W jaki sposób uprawiać i pielęgnować marchew?

Marchew należy do jednych z najchętniej uprawianych warzyw w naszym kraju. Warzywa te cenione ze względu na walory smakowe, właściwości zdrowotne oraz szerokie zastosowanie w kuchni. W uprawie występują liczne odmiany różniące się m.in. wczesnością, zastosowaniem, zawartością składników czy zabarwieniem korzeni. Aby cieszyć się smakiem marchwi z własnej uprawy należy jednak pamiętać o odpowiednich zabiegach pielęgnacyjnych, które należy wykonać we właściwym terminie.

W jaki sposób uprawiać i pielęgnować marchew?

1. Czym charakteryzuje się marchew?

Skąd pochodzi marchew?

Marchew zwyczajna (Daucus carota) to gatunek rośliny z rodziny selerowatych. Występuje w stanie dzikim na terenach całej Europy, Azji i północnej Afryki. W Polsce w stanie naturalnym jest rośliną bardzo pospolitą. Z kolei w ogrodach przydomowych jest chętnie wysiewaną rośliną uprawną. W wyniku pracy hodowców otrzymano liczne odmiany uprawne różniące się m.in. wczesnością, zastosowaniem, zawartością składników czy kształtem, wielkością i zabarwieniem korzeni.

Jak wygląda marchew zwyczajna?

Marchew tworzy 2 lub 3-krotnie pierzastosieczne, równowąskie liście. Wzniesiona, rozgałęziona, i pusta wewnątrz łodyga jest bruzdowana i szorstko owłosiona. Białe kwiatki zebrane są u szczytu rośliny w baldach złożonych z pierzastymi pod baldachem i trójwrębnymi pod baldaszkami pokrywami. Znajdujące się na jego obrzeżu baldaszki mają dłuższe szypułki, wskutek czego powierzchnia baldachu jest wklęsła. Środkowy kwiat w baldaszku jest ciemnopurpurowy. Drobne kwiaty są w większości promieniste, jedynie kwiaty brzeżne są niesymetryczne (mają 2 płatki mniejsze, a 3 większe). Owocem jest rozłupnia, rozpadająca się na 2 jednonasienne rozłupki. Częścią użytkową marchwi jest spichrzowy korzeń z rozbudowanym miękiszem, który służy do magazynowania substancji pokarmowych. W zależności od odmiany może być od zabarwienia białawego poprzez żółtawy do pomarańczowoczerwonego (najbogatszego w karoten) i purpurowego. U roślin dziko rosnących korzeń jest zwykle biały lub kremowy.

marchew

Dlaczego marchew jest rośliną dwuletnią?

Marchew zwyczajna jest rośliną dwuletnią, gdyż w drugim roku uprawy zakwita i wydaje nasiona. W klimacie umiarkowanym w pierwszym roku wegetacji roślina tworzy różyczkę liści oraz gruby korzeń. W drugim roku z korzenia wybija łodyga z kwiatostanem. Kwitnie od czerwca do jesieni, jest owadopylna. Roślina miododajna, nektar znajduje się na dnie kwiatowym. Marchew wytwarza nasiona zużywając zawarte w korzeniu substancje zapasowe i obumiera.

Jakie zastosowanie ma marchew?

Marchew to warzywo dostępne w kuchni przez cały rok, gdyż późne odmiany doskonale znoszą przechowywanie i mogą być spożywane w postaci świeżej przez całą zimę i wiosnę. Z kolei wczesne i średnio wczesne odmiany doskonale nadają się do bieżącego spożycia w okresie letnim i jesiennym. Jadalny korzeń ma wiele zastosowań w kuchni. Można jadać marchew na surowo, jako surówkę, gotowaną w sałatkach i zupach lub z wody, smażoną, duszoną. Z marchwi robi się soki i przeciery, a także przetwory.

? Czy wiesz, że w klasyfikacji urzędowej Unii Europejskiej marchew uznawana jest za warzywo. Jednak w Portugalii marchew używana jest do wyrobu dżemów, więc w rozumieniu dyrektywy ustalającej parametry ich produkcji, marchew można traktować jak owoc.

