Imbir w domu - jak uprawiać z kłącza na parapecie

Imbir pochodzi z Azji lub Oceanii. Udomowiony został tysiące lat temu, prawdopodobnie w Azji, a następnie – już przed wiekami – trafił na inne kontynenty, w tym do Polski. Obecnie jest jedną z najpopularniejszych przypraw na świecie.

Znanych jest wiele gatunków imbiru. Na przyprawę uprawiane są imbir lekarski (Zingiber officinale) oraz imbir japoński (Zingiber mioga). W polskich sklepach (na stoiskach spożywczych) najczęściej dostępne są kłącza imbiru lekarskiego. To właśnie z nich można rozmnożyć tę roślinę, sadząc je w doniczkach. Kłącza są grube, rozwidlone, pokryte grubą skórką. Ich zapach jest żywiczny, z nutami cytrusów.

Liście imbiru są długie, lancetowate, przypominające z wyglądu trzcinę. Jeśli imbir ma dobre warunki, zakwita (zwykle od drugiego roku uprawy). Drobne kwiaty zebrane są w kłosowate kwiatostany, najczęściej w kolorze kremowym. Szybko przekwitają.

W Polsce imbir uprawia się w donicach, szklarniach i oranżeriach, gdyż to roślina tropikalna, przemarzająca zwykle w temperaturze około -7⁰C. Warto go także sadzić w oranżeriach oraz szklarniach. Za najlepsze w smaku uważa się kłącza, które mają 6 miesięcy (sadzone na przedwiośniu i zbierane jesienią).

Przeczytaj także: Batat (słodki ziemniak) – uprawa w Polsce od sadzonki do zbioru

Przede wszystkim imbir to znakomita przyprawa o właściwościach prozdrowotnych. Dzięki własnej uprawie w donicy można mieć świeże kłącza, wyhodowane ekologicznie bez chemicznych oprysków oraz sztucznych nawozów. W postaci świeżej kłącza imbiru są najbardziej aromatyczne! Nadają się też do suszenia, zamrażania, kandyzowania, marynowania.

Porcja 100 g imbiru to około 80 kcal. Zapewnia 25% dziennego zapotrzebowania na miedź, 13% na mangan, 13% - magnez, 9% - potas, 4% - cynk, 1% - selen. Ponadto w imbirze są fosfor, wapń, żelazo, sód oraz witaminy C, B1, B2, B3, B6, E i K.

W Polsce świeżymi, startymi na tarce kłączami imbiru doprawia się np. dania mięsne, rybne, warzywne, pasty do smarowania pieczywa. Kłącza można też kroić na kawałki i dodawać do herbaty, kawy, soku lub innych napojów, np. zamiast plasterka cytryny. Nadają im korzenny, pikantny zapach. Suszony, sproszkowany imbir podkreśla smak pierników oraz szarlotek. Jest także jednym z głównych składników przyprawy curry. W Wielkiej Brytanii wytwarzane jest piwo imbirowe i dżem imbirowy (zawiera też jabłka lub gruszki).

Wiele zastosowań kulinarnych ma imbir w kuchniach azjatyckich. W Chinach, Indiach oraz Japonii jada się nie tylko kłącza, ale i młode liście. W Japonii marynowany imbir jest niezbędnym, ostrym w smaku dodatkiem do sushi (w tej postaci jest też serwowany w polskich restauracjach sushi). W kuchni indyjskiej imbir znajduje się w większości potraw, w tym masala chaj (to czarna, mocna herbata z mlekiem i przyprawami). W różnych krajach imbir smakuje i pachnie… inaczej. Przykładowo, Japończycy i Nigeryjczycy cenią ostry smak, a Hindusi – łagodny. Wynika to z uprawy różnych odmian i preferowanych smaków. W polskich sklepach zwykle jest sprzedawany imbir łagodny w smaku.

Od tysiącleci imbir ceni się jako roślinę leczniczą. W starożytności był tak kosztowny, że kupcy płacili nim zamiast monetami. Ma działanie rozgrzewające i przeciwzapalne, dzięki zawartości takich związków jak cytral, gingerol, zingeron. Polecany jest na przeziębienia, dlatego imbir często używany jest w okresie jesienno-zimowym, aby im zapobiegać. Imbir stosuje się również m.in. na reumatyzm, bóle mięśni i stawów, chorobę lokomocyjną, chorobę morską, brak apetytu.

W drogeriach dostępny jest olejek imbirowy do aromaterapii, który stosuje się np. na zwiększenie koncentracji oraz łagodzenie bólów głowy. Stosowany jest też jako kosmetyk m.in. na wzmocnienie włosów i redukcję cellulitu.

Przeczytaj także: Ogrody świata, czyli jak to robią inni

Uprawa imbiru w domu nie jest trudna. Zacząć trzeba od pozyskania sadzonki na przedwiośniu. Kupić można np. kłącza imbiru w sklepie spożywczym. Najlepsze są takie, które mają wyraźne oczka (wyrosną z nich liście) – to oznaka, że kłącza nie były opryskane preparatami zapobiegającymi kiełkowaniu. Jeśli kiełków nie można zauważyć, kłącze przeznaczone do sadzenia warto przed posadzeniem wymoczyć w wodzie (około 12 godzin), aby wypłukać resztki preparatu hamującego wzrost.

Kłącze do sadzenia musi mieć minimum 5-6 cm długości. Potrzebny fragment można odciąć nożem. Miejsce cięcia powinno przeschnąć kilka godzin, zanim zostanie zagłębione w ziemi; zastosować też można węgiel aktywny (to zmniejsza ryzyko gnicia kłącza).

