Dlaczego na krzewach i drzewach pękają owoce?

Przyczyn pękania owoców na krzewach i drzewach jest wiele, ale objawy są podobne na różnych gatunkach roślin. Zdrowe owoce, najczęściej dojrzałe, pękają nagle w różnych miejscach (w jednym lub kilku). Wyjątkiem jest borówka, której niedojrzałe zawiązki zwykle mają pęknięcia tylko przy szypułkach. W przypadku brzoskwiń często pękają najpierw pestki, a dopiero potem skórka i miąższ owoców.

Odsłonięty miąższ i sok wyciekający z pęknięć są przysmakiem os i szerszeni. To stwarza duże zagrożenie użądleniem podczas zrywania owoców! Ponadto pęknięcia szybko zasiedlają chorobotwórcze grzyby, które są sprawcami różnych chorób, m.in. szarej pleśni.

Na tym samym krzewie lub drzewie owoce mogą pękać co roku albo rzadziej. Czasem uszkodzeniu ulegają pojedyncze sztuki, ale bywa też że wszystkie. Zjawisko pękania zdrowych owoców zwykle zachodzi gwałtownie, nierzadko w ciągu kilku godzin. Najczęściej pękają brzoskwinie, czereśnie, gruszki, jabłka, winogrona, wisienki, rzadziej m.in. borówki i porzeczki. Pękać też mogą chore owoce. Jednak wtedy są one niedojrzałe – pleśnieją i gniją przed zbiorem.

Przeczytaj także: Opryski drzew owocowych na wiosnę oraz Opryski drzew owocowych na jesień

Pękanie owoców to objaw choroby fizjologicznej, spowodowanej głównie przez nieprawidłowe przyswajanie wody przez rośliny lub brak wapnia (czasem oba te czynniki jednocześnie), albo chorób grzybowych. W pierwszym przypadku pękanie owoców występuje nagle, a w drugim jest wynikiem wielotygodniowego rozwoju infekcji. Zawsze występuje strata plonu, nawet w 100%. Znając przyczyny pękania owoców łatwiej zapobiegać temu niekorzystnemu zjawisku.

Zdarza się, że w tkankach roślinnych nagle rośnie ilość wody. Rośliny próbują się pozbyć jej nadmiaru w procesie transpiracji, głównie poprzez liście. Zwykle im się udaje, ale czasem mają z tym problemy, gdyż np. spadła temperatura otoczenia albo powietrze jest wilgotne, co spowolnia transpirację. Wtedy rośliny kierują nadmiar wody do owoców, powodując w nich zwiększone ciśnienie turgorowe. W efekcie owoce stają się nabrzmiałe i pękają tak mocno, że odsłaniany jest miąższ, a czasem nawet nasiona.

Najczęściej do wzrostu ciśnienia turgurowego w owocach dochodzi po deszczu lub podlaniu w godzinach wieczornych, gdy dzień jest bardzo ciepły. Jeśli w nocy temperatura spada, następnego dnia rano na gałęziach mogą być popękane owoce. Jednak to tylko ogólny mechanizm tego zjawiska. Zdarza się bowiem, np. w przypadku winogron, że nie było ani deszczu, ani podlewania, ale wystąpiły mgła lub rosa, które też są rodzajami opadów. Znajdującą się w nich wodę owoce intensywnie wchłaniają przez skórkę, co może rozpocząć proces pękania. Do uszkodzeń dochodzi czasem nawet pod osłonami (tak uprawiane są ciepłolubne odmiany winorośli).

Pękaniu owoców, z powodu zaburzonej gospodarki wodnej w tkankach roślin, sprzyjają długie susze oraz upał w dzień, po których następuje chłodna noc. Taka pogoda najczęściej jest w drugiej połowie lata. Wiele zależy od rodzaju gleby oraz stopnia jej wilgotności przed nawodnieniem. Dlatego owoce tych samych odmian, ale rosnących w ogrodach z różną glebą, mogą pękać lub nie. Bardziej podatne są rośliny uprawiane w lekkiej, przepuszczalnej glebie, z małą ilością próchnicy. Rzadziej uszkodzeniu ulegają owoce na wpół dojrzałe oraz ocienione liśćmi.

Problem pękania owoców występował zawsze, ale zmiany klimatu, zwłaszcza długie susze i ekstremalnie gorące lata, powodują, że to zjawisko zdarza się częściej. Straty plonu z tego powodu są zwykle bardzo duże (nawet 100%). Dlatego jeśli po suszy zapowiadany jest deszcz czy mgła, a owoce są już dojrzałe i problem ten wystąpił w poprzednich latach, nie należy zwlekać ze zbiorem.