Jakie wartości odżywcze ma marchew?

Wartość odżywcza poszczególnych odmian marchwi może być nieco zróżnicowana. Korzeń marchwi zawiera odżywcze węglowodany, białko, liczne karoteny (witaminę A oraz β-karoten), olejek lotny, witaminy B1 i B2, B6, C, E, H, K, PP oraz wapń, żelazo, miedź i fosfor, a także pektyny. Surowa marchew jest niskokaloryczna i w 100g zawiera 33 kcal na które składa się 1,0g białka, 8,7g węglowodanów i 0,2g tłuszczów. Warto dodać, że marchew gotowana na wodzie jest jeszcze mniej kaloryczna (w 100g znajduje się 30 kcal).

marchew

Które odmiany marchwi zapewniają obfite plonowanie?

  • Marchew 'Flakkese 2' ('Flacoro') - odmiana późna, bardzo plenna. Korzenie duże, długie 17-22cm, bez skłonności do gromadzenia azotanów. Skórka gładka. Miąższ intensywnie pomarańczowy słodki, zawiera dużo karotenu. Nadaje się do bezpośredniego spożycia i do przetwórstwa, na soki i mrożonki.
  • Marchew 'Nantese 2' ('Nantejska') - odmiana średniowczesna, przeznaczona na zbiór letni i jesienny. Korzeń długości 20-22cm lekko stożkowaty z małą tendencją do zazielenienia. Miąższ delikatny, smaczny, o kruchej konsystencji, ciemno-pomarańczowy. Polecana do upraw amatorskich i handlowych.
  • Marchew 'Dolanka' - odmiana późna, bardzo plenna, przydatna do bezpośredniego spożycia, a szczególnie dla przetwórstwa do produkcji mrożonek i do przechowywania przez zimę. Okres wegetacji 150 dni. Tworzy duże korzenie o masie 130-250g i długości 20-24cm, lekko stożkowate, o zakończeniu półostrym, dobrze wybarwione, o małej skłonności do pękania. Miąższ pomarańczowy, z dużą zawartością cukrów i karotenu.
  • Marchew 'Amsterdam 3' ('Amsterdamska') - odmiana wczesna. Korzenie długości 15cm, ciemno-pomarańczowe, wcześnie wybarwiające się, kruche i soczyste. Bardzo dobra na soki i do bezpośredniego spożycia i krótkotrwałego przechowywania. Wymaga gleby lekkiej, żyznej dobrze uprawionej.
  • Marchew 'Berlikumer 2' ('Perfekcja') - odmiana późna o korzeniach długości 20cm, walcowatych, lekko zaostrzonych. Okres wegetacji wynosi 150 dni, przeznaczona do uprawy polowej na zbiór jesienny do przechowywania do późnej wiosny. Charakteryzuje się bardzo dobrym smakiem oraz podwyższoną zawartością cukrów i karotenu oraz obniżoną tendencją do kumulowania azotanów.
  • Marchew 'Karotela' - odmiana średnio wczesna typu 'Nantes', przeznaczona do bezpośredniego spożycia na soki i do konserwowania. Korzenie długości 19-21cm, owalne zaokrąglone na końcach. Rdzeń i miąższ zawierają dużo karotenu i mają intensywnie pomarańczowy kolor.
  • Marchew 'Pierwszy Zbiór' - odmiana bardzo wczesna plenna o drobnych liściach. Korzeń walcowaty średniej długości około 11-12cm. Miąższ jasnopomarańczowy, soczysty, smaczny, zawiera dużo cukrów i karotenu. Odmiana polecana do bezpośredniego spożycia, do przygotowania surówek i soków. Wymaga gleby lekkiej, żyznej, dobrze uprawionej.
  • Marchew 'Rodos' - odmiana średniowczesna. Wytwarza walcowaty, lekko zwężający się ku dołowi korzeń długości 18-22cm, o masie ok. 200g, pomarańczowy, o gładkiej skórce, na przekroju całkowicie wybarwiony, odporny na pękanie. Odmiana wyróżnia się brakiem skłonności do kumulacji azotanów oraz wysoką zawartością suchej masy, cukrów i karotenu. Przeznaczona do bezpośredniego spożycia i przechowywania, polecana na przetwory.
  • Marchew 'Regulska' - odmiana późna. Korzeń długości 12-19cm, o masie 220-240g, intensywnie pomarańczowo-czerwony, kształtu walcowatego, lekko zwężający się ku dołowi, na przekroju jednolicie wybarwiony. Nadaje się na bezpośrednie spożycie, przetwórstwo i przechowywanie.
  • Marchew 'Karotina' (typ Karotka) - odmiana wczesna. Posiada wyższą niż przeciętna zawartość karotenu. Odznacza się doskonałymi walorami smakowymi. Nadaje się do spożycia na świeżo, do gotowania, do konserwowania, a także do krótkiego magazynowania. Korzeń długości 18-20cm, intensywnie zabarwiony, o smaku słodkim. Możliwy jest wielokrotny wysiew od wiosny do połowy czerwca.
  • Marchew 'Deep Purple' - bardzo oryginalna odmiana o fioletowym kolorze skórki i o głębokim pomarańczowym kolorze miąższu. Korzenie zawierają dużo witamin więc najlepsze są spożywane na surowo. Dojrzewa po 90 dniach.
marchew

