Kurkuma w doniczce - domowa uprawa i pielęgnacja krok po kroku

Kurkuma (Curcuma), znana także m.in. jako ostryż i kurkumel. To bylina zaliczana do rodziny imbirowatych pochodząca z Azji. Jej kuzynem jest np. imbir. Botanicy znają około 100 gatunków kurkumy. Dorasta do 50-100 cm wysokości (w zależności od gatunku).

Niektóre gatunki kurkumy uprawiane są jako rośliny jadalne lub ozdobne. Najbardziej znana jest kurkuma długa – to właśnie z jej kłącza powstaje popularna przyprawa kurkuma, w charakterystycznym pomarańczowym kolorze i o żywicznym zapachu. W Polsce uprawia się również m.in. kurkumę cytwarową oraz kurkumę żabieńcolistną. Sadzić je można w doniczkach lub oranżeriach, gdyż to rośliny tropikalne, które nie zimują w gruncie.

Liście kurkumy są długie, lancetowate, najczęściej zielone (czasem z czerwonymi przebarwieniami). Latem rośliny wypuszczają kłosowate kwiatostany, które składają się z drobnych kwiatów oraz ułożonych spiralnie, często różowych, fioletowych lub białych listków podsadkowych. U niektórych gatunków, np. kurkumy żabieńcolistnej, są one tak dekoracyjne, że wykorzystuje się je w bukietach oraz innych kompozycjach florystycznych.

Zanim kurkumę posadzi się w donicy, warto się upewnić, jaki to jest gatunek. Nie każdy nadaje się na przyprawę lub do konsumpcji w innej postaci. Niektóre uprawia się tylko jako rośliny ozdobne.

Przeczytaj także: Imbir w domu – jak uprawiać z kłącza na parapecie

Kurkuma to roślina pochodząca z regionów o ciepłym klimacie. W Polsce można ją z powodzeniem uprawiać, ale w doniczce lub oranżerii. Wszystkie gatunki mają efektowne liście, a oryginalnymi kwiatostanami szczególnie zachwyca kurkuma żabieńcolistna (można je ścinać na bukiety). Nadają się do dekoracji mieszkań, balkonów, tarasów.

Przyprawa kurkuma, którą wytwarza się z kłączy kurkumy długiej, dostępna jest w każdym sklepie spożywczym. Ma ona postać proszku o mocnym, korzennym zapachu. Jeśli kurkumę długą posadzi się w donicy, można mieć własne świeże kłącza, uprawiane ekologicznie, do doprawiania różnych dań. Kurkumę stosuje się jako przyprawę jednoskładnikową lub w mieszankach (zawierają ją np. curry oraz ras el hanout). Ciekawym dodatkiem do potraw są również liście kurkumy cytwarowej (popularne np. w kuchni tajskiej).

Przyprawa kurkuma nadaje potrawom lekko korzenny smak oraz żółty kolor. Dodaje się ją np. do ryżu, makaronu, sosów, past, gulaszy. Ceniona jest na całym świecie, ale najczęściej stosuje się ją w kuchni azjatyckiej. Bywa używana jako tańszy zamiennik szafranu.

W Wietnamie popularnym daniem jest np. bánh xèo – rodzaj naleśnika z mąki ryżowej, kurkumy i wody, z farszem np. z krewetek, wieprzowiny oraz warzyw. Na Filipinach często serwuje się kuning - ryż z kurkumą, trawą cytrynową, liśćmi laurowymi oraz innymi przyprawami. W Indiach kurkuma oraz czarny pieprz dodawane są np. do mleka, które podaje się jako haldī dūdh (ma żółty kolor).

Kurkuma długa ceniona jest również za właściwości prozdrowotne. Jej kłącze (sproszkowane lub starte) ma działanie przeciwzapalne i wspomagające pracę wątroby. Spożywanie kurkumy zaleca się na poprawę trawienia i wzmocnienie organizmu. W medycynie tradycyjnej stosowana jest do leczenia ran i owrzodzeń skóry. Od tysiącleci kurkumy używa się jako naturalnego barwnika do tkanin.

