W jaki sposób uprawiać kaktusy i sukulenty

Wyjątkowe i oryginalne rośliny doniczkowe, jakie mamy możliwość uprawiać w mieszkaniu. Są łatwe w uprawie i tolerancyjne na zaniedbania. Tak o sukulentach mówią miłośnicy tej wspaniałej grupy roślin. Uprawa kaktusów i innych sukulentów jest nieco inna niż większości roślin, dlatego warto poznać choćby podstawowe zasady.

W jaki sposób uprawiać  kaktusy i sukulenty

1. Czym charakteryzują się kaktusy i sukulenty?

Co to są sukulenty?

Sukulenty to rośliny z grupy gruboszowatych (łac. succulentus = soczysty), które przystosowały się do życia w warunkach ograniczonej dostępności wody (kserofity). Aby jak najefektywniej wykorzystać dostępną wodę, sukulenty wykształciły tkankę wodną służącą do jej gromadzenia. Występuje ona najczęściej w liściach i łodygach. Organy zawierające tkankę wodną są grube i mięsiste, często walcowate lub kuliste. Niektóre sukulenty przyjmują obłe kształty, niekiedy upodabniając się do martwych elementów środowiska (np. Lithops - żywe kamienie). Często zewnętrzna pokrywa sukulentów pokryta jest włoskami lub kolcami, które ograniczają parowanie wody oraz chronią roślinę przed działalnością zwierząt.

Najpopularniejsze sukulenty – kaktusy.

Kaktusy (łac. Cactaceae - kaktusowate) zaliczane są do sukulentów łodygowych, których naturalne siedliska występują w Ameryce Południowej i Ameryce Północnej. Wyróżniamy tysiące gatunków kaktusów, a wiele z nich jest cenionymi roślinami ozdobnymi, uprawianymi w naszych mieszkaniach m.in. ze względu na oryginalne kształty, pokrój czy kwiaty. Większość kaktusów występuje na terenach półpustynnych, jednak spotykane są także na obszarach o chłodniejszym, górskim klimacie oraz wilgotnych lasach deszczowych (epifity). Kaktusy mają zwykle kształt kulisty lub kolumnowy i są pokryte warstwą wosku lub długimi włoskami, chroniącymi przed promieniami słonecznymi i osłabiającymi parowanie wody (transpirację). Kaktusy mają często silne ciernie, które są przekształconymi liśćmi. Spotykane są także gatunki bez kolców.

Kaktus #1

W jaki sposób można pogrupować sukulenty?

W zależności od miejsca magazynowania wody dzieli się sukulenty na trzy grupy:

  • łodygowe (np. kaktusowate, liczne wilczomleczowate, trojeściowate, astrowate) – gromadzą wodę w zgrubiałych łodygach, ich liście są najczęściej przekształcone w ciernie;
  • liściowe (np. gruboszowate, aloes, agawa) – gromadzą wodę w zgrubiałych liściach, które są pokryte grubą warstwą woskową (ograniczająca parowanie);
  • korzeniowe (np. Pachypodium bispinosum, niektóre rodzaje szczawików) - woda gromadzi się w korzeniach.

Gdzie w naturze występują sukulenty?

Sukulenty rosną w różnych rejonach świata. Spotykane są niemal wszędzie z wyjątkiem obszarów skrajnie chłodnych. W warunkach środkowoeuropejskich niewiele jest przedstawicieli sukulentów. Należą do nich rozchodnik i rojnik, które idealnie nadają się na skalniak. Najwięcej gatunków można znaleźć na pustyniach i półpustyniach Ameryki Północnej i Południowej. Liczne gatunki zasiedlają także Afrykę, gdzie rosną w luźnych i suchych lasach sawannowych, często w formie drzew. Na drzewach z kolei nierzadkie są sukulentowate epifity z rodziny storczykowatych i bromeliowatych. Epifityczne rośliny gruboszowate rosną także w strefie równikowej w wilgotnych lasach tropikalnych. Liczne sukulenty (np. głównie różne rodzaje Senecio) spotykane są także w górach, nawet na wysokościach przekraczających 4000 m n.p.m.

Jakie gatunki są najczęściej uprawiane w domu?

