Rośliny domowe a twarda woda - jak podlewać i kiedy zakwaszać bez szkody dla roślin

Twardość wody jest jedną z jej szczególnych cech. To miara informująca, ile zawiera jonów wapnia i magnezu (w większym stopniu) oraz glinu, manganu, żelaza oraz innych pierwiastków (w mniejszym stopniu). Tworzą one w wodzie związki, które ogólnie są nazywane solami mineralnymi.

Woda, w zależności od jej ujęcia, zawiera różne ilości wapnia, magnezu oraz innych pierwiastków. Jeśli jest ich niewiele, wodę określa się jako miękką, a jeżeli dużo – twardą. Rozróżnia się też stopnie twardości pośrednie, np. woda średnio twarda. W Polsce dopuszczalny zakres wartości twardości wody jest szeroki. Wynosi od 60 do 500 mg węglanu wapnia w litrze wody.

Ilość soli mineralnych znajdujących się w wodzie ma wpływ na smak wody. Wzbogacają one także dietę, np. w magnez i wapń, czyli na zdrowia ludzi mogą być korzystne. Nieprzypadkowo wiele osób uważa, że woda w ich kranach jest wyjątkowo smaczna, albo wręcz odwrotnie – ma nieprzyjemny, metaliczny posmak.

Jeśli woda zawiera dużo wapnia, magnezu oraz innych pierwiastków, czyli jest twarda, w czajniku, bojlerze, na kranach i innych domowych urządzeniach tworzy się dużo tak zwanego kamienia. Może on być nawet przyczyną awarii. Ponadto twarda woda powoduje zwiększone zużycie środków czystości i kosmetyków, np. proszku do prania, płynu do mycia naczyń, mydła, szamponu. Nie zawsze nadaje się też do podlewania wszystkich roślin domowych, gdyż podnosi odczyn podłoża oraz może powodować zasolenie podłoża.

Przeczytaj także: Podlewanie storczyków – kiedy i jak podlewać orchidee

Twardość wody wyrażać można w różnych skalach, np. stopniach niemieckich (°n lub °d lub °dH lub dGH), stopniach francuskich (°f lub °fH), stopniach angielskich lub Clarka (°e). Jednak w codziennej praktyce nie trzeba ich znać. To jest istotne dla upraw wielkotowarowych, np. w szklarniach z tysiącami roślin tego samego gatunku.

Przede wszystkim trzeba obserwować, jak podczas codziennych czynności pieni się mydło, szampon czy płyn do mycia naczyń. Jeżeli do uzyskania piany potrzeba ich dużo, to znak, że woda w kranie jest twarda, a jeśli mało – miękka. Gdy woda jest twarda, trzeba też używać więcej proszku do prania. Poza tym w czajniku, na kabinie prysznicowej, aeratorach baterii, grzałce czajnika szybko powstają grube warstwy kamienia.

Sygnały, że woda jest zbyt twarda można też zaobserwować po wyglądzie roślin domowych oraz podłoża i doniczek. Rośliny mogą mieć blade liście i słabo rosnąć (ale nie wszystkie gatunki), gdyż duża ilość wapnia w wodzie podwyższa odczyn podłoża. Te sygnały dość często są mylnie interpretowane jako objaw chorób.

Ponadto na ściankach wewnętrznych doniczek powstają nieestetyczne, białe kamienne osady (najłatwiej je zauważyć w przypadku storczyków, jeśli pojemniki są przezroczyste) oraz zewnętrznych (jeżeli donice są wykonane z ceramiki). Kamień może się także zbierać na podstawkach oraz powierzchni podłoża (zwłaszcza przy krawędziach doniczek). Jeśli rośliny są opryskiwane twardą wodą, na ich liściach – po wyschnięciu kropel – zostają białe plamy kamiennego osadu. Szpecą one rośliny i ograniczają fotosyntezę (samoodżywianie) zachodzącą w liściach oraz innych zielonych organach.

Przeczytaj także: Przelana roślina – jak rozpoznać i uratować przelaną roślinę

Negatywnie na rośliny może wpływać nadmiar wapnia, który znajduje się w twardej wodzie, gdyż zmienia on odczyn podłoża na wyższy. W efekcie korzenie roślin nie są w stanie przyswajać składników pokarmowych z podłoża, mimo iż się w nim znajdują. Największe są zwłaszcza deficyty żelaza i boru. Nie należy się jednak obawiać jednorazowego podlania twardą wodą. Zmiana odczynu podłoża to proces dość długi. Poza tym wapń jest też z podłoża wypłukiwany (stąd na podstawkach są kamienne osady). Problem pojawia się, jeśli twardej wody stale używa się do podlewania.

Wszystkie gatunki roślin domowych, zarówno uprawiane w mieszkaniach, jak i na balkonach, mają preferencje co do odczynu podłoża. Tak jak np. temperaturę określa się w stopniach, tak miarą odczynu jest pH. Odczyn podłoża może być bardzo kwaśny (pH poniżej 5), kwaśny (pH 5-6), lekko kwaśny (pH 6,1-6,7), obojętny (pH 6,8-7,4), zasadowy (pH powyżej 7,4).

Większość roślin domowych jest tolerancyjnych co do odczynu podłoża. Jednak są i takie, np. azalie i kamelie, które z powodu podlewania twardą wodą po prostu… schną. Wapń w niej zawarty powyższa bowiem pH do stopnia dla nich nieakceptowalnego. Dotyczy to przede wszystkim roślin kwasolubnych.