2. W jaki sposób uprawia się marchew?

Na jakiej glebie udaje się marchew?

Marchew jest warzywem o stosunkowo niewielkich wymaganiach glebowych.  Podłoże do jej uprawy powinno być lekkie, piaszczysto-gliniaste, dobrze spulchnione i wolne od kamieni. Wówczas korzenie mogą się swobodnie rozwijać i rosnąc prosto w dół. Prawidłowy rozwój korzeni na glebach cięższych czy wilgotnych będzie utrudniony. W takich warunkach silniej rosnące odmiany będą miały tendencję do rozwidlania się i tworzenia korzeni bocznych, co sprawia, że przydatność kulinarna warzyw będzie mniejsza. Wówczas najlepszym rozwiązaniem jest uprawa odmian o korzeniach krótkich bądź kulistych.

Czy marchew wymaga nawożenia?

Dokarmiając rośliny nawozami należy pamiętać, że aby marchew mogła je pobrać z gleby, muszą do niej wniknąć na znaczną głębokość. Dlatego jesienią poprzedzającą uprawę marchwi warto dobrze przygotować ziemię przekopując ją na głębokość szpadla oraz stosując nawóz organiczny, np. kompost bądź nawozy zielone. Glebę można także wzbogacić stosując Nawóz granulowany do warzyw 1kg Target lub Nawóz granulowany ekologiczny do warzyw 1kg Target. Nie jest zalecane stosowanie nawozów wapniowych, gdyż marchew nie lubi gleb świeżo wapnowanych. Bezpośrednio przed siewem marchwi także nie powinien być stosowany obornik. Uprawa marchwi jest możliwa nie wcześniej jak w drugim roku po oborniku. Wysianie marchwi do gleby świeżo nawożonej obornikiem sprawi, że korzenie będą się zniekształcać i rozwidlać, a roślina stanie się łatwym łupem dla połyśnicy marchwianki.

Jakie wymagania cieplne ma marchew?

Marchew ma niewielkie wymagania cieplne, dzięki czemu uprawa marchwi jest możliwa na całym obszarze Polski. Może rosnąć w temperaturze od 5 do 35°C, choć najlepiej wykształcone korzenie wyrastają w temperaturze od 15 do 21°C. Przy zbyt niskiej temperaturze, korzenie marchwi stają się wydłużone i cienkie, zaś przy zbyt wysokiej temperaturze są znacznie krótsze i grube. Stanowisko uprawy marchwi powinno być słoneczne, gdyż wówczas jej korzenie charakteryzować się będą wysoką zawartością karotenu i cukrów.

marchew

Czy marchew wymaga częstego podlewania?