  • Aloes zwyczajny (łac. Aloe vera) – tworzy rozetę grubych, mięsistych, szarozielonych liści o mieczowatym kształcie na brzegach zaopatrzonych w kolce, dorasta do 60 cm wysokości;
  • Eszeweria (Echeveria) – ma mięsiste liście zebrane w rozetę o średnicy około 15 cm; patyczak (Rhipsalis) – o nagich, wałeczkowatch pędach średnicy około 3 mm, pokrytych miejscami okółkowo ułożonymi korzeniami powietrznymi;
  • Żywe kamienie (Lithops) – nazwa pochodzi stąd, że wyglądem roślina przypomina kamienie, nie ma łodygi, a mięsiste liście wyrastają bezpośrednio z podłoża pojedynczo lub w małych grupach i są złączone parami;
  • Grubosz jajowaty (Crassula ovata) –  o mięsistych, jajowatych liściach, zielonych bądź z czerwonym brzegiem, znakomicie nadaje się do formowania jako bonsai;
  • Sansewieria gwinejska (Sansevieria trifasciata) – ma długie, ostro zakończone, wzniesione liście, o 5–6 cm szerokości i zielonej barwie, które wyrastają bezpośrednio z podłoża;
  • Kalanchoe Blossfelda (Kalanchoe blossfeldiana) – o niedużych, zielonych, mięsistych liściach i kolorowych dekoracyjnych kwiatach w zależności od odmiany białych, żółtych, różowych, pomarańczowych, łososiowych, także pełnych.

? Czy wiesz, że system korzeniowy sukulentów jest zwykle płytki, ale bardzo rozległy. W czasie suszy końce korzeni zamierają, ale w krótkim czasie w przypadku kontaktu z wodą się rozwijają i są w stanie bardzo wydajnie ją pobierać z dużej powierzchni

! Gatunki opuncji można uprawiać w ogrodzie, ich mrozoodporność szacuje się na około -30 C, a nawet -40 C. Najważniejsze to nie dopuścić do zalegania śniegu oraz zbyt dużej wilgotności podłoża. NA przykład: Opuntia fragilis, Opuntia humifusa, Opuntia phaeacantha.

2. Jak uprawiać kaktusy i innych sukulenty?

Kaktusy i inne sukulenty do prawidłowego wzrostu wymagają odpowiedniej pielęgnacji. Oznacza to zapewnienie im w uprawie warunków zbliżonych do takich, jakie mają w naturze.

Kaktus #2

Jakie stanowisko jest najlepsze dla sukulentów?

Kaktusy i inne sukulenty powinny mieć zapewnione słoneczne stanowisko w jasnym pomieszczeniu. Najlepiej je trzymać na najbardziej nasłonecznionym parapecie (południowy-wschód), balkonie lub w szklarni. Hodowla roślin w cieniu sprawi, że okazy nigdy nie zakwitną, ich ciernie będą krótkie, słabo wybarwione, liście bladozielone, a przede wszystkim będą miały nieprawidłowy pokrój. Łatwo dopadną je różnego typu choroby i szkodniki. Latem z powodzeniem można je wynieść na balon lub do ogrodu, dzięki temu będą miały możliwość zaczerpnąć świeżego powietrza. Gdy tylko się ochłodzi, wnosimy kwiaty z powrotem do pomieszczenia, np. do salonu, do sypialni, czy nawet do łazienki (oczywiście z oknem).

Jakie podłoże preferują sukulenty?

Kaktusy i inne sukulenty preferują bardzo przepuszczalne podłoże. Do ich uprawy najlepiej zastosować gotowe mieszanki podłoża do kaktusów, które można zakupić w większości sklepów ogrodniczych. Dobrym rozwiązaniem jest także samodzielne przygotowanie takiej mieszanki. W tym celu uniwersalną ziemię ogrodniczą należy wymieszać ze żwirem, keramzytem i gruboziarnistym piaskiem.

Kiedy i jak często należy podlewać?

Sukulenty podlewać należy bardzo ostrożnie. Najwięcej wody rośliny potrzebują wiosną w okresie intensywnego wzrostu, natomiast latem już dużo mniej, zwłaszcza podczas upałów. Jesienią stopniowo podlewanie ograniczamy, aż do sporadycznego nawilżania niektórych gatunków w ciągu zimy. Ilość wody zależy od wielkości doniczki, pogody i czasu, jaki upłynął od ostatniego podlewania. Zasadą jest, że ziemia nie może być stale mokra, a jeśli je od czasu do czasu przesuszymy, będą nam tylko wdzięczne. Jeżeli nie będzie nas dłuższy czas w domu i po powrocie zauważymy, że pędy nieco się pomarszczyły, nie ma powodu do zmartwienia, ponieważ po dostarczeniu wody, odzyskają one dawny wygląd. Najczęściej popełnianym błędem jest zbyt obfite podlewanie. Na przykład kaktusów nie podlewamy w ogóle od końca września do kwietnia. Nadmiar wody powoduje gnicie korzeni i zamieranie całych roślin.