Do uprawy imbiru odpowiednia jest doniczka szeroka (np. o średnicy około 30 cm), gdyż kłącza rosną bardziej wszerz niż w głąb. Na jej dnie układa się drenaż (o grubości około 2 cm), który chroni kłącze i korzenie przed gniciem z powodu nadmiernego podlewania. Wykonać go można z Keramzytu, kamyków lub skorup potłuczonych donic ceramicznych.

Do gotowego podłoża, jak np. Domowa Plantacja Pomidory i Zioła, należy dodać tyle samo kompostu (w proporcji 1:1) oraz garść Perlitu. Następnie mieszanką napełnia się donicę i sadzi płytko (około 2 cm) kłącze. Lepiej posadzić imbir zbyt płytko, niż za głęboko! Pierwsze zielone pączki liści pojawiają się po około 4 tygodniach.

Przeczytaj także: Jaka ziemia do roślin doniczkowych - przegląd

Donicę z posadzonym imbirem trzeba ustawić w ciepłym pomieszczeniu (minimum 20⁰C) – w zbyt niskiej temperaturze kłącza się nie ukorzeniają. Odpowiednie jest miejsce na słonecznym parapecie, ale lekko osłonięte np. firanką lub liśćmi innych roślin pokojowych. Imbir nie lubi mocnego, bezpośredniego nasłonecznienia, ale też źle znosi zbyt duże zacienienie. 

Na lato można donicę z imbirem wystawić na balkon albo przenieść do szklarni lub tunelu foliowego. Trzeba pamiętać, że miejsce powinno być jasne, ale nie w prażących promieniach słonecznych.

Przeczytaj także: Dodatki do podłoży – jakie i kiedy wybrać

Gdy kiełkujący imbir ma około 5 cm wysokości, można zacząć nawożenie, najlepiej preparatem na bazie naturalnych składników. Nawóz, np. Biohumus Max Uniwersalny (nie ma zapachu), stosuje się raz w tygodniu. Aby nie zapominać o cotygodniowym zasilaniu imbiru, można to zrobić raz na trzy miesiące. Tak długo działają Pałeczki nawozowe Bio uniwersalne, które wciska się w podłoże. Zasilanie należy zakończyć w sierpniu, gdy roślina zaczyna przechodzić w stan spoczynku zimowego.

Przeczytaj także: Nawozy organiczne – właściwości i zastosowanie w ogrodzie

Od momentu posadzenia kłącza w donicy (na przełomie zimy i wiosny) do zbioru (jesienią) należy dbać, aby podłoże było stale lekko wilgotne. Nie wolno jednak podlewać imbiru zbyt obficie. Podłoże nie może być zbyt mokre, gdyż sprzyja to gniciu części podziemnej, ani za suche, ponieważ wtedy słabo rosną kłącza. Aby chronić korzenie i kłącze przed przelaniem, imbir trzeba sadzić w donicy z drenażem ułożonym na jej dnie, a także stosować dodatki do podłoży poprawiających ich przepuszczalność, np. Perlit.

Unikać należy podlewania na liście – lepiej zraszać tylko podłoże. Do nawadnia imbiru nadaje się woda z kranu lub deszczówka. Powinna być odstała (bez chloru), ciepła (przynajmniej w temperaturze pokojowej).

Wiosną, jeśli donice z imbirem trzyma się w ogrzewanych mieszkaniach, problemem może być zbyt suche powietrze. Aby roślinie zapewnić lepszą wilgotność powietrza w jej najbliższym otoczeniu, należy do podstawki włożyć kilka kamyków i ustawić na nich doniczkę. Następnie do podstawki wlewa się wodę, która paruje i nawilża powietrze (nie szkodzi jednocześnie korzeniom, gdyż nie mają do niej dostępu).

Zima to czas spoczynku imbiru. W tym czasie nie należy go podlewać.

Przeczytaj także: Jak podlewać rośliny podczas urlopu

Gdy pod koniec lata liście imbiru zaczynają stopniowo żółknąć i zasychać, to znak, że roślina przygotowuje się do zimowego spoczynku. W tym okresie należy stopniowo ograniczać podlewanie, aż liście całkowicie zaschną. Wtedy kłącza imbiru przeznaczone do jedzenia można wykopać. Przez wiele tygodni dobrze przechowują się w lodówce. Jeśli zbiór jest duży, należy je zamrozić, wysuszyć lub zrobić przetwory.

Kłącza przeznaczone do rozmnożenia w kolejnym sezonie można zostawić w podłożu. Donicę przenosi się na zimę do widnego, słabo ogrzewanego pomieszczenia (około 10⁰C), np. garażu. Na przedwiośniu kłącza należy przesadzić do świeżego podłoża.

Przeczytaj także: Arbuz i melon w polskich warunkach - najczęściej popełniane błędy w uprawie

Imbir rzadko sprawia problemy w uprawie, ale pod warunkiem, że nie jest podlewany zbyt obficie. Od wiosny do lata podlewa się go tak, aby podłoże było stale lekko wilgotne. Jesienią trzeba stopniowo zmniejszać podlewanie, a zimą wcale nie nawadnia się imbiru. Nadmiar wilgoci powoduje gnicie kłączy oraz korzeni!

Na imbirze mogą czasem żerować szkodniki. Najczęściej to mączliki, mszyce, przędziorki. W ich zwalczaniu przydatny jest np. Emulpar Spray - to nietoksyczny preparat na bazie oleju rydzowego, bezpieczny na ludzi i domowych zwierząt. W uprawie doniczkowego imbiru stosować też można m.in. oprysk z cynamonem.

Przeczytaj także: Cynamon – zastosowanie w uprawie roślin