Porcja 100 g kurkumy to około 350 kcal. Zapewnia co najmniej trzykrotną dawkę dziennego zapotrzebowania na żelazo, a także aż 70-90% na magnez, 15% - wapń oraz około 13% - białko.

W drogeriach dostępny jest olejek kurkumowy, który stosuje się m.in. do łagodzenia bólów mięśni, pielęgnacji cery starzejącej się oraz skłonnej do wyprysków, a także w aromaterapii, m.in. do redukowania stresu i poprawy samopoczucia.

Przeczytaj także: Batat (słodki ziemniak) – uprawa w Polsce od sadzonki do zbioru

W porównaniu do większości roślin pokojowych, kurkuma ma nieco inny cykl wegetacyjny. Zieleni się od wiosny do późnego lata. Zima to dla niej czas spoczynku. Sadząc kurkumę, trzeba o tym pamiętać. Warto też zwracać uwagę, jaki gatunek się kupuje. Jeśli kurkuma ma być wykorzystywana jako przyprawa, należy wybrać kurkumę długą (ostryż długi).

Bezlistne kłącze kurkumy najlepiej sadzić w marcu i kwietniu lub ewentualnie w maju. Następnie roślina bardzo szybko rośnie. Zakwita latem (jeśli kłącze było mocne) – zwykle w lipcu lub sierpniu. Po przekwitnięciu stopniowo przechodzi w stan spoczynku zimowego, co objawia się zahamowaniem wzrostu i powolnym zasychaniem liści. Zimuje bezlistne kłącze.

Kurkumę sadzi się w szerokiej donicy (o średnicy około 30 cm), gdyż kłącza rosną bardziej wszerz niż w głąb. Podłoże dla kurkumy powinno być żyzne, przepuszczalne, o lekko kwaśnym pH. Ta roślina nie znosi zalewania korzeni. Dlatego na dnie doniczki powinien być ułożony drenaż. Wykonać go można np. z Keramzytu, kamyków, skorup potłuczonej donicy ceramicznej.

Następnie do donicy wsypuje się ziemię ogrodniczą, np. podłoże Domowa Plantacja Pomidory i Zioła wymieszane w kompostem (w proporcji 1:1) oraz garścią Perlitu. Kłącze sadzi się na głębokości około 5 cm. Pierwsze listki pojawiają się po miesiącu.

Przeczytaj także: Dodatki do podłoży – jakie i kiedy wybrać

Dla kurkumy odpowiednie jest stanowisko jasne, ale nie w pełnym słońcu. Ta roślina lubi być lekko osłonięta przed silnymi promieniami słońca, np. przez liście innych roślin czy firankę. Preferuje również miejsca ciepłe – należy jej zapewnić temperaturę co najmniej 18⁰C. Toleruje tylko krótkie spadki temperatury do 12⁰C.

Lato kurkuma może spędzać w pomieszczeniach albo na zewnątrz, np. na balkonie, tarasie, w szklarni. Trzeba pamiętać, że w sezonie wegetacyjnym, czyli od wiosny do końca lata, kurkuma rośnie intensywnie i osiąga nawet 100 cm wysokości. Potem jej liście stopniowo zasychają. Gdy uschną całkowicie, należy je ściąć. Donicę z kurkumą przenosi się na zimę do widnego pomieszczenia, w którym temperatura wynosi około 15⁰C. Kłącza można też wykopać, umieścić w skrzynce i przysypać np. torfem. Wiosną sadzi się je w świeżym podłożu.

Przeczytaj także: Kompozycje kwiatowe na balkony

Nawożenie kurkumy wykonuje się raz w tygodniu – od wiosny (gdy roślina osiągnie około 5 cm wysokości) do sierpnia (gdy zaczyna zasychać i przechodzić w stan spoczynku). Nie zasila się kurkumy jesienią i zimą.

Jeśli kurkuma uprawiana jest z przeznaczeniem na przyprawę, sprawdzą się preparaty na bazie naturalnych składników, np. płynny Biohumus Max Uniwersalny, Pałeczki nawozowe Bio uniwersalne czy samodozujący aplikator Natural Energy do roślin doniczkowych. Dzięki naturalnym nawozom kłącza mają intensywny smak.