Przeczytaj także: Paprocie w domu – uprawa najciekawszych odmian

Woda jest niezbędna roślinom do fotosyntezy. Dzięki niej, dwutlenkowi węgla oraz zielonemu barwnikowi w liściach i pędach, przy udziale światła, rośliny wytwarzają tlen oraz węglowodany. Dlatego wszystkie rośliny wodę lubią, a wręcz jest im niezbędna. Jednak twarda może im szkodzić, bo zawiera zbyt dużo wapnia, który podwyższa odczyn ziemi, w której rosną.

Twardą wodą nie należy podlewać przede wszystkim roślin, które preferują podłoże kwaśne i bardzo kwaśne. Należą do nich m.in. andiantum, anturium, azalia, cantedeskia etiopska, dawalia, difenbachia, gardenia, kamelia, kroton, łosie rogi, maranta, nefrolepis, orliczka, podrzeń, poinsecja, zanokcica.

Wiele roślin domowych jest dość tolerancyjnych co do twardej wody, ale przy długotrwałym jej stosowaniu do podlewania w końcu przestają rosnąć i giną. Wśród nich są np. abutilon, afelandra, bluszcz, cytrusy, filodendron, hibiskus, hoja, męczennica, monstera, pilea, sępolia.

Podlewanie twardą wodą zwykle dobrze znoszą np. koleus i palmy. Jednak nawet one mogą nie wytrzymać nadmiaru wapnia dostarczanego przez dłuższy czas.

Przeczytaj także: Poinsecja, czyli gwiazda betlejemska – 10 ciekawostek

Istnieje wiele prostych sposobów, by twarda woda nie była problemem przy podlewaniu roślin. Wodę z kranu można wlewać do konewki i odstawiać, najlepiej na kilka dni (w temperaturze pokojowej). W tym czasie nie zmienia się jej wygląd, ale zmienia skład. Przede wszystkim twardość ogólna wody staje się nawet kilka razy niższa. Maleje również zawartość azotanów, chlorków, siarczanów i innych. Na ściankach naczynia do podlewania wytrąca się część wapnia w postaci białego osadu (od czasu do czasu konewkę należy odkamienić np. sokiem z cytryny lub kwaskiem cytrynowym).

Odstała woda staje się bardziej miękka, odpowiednia dla większości roślin domowych, w tym do upraw hydroponicznych. Nadal może być jednak nieodpowiednia dla roślin kwasolubnych. Do ich podlewania zamiennie można używać np. deszczówki albo wody przefiltrowanej w dzbanku kuchennym, ale też nie obniżają one odczynu podłoża. To problem zwłaszcza w uprawie roślin o dużych rozmiarach, które są rzadziej przesadzane (świeże podłoże ma inny odczyn niż stare). Dlatego czasem potrzebne jest zakwaszanie wody do podlewania.

Przeczytaj także: Badanie odczynu gleby – 4 sposoby

Uzdatnioną twardą wodę, np. odstałą, można dodatkowo zakwaszać, by podlewać nią szczególnie wymagające rośliny pod względem kwaśnego podłoża. To np. anturium, azalia, gardenia, kamelia, kroton, maranta, paprocie oraz duże, dawno nieprzesadzane cytrusy.

Jednak najpierw trzeba sprawdzić, jaki jest odczyn podłoża w donicy. Okazać się może, że ma prawidłową wartość dla danego gatunku rośliny i nie ma potrzeby zakwaszania wody. Poza tym znając wyjściowe pH łatwiej ustalić dawkę preparatu zakwaszającego (zbyt wysoka może zniszczyć roślinę). Pomiar jest prosty przy użyciu pasków z Zestawu do badania pH gleby. Wynik otrzymuje się po około 30 sekundach.

Do korekty pH stosować można preparat Podłoże pH minus. Zawiera on substancje poprawiające właściwości cieczy, co wpływa na długość i efektywność zabiegu zakwaszania. Po kilku tygodniach lub miesiącach znowu należy sprawdzić przy pomocy paska odczyn ziemi i ewentualnie ponownie podlać roślinę zakwaszoną wodą.

Warto pamiętać, że w utrzymaniu odpowiedniego odczynu podłoża pomagają też m.in. Torf ogrodniczy kwaśny, kora oraz nawozy dedykowane do roślin kwasolubnych, czyli nie lubiących twardej wody.

Przeczytaj także: Nawozy zakwaszające – kiedy i jak stosować

Nie ma jednoznacznej odpowiedzi, czy lepsza jest woda twarda, czy miękka. Duża ilość wapnia, magnezu i innych pierwiastków, znajdujących się w twardej wodzie, wzbogaca ich niedobory w organizmach ludzi i zwierząt. Korzystają z nich także rośliny.

Jednak w przypadku roślin domowych ich nadmiar prowadzi do dość szybkiego podwyższenia pH podłoża w donicach. To powoduje, że niektóre nie mogą pobierać tyle składników pokarmowych, ile potrzebują, nawet mimo nawożenia. Dlatego do podlewania roślin lepsza jest woda miękka, ale nie powinna być ona całkowicie demineralizowana (destylowana – stosowana np. do żelazek). Rośliny bowiem, nawet te kwasolubne, też potrzebują wapnia (w niewielkich dawkach).

Miękka woda to także mniejsze zużycie środków czystości w gospodarstwie domowym oraz mniej kamiennych osadów np. na kranach i doniczkach. Ona również może podwyższać pH podłoża, ale w małym stopniu, na poziomie akceptowalnym przez większość roślin.

Przeczytaj także: Jaka ziemia do roślin doniczkowych – przegląd