Z artykułu dowiesz się:
Czym charakteryzuje się judaszowiec?
Judaszowiec (Cercis) to krzew lub drzewo (w zależności od gatunku i odmiany), który wiosną, przed rozwinięciem się liści, jest obsypany setkami drobnych, najczęściej różowych kwiatów (rzadko białych lub kremowych). Kwiatów jest tak dużo, że zasłaniają gałęzie, a nawet są osadzone bezpośrednio na pniu (to zjawisko nosi nazwę kaulifloria). Ich kształt jest podobny do kwiatów roślin z rodziny bobowatych, jak groch, groszek, fasola, koniczyna, łubin czy robinia. Judaszowiec jest z nimi spokrewniony! Podobnie jak jego kuzyni, wchodzi w symbiozę z pożytecznymi z bakteriami znajdującymi się w glebie. Bakterie przechwytują azot znajdujący się w powietrzu i gromadzą go w naroślach, przypominających brodawki, znajdujących się w strefie korzeniowej. Z zapasów azotu korzysta judaszowiec, dlatego w znacznym stopniu nawozi się sam, dobrze sobie radząc nawet na ubogich glebach. Z azotu, gromadzonego przez bakterie, korzystają także rośliny, które rosną obok judaszowca.
Liście judaszowiec rozwija stopniowo w trakcie kwitnienia. Mają one kształt serca. Zwykle są zielone, ale są też odmiany ostre, jak Alley Cat i Carolina Sweetheart, purpurowe, m.in. Red Force i Forest Pansy, a także złocistozielone, np. Golden Falls i Hearts of Gold. Jesienią liście przebarwiają się w żółtym kolorze (rzadko czerwonym i pomarańczowym), a następnie opadają. Ozdobą judaszowca są też liczne strąki (o długości 5-10 cm), w których znajdują się nasiona (po 6-12 sztuk w każdym). Część z nich pozostaje na gałęziach i pniu aż do następnego kwitnienia. Istnieją jednak odmiany, które nigdy strąków nie zawiązują, np. judaszowiec chiński Don Egolf.
Judaszowiec to przede wszystkim piękna, mało wymagająca roślina ozdobna. Jego kwiaty są miododajne, chętnie odwiedzane przez pszczoły i trzmiele. Owady, zwabione do ogrodu, przy okazji zapylają inne rośliny, np. drzewa i krzewy owocowe.
Przeczytaj także: Jakie korzyści są z symbiozy trawnika z mikrokoniczyną
? Według legendy nazwa judaszowiec wywodzi się od imienia Judasza (ucznia Chrystusa). Miał on odebrać sobie życie właśnie na judaszowcu. Brak na ten temat przekazów historycznych, ale na terenach, gdzie narodziło się chrześcijaństwo, rzeczywiście rósł judaszowiec południowy. Pierwsza polska nazwa tej rośliny, znana już XVIII wieku, to żydowskie drzewo. Nazwa judaszowiec pojawiła się w XIX wieku.
Gdzie w naturalnym środowisku występują judaszowce?
W naturalnych warunkach judaszowce rosną na kilku kontynentach. Większość z nich występuje w Azji. To m.in. judaszowiec chiński, judaszowiec Griffitha, judaszowiec junański. W Ameryce Północnej rosną judaszowiec kanadyjski oraz judaszowiec zachodni, a rejonie Morza Śródziemnego – judaszowiec południowy.
Wszystkie judaszowce są podobne, trudne do identyfikacji. Odmienne są m.in. detale ich liści, odporność na mróz, wielkość strąków i kwiatów, pora kwitnienia. Najpopularniejszy w Polsce oraz innych krajach jest judaszowiec kanadyjski. Ma ona wiele pięknych odmian różniących się siłą wzrostu i kolorami liści. Dość często uprawiane są też judaszowiec chiński, judaszowiec południowy oraz judaszowiec zachodni, ale ich odmian jest mało. Inne gatunki judaszowców są rzadkie w ogrodach.
Przeczytaj także: Jak zaprojektować własny ogród
Jakie gatunki i odmiany judaszowców są najpopularniejsze?