Przeczytaj także: Jak zwiększyć odporność roślin – naturalne preparaty

Niektóre odmiany krzewów i drzew są bardziej podatne na pękanie owoców. Zauważyć to można często we własnym ogrodzie, jeśli rośnie w nim np. po kilka czereśni, grusz, jabłoni, winorośli, wiśni. Jednych owoce pękają praktycznie co roku (zwykle w tym samym miesiącu), a innych – rzadko lub wcale.

Na pękanie większą podatność wykazują owoce odmian, które mają cienkie skórki i praktycznie są dojrzałe. Prawdopodobnie wiąże się to z dużą zawartością pektyn i cukrów w ich miąższu. Przykładowo, z winorośli tendencję do pękania owoców mają m.in. odmiany Concord, Delaware, Iza Zaliwska, Polar, Vignoles. Wśród czereśni częściej pękają odmiany, których owoce mają bardziej twardy miąższ, jak Burlat, Buttnera Czerwona, Hedelfińska, Techloyan, Van, Vega. Z brzoskwiń tendencję do pękania ma wiele wczesnych odmian – najpierw uszkodzeniu ulegają pestki, a następnie miąższ od strony szypułki. Na pękanie niepodatne są m.in. Dixired, Early Redhaven, Harrow Diamond, Maycrest.

Przeczytaj także: Jak pozbyć się szerszeni – 6 sposobów

Częstą przyczyną pękania owoców, zwłaszcza czereśni, gruszy, jabłoni i wiśni, jest brak wystarczającej ilości wapnia w tkankach roślin. Do niedoboru dochodzi zwykle z powodu jego niedoboru w glebie, czyli nieprawidłowego nawożenia. Rośliny, gdy mają zbyt mało wapnia, w pierwszej kolejności kierują jego rezerwy do liści, a nie do owoców. Brak wapnia powoduje, że rośliny mają słabsze ściany komórkowe, co wpływa na mniej skuteczną regulację przepływu wody w tkankach. Dlatego trzeba dbać o wapnowanie i prawidłowy odczyn gleby zgodnie z potrzebami uprawianych gatunków. Do roślin owocowych szczególnie polecany jest Dolomit, ponieważ uzupełnia niedobory zarówno wapnia, jak i magnezu.

Ponadto podczas suszy oraz upałów krzewy i drzewa owocowe mogą także mniej efektywnie przyswajać wapń za pomocą korzeni, nawet jeśli jest on glebie. Braki wapnia można uzupełniać dolistym nawożeniem preparatami z wapniem, np. Saletrą wapniową w płynie. Wchłanianie wapnia przez liście jest bardziej efektywne i szybsze.

Niektóre odmiany są bardziej wrażliwe na niedobory wapnia i związane z tym pękanie owoców, a także m.in. na oparzenia słoneczne. Należą do nich np. jabłonie Cortland, Honeycrisp, Jonagold oraz grusza Lukasówka (zwłaszcza zaszczepiona na podkładkach karłowych i półkarłowych).

Przeczytaj także: Nawożenie dolistne – kiedy stosować i dlaczego oraz Co to jest dolomit? Kiedy i do czego używa się dolomitu

Pękanie owoców może też być jednym z objawów niektórych chorób grzybowych. W przypadku grusz i jabłoni to przede wszystkim parch – pęknięcia zwykle nie są duże i występują na skorkowaceniach pokrywających skórkę. Tego typu pęknięcia dość często się zabliźniają, ale mimo to mogą być miejscem infekcji, a także żerowania os, szerszeni i innych owadów. Poza tym takie owoce tracą atrakcyjny wygląd i smak oraz nie nadają się do przechowania (nawet krótkiego).

Z powodu chorób grzybowych pękać mogą również winogrona, ale niedojrzałe. Przykładowo, jednym z objawów antraknozy winorośli są plamy na owocach, w których obrębie pojawiają się pęknięcia skórki. Pękają też owoce porażone przez mączniaka prawdziwego winorośli – najpierw na zawiązkach pojawia się biały nalot, a następnie skórka i miąższ pękają, często tak głęboko, że widać nasiona. Owoce pleśnieją, gniją i zamierają zanim dojrzeją.

Pęknięcia owoców, spowodowane przez zaburzenia gospodarki wodnej roślin, są dosłownie wrotami dla wielu chorób grzybowych, które powodują ich pleśnienie i gnicie. Przykładowo, na popękanych czereśniach szybko rozwijają się szara pleśń i brunatna zgnilizna drzew pestkowych. Z porażonych owoców grzyby przenoszą się na zdrowe, znajdujące się obok, co sprawia, że pleśnieją i gniją nie tylko te popękane. Pękaniu owoców z powodu chorób grzybowych można zapobiegać stosując odpowiednie środki ochrony roślin.

Przeczytaj także: Pękanie winogron na krzaku – przyczyny i zapobieganie