Utrzymywanie umiarkowanej wilgotności podłoża będzie sprzyjać prawidłowemu i bujnemu rozwojowi korzeni. Ziemia na grządkach z marchwią nie powinna być zbyt wilgotna, ani zbyt sucha.  Najbardziej wrażliwa na suszę marchew jest w okresie wschodów i intensywnego wzrostu, kiedy to brak wody powoduje duży spadek plonu. Dlatego szczególnie w tych okresach konieczne jest regularne podlewanie marchwi. Z kolei na glebach ciężkich i wilgotnych korzenie łatwo gniją i pękają.

Dlaczego płodozmian jest ważny w uprawie marchwi?

Marchew należy uprawiać w płodozmianie, tak aby warzywo na te same grządki nie było wysiewane częściej niż raz na 3 lata. Marchew należy do warzyw o średnim zapotrzebowaniu na azot ale za to wysokim na potas. Dlatego po nawożeniu obornikiem zaleca się uprawę warzyw o dużym zapotrzebowaniu na azot, a dopiero później uprawę marchwi. Marchew należy do warzyw korzeniących się głęboko, dlatego dobrze jest ją uprawiać po warzywach korzeniących się płytko. Nie powinna zaś być uprawiana bezpośrednio po innych warzywach korzeniowych, takich jak pietruszka, seler czy burak ćwikłowy.

Po jakich warzywach najlepiej udaje się marchew?

Marchew w płodozmianie 3-letnim może być uprawiana po warzywach dyniowatych (dynia, cukinia, ogórek), warzywach kapustnych (kalafior, kapusta głowiasta biała i czerwona, kapusta włoska) czy po kukurydzy cukrowej. W drugim roku wysiewamy marchew, a w trzecim groch lub fasolę. Następnie nawozimy obornikiem i ponownie powtarzamy płodozmian. Z kolei w płodozmianie 4-letnim w pierwszym roku po oborniku można uprawiać warzywa kapustne (kapusty i kalafior), w drugim roku warzywa strączkowe (groch, fasola i bób), w trzecim roku cebulę i poplon (np. gorczyca biała) i na zakończenie w czwartym roku marchew.

Jakie korzyści niesie uprawa współrzędna marchwi?

Uprawiając marchew warto sięgnąć po korzyści jakie daje uprawa współrzędna warzyw. Doskonałym sąsiedztwem dla marchwi jest cebula i koper ogrodowy. Naprzemianrzędowa uprawa marchwi z cebulą to także praktyczny sposób na ochronę marchwi bez chemii. Cebula doskonale odstrasza najpowszechniejszego szkodnika marchwi jakim jest połyśnica marchwianka, zaś sąsiedztwo marchwi zapobiega występowaniu popularnego szkodnika cebuli, czyli śmietki cebulanki. Niewskazanymi sąsiadami dla grządek z marchewką są zaś pomidory.

marchew

Czy marchew wymaga odchwaszczania i spulchniania podłoża?

Spulchnianie gleby w uprawie marchwi korzystnie wpływa na plony. Niepożądane rośliny stanowią problem, zwłaszcza w początkowym okresie uprawy. Należy wiec regularnie usuwać chwasty, wyrywając je ręcznie bądź za pomocą motyczki czy pazurków. Zabieg przeprowadza się bardzo uważnie, aby wraz z chwastami nie usunąć młodych marchewek. Pewną trudność może sprawiać usuwanie chwastów korzeniących się głęboko. Marchew z czasem sama przyhamuje wzrost chwastów poprzez cieniowanie i przygniatanie ich swoim ulistnieniem.

W jaki sposób zbierać i przechowywać marchew?

Najwcześniejsze odmiany marchwi można wykopywać już na przełomie czerwca i lipca. Z uwagi na delikatny smak przeznacza się zwykle do bezpośredniego spożycia. Z kolei do przechowywania najodpowiedniejsze są późne odmiany, których okres wegetacji wynosi około 150 dni i zbiera się je zwykle we wrześniu i październiku. Korzenie przeznaczone do przechowywania powinny obeschnąć po wykopaniu. Nie mogą być także okaleczone ponieważ miejsca zranień łatwo ulegają infekcjom, zarażając pozostałe, zdrowe korzenie. Przed złożeniem w chłodnym miejscu należy również obciąć nać, tuż nad korzeniem. Marchew przechowuje się najczęściej w kopcach, jednak najlepsze rezultaty daje przechowywanie w specjalnych przechowalniach o regulowanej temperaturze i wilgotności atmosfery.