1. Judaszowiec chiński
Bardzo często jest uprawiany w Chinach oraz Japonii. Judaszowiec chiński (Cercis chinensis) to drzewo albo wysoki krzew (do 2-5 m). Pełnia jego kwitnienia przypada na kwiecień (w cieplejszych regionach zaczyna kwitnąć nawet w marcu). W porównaniu do innych gatunków judaszowców ma nieznacznie większe kwiaty. Nie jest wymagający co do gleby, ale cechuje go mniejsza odporność na mróz niż np. judaszowca kanadyjskiego. Dlatego jego uprawa jest zalecana w cieplejszych regionach; w chłodniejszych młode rośliny trzeba okrywać. Judaszowiec chiński ma niewiele odmian, ale są wyjątkowe.
Popularne odmiany judaszowca chińskiego
- Avondale – ma pokrój wysokiego krzewu (do 4 m). Jego główne pędy są prawie pionowe, co można wykorzystać np. w szpalerach. Kwiaty są różowe z odcieniem fioletowym, delikatnie pachnące;
- Don Egolf – rośnie jak krzew o wymiarach około 2 m wysokości i 2 m szerokości. Jego kwiaty mają intensywny, purpuroworóżowy kolor. Wyjątkową cechą tej odmiany jest brak strąków (nie zawiązuje nasion);
- Shirobana – zachwyca kwiatami białymi jak śnieg, bardzo rzadkimi wśród judaszowców. Ta odmiana rośnie jak krzak o wysokości do 3 m i szerokości do 2 m. Nadaje się też do prowadzenia jako niskie, wielopniowe drzewko.
2. Judaszowiec kanadyjski
To najpopularniejszy gatunek wśród judaszowców, dorastający do 2-10 m wysokości (w zależności od odmiany). Judaszowiec kanadyjski (Cercis canadensis) nie tylko ślicznie i obficie kwitnie, ale jest także mało wymagający oraz odporny na duży mróz (nie trzeba go okrywać na zimę). Doskonale znosi miejski smog, posypywanie solą chodników, suszę, upał i mróz. Potrafi się odradzać po pożarach. Dawniej judaszowiec kanadyjski był wykorzystywany w medycynie indiańskiej do leczenia czerwonki. Z jego drewna Indianie wytwarzali łuki.
Wyhodowano wiele bardzo ciekawych odmian, o pokrojach krzewów i drzew. Prawie wszystkie mają różowe kwiaty, które pojawiają się w kwietniu i maju (później niż np. na judaszowcu chińskim). Bardzo rzadkie są odmiany z kwiatami białymi, kremowymi oraz pełnymi. Tylko niektóre odmiany pachną (delikatnie). Wiele odmian judaszowców kanadyjskich zachwyca liśćmi innymi niż zielone, np. złocistymi, pstrymi, purpurowymi.
Popularne odmiany judaszowca kanadyjskiego
- Alley Cat – osiąga do 3-4 m wysokości. Wyróżnia się niezwykłymi, pstrymi liśćmi w kolorach zielonym i białym, odpornymi na poparzenia słoneczne. Kwiaty są różowe;
- Covey – dorasta do 2-4 m, ma koroną typu płacząca (to odmiana często szczepiona na pniu). Jej kwiaty są różowe w odcieniu lawendowym, a liście – zielone. Bywa sprzedawana także pod nazwą Lavender Twist;
- Carolina Sweetheart – osiąga do 3-4 m wysokości. To jedna z najbardziej barwnych odmian wśród judaszowców. Wyjątkową kolorystykę mają pstre liście (każdy inną), w odcieniach zieleni, bieli, różu i czerwieni. Kwiaty są w typowym kolorze, czyli różowe;
- Forest Pansy – dorasta do około 6 m wysokości. Liście są najpierw purpurowe, a następnie brązowieją. Jesienią przebarwiają się na pomarańczowo. Kwiaty są różowe;
- Golden Falls – niska odmiana (2-3 m) zwracająca uwagę złocistymi liśćmi. Często jest szczepiona na pniu, co podkreśla płaczący pokrój jej korony (kształt drzewka przypomina wtedy wodospad). Kwiaty są różowe;
- Hearts of Gold – dorasta do około 3 m wysokości. Wyróżnia się złocistozielonymi liśćmi (młode listki przebarwiają się na czerwono). Jesienią zmieniają kolor na żółty. Kwiaty są różowe;