Kurkumę ozdobną można również zasilać nawozami do roślin kwitnących. Polecane są np. płynny Nawóz Dom i Balkon, płynny Nawóz do kwitnących, Pałeczki nawozowe do kwitnących, samodozujący aplikator Flower Energy do roślin kwitnących.

Przeczytaj także: Nawóz biohumus – skład i zastosowanie

W cyklu wegetacyjnym kurkumy są dwa okresy: intensywnego wzrostu (wiosna i lato) oraz spoczynku (jesień i zima). W okresie intensywnego wzrostu należy dbać, aby podłoże było stale lekko wilgotne. Nie można jednak kurkumy przelewać (z tego powodu kłącza mogą gnić). Aby zapobiec gromadzeniu się nadmiaru wody w podłożu, przed posadzeniem kurkumy warto do niego dodać Perlit. Na dnie doniczki należy też ułożyć drenaż.

Do podlewania kurkumy nadaje się zarówno woda z kranu (oprócz bardzo twardej), a także deszczówka. Powinna być odstała, co najmniej w temperaturze pokojowej (może być nagrzana przez słońce). Kurkumę podlewa się tak, aby unikać zraszania liści.

Od końca lata – na przełomie sierpnia i września – kurkuma przestaje rosnąć, przekwita, a jej liście zaczynają zasychać. To objawy przechodzenia w stan spoczynku zimowego. Podlewanie trzeba wtedy stopniowo zmniejszać. Gdy liście zaschną całkowicie, kurkumy nie podlewa się wcale.

Przeczytaj także: Jak podlewać rośliny podczas urlopu

Jeśli w donicy uprawiana jest kurkuma długa, część jej kłączy można przeznaczyć na przyprawę. Resztę warto przechować przez zimę, aby posadzić je wiosną i wyhodować ich więcej (kurkuma to roślina wieloletnia). Za najlepsze w smaku uważane są kłącza zebrane po zaschnięciu liści. Zwykle wykopuje się je we wrześniu i październiku, ale zbiór czasem trwa nawet do grudnia. Kłącza przeznaczone do konsumpcji przez kilka tygodni można trzymać w lodówce. Przed spożyciem należy je drobno pokroić, zmiażdżyć lub zetrzeć na tarce.

Do jedzenia nadają się też kłącza kurkumy cytwarowej, których zapach przypomina mango. Używa się ich np. do likierów, past curry, marynat. Młode liście tego gatunku kurkumy można dodawać m.in. do sałatek.

Przeczytaj także: W jaki sposób przechowywać warzywa

To roślina rzadko sprawiająca problemy w uprawie. Kurkumę można jednak zniszczyć nadmiernym podlewaniem. Zbyt mokre podłoże jest przyczyną gnicia kłączy oraz korzeni! Aby temu zapobiec, należy pamiętać, by na dnie donicy – przed posadzeniem kurkumy – ułożyć drenaż. Warto też stosować dodatki poprawiające przepuszczalność podłoża, np. Perlit.

Na kurkumie sporadycznie żerują także szkodniki. Ich występowaniu nie sprzyja cykl wegetacyjny tej rośliny –  liście zamierają jesienią, przez co insekty nie mają na czym żerować. Jednak zdarza się, że czasem w sezonie wegetacyjnym na kurkumie pojawiają się mączliki, mszyce i przędziorki. Do ich zwalczania użyć można preparatu Emulpar Spray (na bazie oleju rydzowego), który jest nietoksyczny oraz bezpieczny na ludzi i domowych zwierząt. Oblepia on szkodniki, przez co nie mogą się poruszać, żerować, oddychać i w efekcie giną. Zastosować też można Żółte tablice lepowe do doniczki. Owady (uskrzydlone postacie np. mączlików) zwabia ich żółty kolor. Gdy usiądą na tablicy, przyklejają się do niej i giną.

Przeczytaj także: Żółte tablice lepowe – jak używać w domu i ogrodzie