominający drożdże i kiszonkę. Pod wpływem kwasu mlekowego we wsadzie giną bakterie chorobotwórcze, jak Salmonella i Listeria.

Po kolejnych dwóch tygodniach wsad bokashi dojrzewa w wiaderku. Po tym czasie można go wprowadzić do gleby w ogrodzie. Wystarczy rozrzucić przefermentowane odpadki na powierzchni gleby albo wykopać dołek, przełożyć do niego kompost bokashi i przykryć ziemią.

Wsad można też wykorzystać np. do sadzenia kwiatów balkonowych lub hodowli dżdżownic w wermikompostowniku. To także świetny dodatek do tradycyjnego kompostownika, który przyspiesza w nim rozkład odpadów oraz wzbogaca kompost.

Dzięki bokashi, odpadki można zbierać i przetwarzać w domu, a następnie zawozić je np. na działkę. Odpady nie marnują się, a ogród jest zasilany tanim, naturalnym nawozem bogatym w składniki pokarmowe.

Przeczytaj także: Nawóz biohumus – skład i zastosowanie

W każdym gospodarstwie domowym są nieco inne odpadki organiczne. Niektórzy nie jadają mięsa, nabiału czy białego pieczywa, nie używają tłuszczów zwierzęcych albo unikają smażenia. Inni wprost przeciwnie – dużą solą, lubią smażone mięso, sery, twarogi. W bokashi można przetwarzać praktycznie wszystkie odpadki, ale lepiej tego nie robić. Resztki warto segregować!

Problematyczne jest zwłaszcza przetwarzanie w bokashi resztek wysokobiałkowych, np. mięsa i produktów mlecznych, a także tłuszczów zwierzęcych i roślinnych. Konieczne są wtedy większe dawki aktywatora, aby uniknąć m.in. ich nieprzyjemnego zapachu. Najlepiej nie wrzucać tego typu odpadków do wiaderka bokashi albo wrzucać mało.

Unikać też trzeba dodawania do bokashi odpadków solonych. Niestety, wiele roślin (m.in. warzywa) jest wrażliwych na zasolenie podłoża. Rosną wtedy słabo i mają zmiany chorobowe na liściach. Często nie kwitną i nie owocują. Nie oznacza to jednak, że nie można w ogóle robić bokashi z solonych odpadków. Dużo roślin bardzo dobrze znosi sól w ziemi (dlatego często sadzone są przy ulicach posypywanych solą podczas zimy). Wśród nich są np. berberys, irga, jaśminowiec, ligustr, oliwnik, perukowiec, rokitnik, sumak, tamaryszek. Nawóz z solonych odpadków można wykorzystać do ich nawożenia.  

Poniżej są ogólne zalecenia, jakie odpadki wrzucać lub nie do wiaderka bokashi.

Przeczytaj także: Nawozy sztuczne i naturalne – przykłady i zastosowanie