3. W jaki sposób rozmnaża się marchew?

Marchew rozmnaża się poprzez wysiew nasion bezpośrednio do gruntu. Wysiew do gruntu jest wskazany dopiero gdy gleba ogrzeje się do 7°C. Tak więc jeśli wiosna jest ciepła i sucha to odmiany wczesne, na pierwszy zbiór można wysiewać już od końca marca i w kwietniu. Na zbiór wczesnowiosenny praktykowany jest także siew ozimy w listopadzie i w grudniu, o ile pozwalają na to warunki atmosferyczne. Z kolei odmiany przeznaczone do przechowywania, o dłuższym okresie wegetacji wysiewa się w maju i na początku czerwca. Nasiona wysiewamy na głębokości od 1 do 2 cm. Odległość między rzędami powinna wynosić około 30cm, zaś w rzędzie odległość pomiędzy roślinami powinna być taka, aby korzenie mogły swobodnie przyrastać na grubość, czyli 3-5cm. Jeśli pozostawimy rośliny rosnące zbyt gęsto, korzenie będą długie i cienkie. Aby zapewnić równomierny wysiew nasion dobrze jest uprzednio wymieszać materiał siewny z piaskiem. Ponadto poprzez zalanie nasion na 1 dzień wodą o temperaturze pokojowej można znacząco przyspieszyć proces kiełkowania. W sprzyjających warunkach wschody następują po około 2 tygodniach.

marchew

4. Jakie problemy wystepują w uprawie?

Jakie choroby najczęściej występują na marchwi?

Choroba

Objawy

Zwalczanie

 

Alternarioza naci marchwi

 

Grzyb powoduje na liściach i ogonkach liściowych drobne brązowo czarne plamy, które  w późniejszym okresie rozwoju choroby łączą się ze sobą obejmując całą nać. Chorobie sprzyja wilgotne i ciepłe lato, a pierwsze objawy porażenia rośliny chorobą, widoczne są zwykle na najstarszych liściach. Zaatakowane chorobą liście tracą właściwości asymilacyjne i tym samym wpływają na obniżenie jakości i wielkości plonu korzeni.

 

  • Przestrzegać 4 letniej przerwy w uprawie marchwi na tym samym polu.
  • Nie należy marchwi uprawiać na glebach podmokłych.
  • Po zbiorze usuwać wszystkie resztki roślinne.
  • Odkażanie narzędzi wykorzystywanych przy pielęgnacji i zbiorze warzyw.
  • Opryski biopreparatami Biosept Active oraz gnojówkami roślinnymi, np. Pokrzywa Kompleksowa Ochrona.
  • Oprysk środkiem grzybobójczym Amistar 250 SC.

 

Mączniak prawdziwy baldaszkowatych

 

Na liściach i ogonkach liściowych pojawiają się początkowo pojedyncze i stopniowo łączące się białe plamy mączystego nalotu grzyba. Stopniowo ulegają chlorozie i zamierają. Najczęściej atakuje rośliny w porze suchej i w wysokich temperaturach powietrza, lecz do zakażenia roślin niezbędny jest krótki okres zwilżenia liści, występujący podczas nocnych i porannych mgieł.

 

Bakteryjna plamistość marchwi

 

Na całej powierzchni liści, a zwłaszcza na ich brzegach powstają nieregularne brązowo brunatne plamy, otoczone początkowo wodnistą obwódką. Brązowe plamistości pojawiają się także na ogonkach liściowych. Początkowo na zakażonych liściach pojawiają się małe żółknące plamy, które szybko zwiększają swoją powierzchnię. Plamy stopniowo zasychają i widoczna jest wokół nich żółtawa obwódka.