Czy kaktusy wymagają nawożenia?

Ponieważ kaktusy i sukulenty występują na glebach ubogich i są roślinami wolno rosnącymi, intensywne nawożenie nie jest potrzebne. Istnieją specjalne nawozy do kaktusów i innych sukulentów, które zawierają właściwe proporcje podstawowych pierwiastków (zwykle zawierają o połowę mniej azotu niż nawozy do tradycyjnych roślin doniczkowych). Nawozimy zaledwie kilka razy w okresie wzrostu. Najlepiej od maja do września co około 2-3 tygodnie. W okresie jesienno-zimowym nie stosujemy żadnych nawozów. Nie zasilamy także roślin świeżo przesadzonych.

Jakie warunki uprawowe należy zapewnić aby rośliny zakwitły?

Dla wytworzenia kwiatów najważniejsza jest odpowiednia temperatura. Kaktus ma określoną fazę wzrostu i fazę całkowitego spoczynku. Większość kaktusów rośnie głównie w okresie wiosenno-letnim, a odpoczywa w zimie. Zaprzestanie podlewania i obniżenie temperatury pozwala kaktusom przejść okres spoczynku, który jest warunkiem zainicjowania kwitnienia. Temperatura otoczenia w czasie spoczynku nie powinna wynosić więcej niż 12-14 stopni Celcjusza. Od momentu, gdy zauważymy pierwsze pączki kwiatowe (zwykle wczesną wiosną), należy rośliny obficiej podlewać. Ponadto w tym okresie nie jest wskazane przestawianie roślin. Kiedy rośliny na wiosnę zaaklimatyzują się do wyższych temperatur i słonecznego blasku ukażą się piękne kwiaty.

Kiedy i w jaki sposób przesadzać?

Sukulenty należy przesadzać dopiero wtedy, gdy przestają się mieścić w obecnej doniczce (zwykle nie częściej niż co 2 lata). Przesadzane egzemplarze powinny mieć całkiem suchą bryłę ziemi. Sadzimy je w suchym lub tylko lekko wilgotnym podłożu. Podczas przesadzania kaktusów należy pamiętać o warstwie drenażu na dnie doniczki. Po przesadzeniu podlewamy dopiero po kilku dniach. Najlepszą porą roku na przesadzanie sukulentów jest wczesna wiosna, tuż przed rozpoczęciem sezonu wegetacyjnego. 

Informacja Porada: Doniczka, do której posadzimy rośliny powinna mieć na spodzie stosunkowo duże otwory odpływowe. Zbyt małe otwory na dnie doniczki utrudnią odpływ nadmiaru wody z podłoża. W rezultacie dochodzi do gnicia korzeni oraz rozwoju chorób grzybowych.

3. Kiedy wykonywać prace pielęgnacyjne?

Rodzaj zabiegu Miesiąc
Podlewanie I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
Nawożenie I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
Przesadzanie I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
Rozmnażanie I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII

4. Jak rozmnażać kaktusy i sukulenty?

Czy sukulenty można samemu rozmnażać?

Wiele gatunków można rozmnażać z nasion. Wymaga to jednak dużej cierpliwości, ponieważ kaktusy rosną bardzo wolno i kwitną dopiero po 3-4 latach. Siać można przez cały rok. Należy pamiętać, że ziemia do wysiewu nie może zawierać nawozów. Młode siewki pikuje się pojedynczo do doniczek. Często łatwiejsze jest rozmnażanie wegetatywne. Sadzonki wierzchołkowe ścina się ostrym nożem. Po obeschnięciu powierzchni cięcia sadzi się je w piasek na głębokość około 2 cm. W temperaturze 25oC ukorzenianie następuje po 1-2 miesiącach. Częste zraszanie wpływa dodatnio na ten proces. Niektóre kaktusy rozmnaża się przez szczepienie późną wiosną. Metodę tą stosujemy w przypadku gatunków o wrażliwych korzeniach lub przy rozmnażaniu barwnych mutantów. 

? Czy wiesz, że niektóre kaktusy rozmnaża się przez szczepienie późną wiosną. Metodę tą stosujemy w przypadku gatunków o wrażliwych korzeniach lub przy rozmnażaniu barwnych mutantów.

Kaktus #3

5. Jak stworzyć piękną kompozycję z kaktusów?

Jak stworzyć piękną kompozycję z sukulentów?