- Little Woody – niska odmiana (do około 2 m). Jej zielone liście wyróżniają się unikalną, karbowaną fakturą. Młode listki mają czerwony odcień. Kwiaty są różowe;
- Pauline Lily – dorasta do 5 m wysokości. Kwiaty tej odmiany są w unikalnej kolorystyce, którą zmieniają w zależności od fazy kwitnienia. Najpierw są morelowe, potem jasnoróżowe, a w końcu prawie białe. Liście mają zielony kolor;
- Pink Pom Poms – osiąga 2-4 m wysokości. Jej różowe kwiaty są pełne, co jest unikalne wśród judaszowców. Liście mają zielony kolor;
- Red Force – dorasta do około 5 m wysokości. To odmiana o ciemnych, brązowopurpurowych liściach. Cechą charakterystyczną tej odmiany są także lekko pofalowane blaszki liściowe. Kwitnie w różowym kolorze;
- The Rising Sun – ciekawa odmiana dorastająca do 3-4 m wysokości. Liście starsze są złocistozielone, a najmłodsze – pomarańczowe. Kwiaty są w różowym kolorze.
3. Judaszowiec południowy
W Polsce uprawa judaszowca południowego (Cercis siliquastrum), znanego też jako judaszowiec wschodni, udaje się w cieplejszych regionach. Jest bowiem mniej odporny na mróz niż inne gatunki judaszowców, ale za to doskonale znosi suszę i upał. Dobrze rośnie w glebie suchej, mało urodzajnej, kamienistej. W ogrodach botanicznych bywa sadzony w działach roślin biblijnych, ze względu na legendę o Judaszu (uczniu Jezusa).
Judaszowiec południowy kwitnie w kwietniu i maju (w podobnym terminie jak judaszowiec kanadyjski), przed pojawieniem się liści. Kwiaty są różowe, bardzo liczne. W naturalnym warunkach (rejon Morza Śródziemnego) dorasta do 15 m wysokości. W sklepach ogrodniczych dostępne są nasiona judaszowca południowego. Wyhodowanie z nich drzewka nie jest trudne, ale młodą roślinę trzeba osłaniać przed mrozem. Odmiany judaszowca południowego są niższe niż forma botaniczna.
Popularne odmiany judaszowca południowego
- Alba – najpopularniejsza odmiana judaszowca południowego, dorastająca do 6 m wysokości. Jej kwiaty są w rzadkim, białym kolorze;
- Bodnant – to stara, ceniona odmiana, osiągająca do 7 m wysokości. Kwiaty są liczne i wyjątkowo duże. Liście mają zielony kolor.
4. Judaszowiec zachodni
W porównaniu do innych gatunków judaszowców jest znacznie mniejszy. W ogrodach rzadko osiąga więcej niż 5 m wysokości (często ma formę krzaczastą). Judaszowiec zachodni (Cercis occidentalis) znany jest także jako judaszowiec kalifornijski, gdyż jego naturalne siedlisko to Kalifornia (USA). Preferuje suche, skaliste, bardzo nasłonecznione tereny. Cechą charakterystyczną tego gatunku jest tolerancja siewek na zacienienie. Jednak im starsza roślina, tym więcej potrzebuje słońca.
Kwitnie w marcu i kwietniu, czyli wcześniej niż np. popularny judaszowiec kanadyjski. Kwiaty są różowe. Jesienią liście przebarwiają się głównie w żółtym kolorze, rzadziej także w czerwonym. Judaszowiec zachodni doskonale znosi suszę, długotrwałe upały, smog uliczny. Szkodzi mu nadmierne podlewanie. Wytrzymuje mróz do około -200C. Nasiona tego gatunku mają wyjątkowo twarde łupinki, co sprawia, że trudno wschodzą. W naturalnych warunkach ich pękanie ułatwiają pożary. Starsze rośliny dobrze się regenerują od korzeni, jeśli część nadziemna zostanie spalona lub ścięta. Indianie północnoamerykańscy wykorzystywali gałązki tego judaszowca do wyplatania koszyków.