  • Przestrzegać 4 letniej przerwy w uprawie marchwi na tym samym polu.
  • Wysiew zdrowego materiału siewnego.
  • Oprysk środkiem grzybobójczym Topsin M 500 SC.

 

Mokra zgnilizna korzeniowych

 

Bakteria powoduje masowe mokre gnicie korzeni, wydzielając niemiły zapach. Porażone bakterią tkanki zamieniają się w szklisto, półpłynną masę pokrytą cienką warstwą epidermy (skóry).

 

  • Unikać wszelkiego typu uszkodzeń mechanicznych marchwi podczas zbioru i transportu.
  • Chronić marchew przed szkodnikami uszkadzającymi korzenie np. połyśnicą marchwianką, rolnicami, drutowcami.
  • Nie uprawiać marchwi na glebach ciężkich, zlewnych i nieprzepuszczalnych.
marchew

Jakie szkodniki stanowią zagrożenie dla marchwi?

Szkodnik

Objawy

Zwalczanie

 

Połyśnica marchwianka

Larwy koloru białego żerują w korzeniach marchwi tuż pod powierzchnią skórki. Wczesne porażenie roślin przez tego owada może spowodować masowe zamieranie młodych roślin. Starsze larwy wnikają do korzeni, wyżerają korytarze i zanieczyszczają je odchodami. Pierwsze pokolenie dorosłych owadów (muchówek) może pojawić się już w połowie kwietnia. Samice składają jaja do gleby w okolicach korzeni młodych roślin. Po około 8 dniach od złożenia jaj wylęgają się larwy i następuje inwazja na korzeniu marchwi. Pojedyncza larwa połyśnicy może żerować na kilku roślinach. Efektem tego są widoczne na polu place zamierających roślin. Całkowicie wyrośnięte i dojrzałe larwy przepoczwarzają się w glebie i wydają następne pokolenia. W umiarkowanie ciepłych latach szkodnik może wydać do 3 pokoleń.

 

  • Zwalczanie kwitnących chwastów i roślin wabiących owady dorosłe (muchówki).
  • Zakładanie włókniny lub siatki o gęstych oczkach w okresie wschodów (zabezpieczy marchew przed pierwszym pokoleniem połyśnicy).
  • Dokładnie usuwać resztki korzeni z pól oraz dokonywać terminowego zbioru marchwi.
  • Stosować ekologiczne preparaty roślinne, np. z czosnku, bylicy lub cebuli, które dezorientują muchówki i utrudniają im znalezienie marchwi.
  • Zwalczanie chemiczne preparatem Karate Zeon 050 CS, Mospilan 20 SP.

 

Bawełnica topolowa

W drugiej połowie lata na korzeniach widoczne są kolonie mszyc wraz z obfitym białym woskowym nalotem. Larwy o biało żółtawym kolorze żerują na korzeniach wysysając z nich soki. Powoduje to zahamowanie ich wzrostu, a w efekcie obniżkę plonów. Korzenie mają mniejszą zawartość cukrów i często pękają, stwarzając możliwość porażenia ich przez inne patogeny glebowe. Wiosną i jesienią żeruje na topolach, natomiast od czerwca do końca września na marchwi. W trakcie sezonu na korzeniach marchwi może rozwinąć się 6 do 9 pokoleń mszyc.

  • Unikanie uprawy marchwi w pobliżu topoli
  • Opryskiwanie upraw preparatami roślinnymi (np. z bylicy, aksamitki, czosnku, żywokostu, pokrzywy, skrzypu, cebuli czy mniszka)
  • Zwalczanie chemiczne preparatem Karate Zeon 050 CS, Mospilan 20 SP.
Autor

Poradnik został napisany przez Eksperta Target, który od wielu lat pomaga czytelnikom rozwiązywać problemy związane z uprawą, pielęgnacją i ochroną roślin.

Miłość do roślin i pasja do ogrodnictwa naszego Eksperta pomaga mu w tworzeniu wartościowych poradników, które szczególnie przydatne są ogrodnikom amatorom oraz posiadaczom ogródków działkowych.

Zapisz się do newslettera i pobierz bezpłatne poradniki!