Ze względu na różnorodność kształtów czy kolorów sukulentów, przy odrobinie wyobraźni można z nich stworzyć piękną kompozycję, która zachwyci niejednego miłośnika tych roślin. Małe sukulenty najlepiej wyglądają w towarzystwie swoich kuzynów. Wystarczy posadzić rośliny w kolorowych pojemnikach. Doskonale nadają się do tego metalowe lub ceramiczne doniczki, niewielkie słoiczki, a nawet stare filiżanki. Oryginalnym pomysłem jest umieszczenie sukulentów w szklanej kuli.

Informacja Porada: Do sadzenia wpojemnikach wybierajmy małe sadzonki, bo łatwiej się przyjmują, akompozycja będzie miała po kilku miesiącach bardziej naturalny wygląd niż utworzona zdużych egzemplarzy.

Kaktus #4

6. Jakie mogą wystąpić problemy w uprawie?

Jakie szkodniki atakują sukulenty?

Szkodniki Objawy Zwalczanie
Wełnowce Na roślinach widoczny jest wełnisty nalot, który zwykle zebrany jest w kłębki. Zaatakowane rośliny żółkną, zasychają, a nawet całkowicie zamierają. W przypadku zauważenia objawów żerowania szkodników na sukulentach należy sięgnąć po preparat EMULPAR, który dostępny jest w formie sprayu lub w formie koncentratu. Jest to produkt pochodzenia naturalnego wyprodukowany na bazie oleju rydzowego. Innym ekologicznym produktem, który sprawdzi się w eliminacji szkodników jest INSEKT CONTROL.
Przędziorki Żerowaniu szkodników sprzyja wysoka temperatura i suche powietrze. Zaatakowane rośliny żółkną, zasychają, a nawet całkowicie zamierają. Do chemicznego zwalczania można wykorzystać MOSPILAN 20 SP. Jest to preparat o działaniu systemicznym (układowym). Jego substancja czynna przedostaje się do soków rośliny i wraz z nimi pobierana jest przez żerujące szkodniki. Jednak zabieg tym preparatem należy wykonywać z zachowaniem szczególnej ostrożności i najlepiej poza mieszkaniem.

Czy sukulenty są porażane przez choroby?

  Objawy  Zwalczanie
Gnicie roślin spowodowane nadmiarem wody Brązowe, gnijące miejsca na szyjce korzeniowej lub na korpusie kaktusa. Wszystkie takie miejsca należy odciąć ostrym nożem i pozostawić zdrową tkankę rośliny, aby zaschła. Jeśli zainfekowane są korzenie, kaktus najlepiej wykorzystać jako sadzonkę, która mogłaby ponownie się zakorzenić. W przypadku silnego porażenia często nie udaje się uratować chorego okazu. Aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia chorób grzybowych należy zadbać o właściwe podlewanie. Zapobiegawczo warto sięgnąć po biopreparat BIOSEPT ACTIVE, który dostępny jest w formie sprayu lub w formie koncentratu. Uniknąć chorób można także poprzez stosowanie takich preparatów ekologicznych jak AGRICOLLE SPRAY czy POLYVERSUM WP. W przypadku silnego porażenia można próbować ratować rośliny stosując grzybobójczy środek ochrony roślin TOPSIN M 500 SC. Jest to preparat o działaniu systemicznym (układowym). Jednak zabieg tym preparatem należy wykonywać z zachowaniem szczególnej ostrożności i najlepiej poza mieszkaniem.
Mączniaki Mączysty nalot na powierzchni roślin. Wszystkie takie miejsca należy odciąć ostrym nożem i pozostawić zdrową tkankę rośliny, aby zaschła. Jeśli zainfekowane są korzenie, kaktus najlepiej wykorzystać jako sadzonkę, która mogłaby ponownie się zakorzenić. W przypadku silnego porażenia często nie udaje się uratować chorego okazu. Aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia chorób grzybowych należy zadbać o właściwe podlewanie. Zapobiegawczo warto sięgnąć po biopreparat BIOSEPT ACTIVE, który dostępny jest w formie sprayu lub w formie koncentratu. Uniknąć chorób można także poprzez stosowanie takich preparatów ekologicznych jak AGRICOLLE SPRAY czy POLYVERSUM WP. W przypadku silnego porażenia można próbować ratować rośliny stosując grzybobójczy środek ochrony roślin TOPSIN M 500 SC. Jest to preparat o działaniu systemicznym (układowym). Jednak zabieg tym preparatem należy wykonywać z zachowaniem szczególnej ostrożności i najlepiej poza mieszkaniem.

Zapisz się do newslettera i pobierz bezpłatne poradniki!