Chloroza liści – jak rozpoznać niedobór żelaza, magnezu i azotu

Chloroza liści jest oznaką zbyt małej ilości chlorofilu (zielonego barwnika). To powoduje, że są one blade, jasnozielone albo zielone z żółtymi lub kremowymi przebarwieniami. Brak wystarczającej ilości chlorofilu powoduje, że rośliny częściowo tracą zdolność samoodżywiania w procesie fotosyntezy (zachodzi przy udziale światła). W efekcie słabo kwitną, owocują, rosną. Bardziej są też podatne na szkodniki, choroby, przemarzanie. Ponadto chlorotyczne liście są bardziej narażone na poparzenia słoneczne oraz często przedwcześnie opadają, co jeszcze bardziej osłabia rośliny.

Przyczyny zbyt małej ilości chlorofilu w liściach są różne. Bardzo często to niedobory żelaza, magnezu lub azotu, które są skutkiem braku lub nieprawidłowego nawożenia.

Przeczytaj także: Jak rozpoznać objawy składników pokarmowych

Objawy niedoboru żelaza najbardziej są widoczne na najmłodszych liściach oraz wierzchołkach pędów – stają się one jasnożółte lub nawet kremowe. Starsze liście również żółkną, ale zwykle pomiędzy nerwami. Przy dużych niedoborach mogą zamierać wierzchołki pędów.

Żelazo (Fe) jest niezbędne roślinom m.in. w tworzeniu chlorofilu oraz procesie oddychania. Powszechnie występuje w glebie. Teoretycznie rośliny mają go pod dostatkiem, ale często jest ono dla nich niedostępne. Dzieje się tak zwłaszcza gdy gleba lub podłoże ogrodnicze mają odczyn lekko kwaśny, obojętny oraz zasadowy. W takich warunkach spada przyswajanie żelaza przez korzenie roślin, zwłaszcza kwasolubnych. Ale nie tylko! Zdarza się, że słabe przyswajanie żelaza jest spowodowane zbyt dużą albo zbyt małą ilością substancji organicznych, a także dużymi dawkami nawozów użytych do wapnowania.

Rośliny gorzej przyswajają również żelazo, jeśli ziemia jest słabo napowietrzona, ubita i po zalaniu wodą (m.in. po ulewach). Przykładowo, takie warunki zdarzają się, jeśli rośliny doniczkowe są dawno nie przesadzane lub nadmiernie podlewane, a także na intensywnie deptanych trawnikach.

Ponadto rośliny mogą słabo przyswajać żelazo z powodu ekstremalnej temperatury, zarówno bardzo niskiej, jak i bardzo wysokiej, ale też jeśli były nadmierne zasilone nawozami zawierającymi dużo fosforu lub azotu (zwłaszcza w formie saletrzanej).

Na niedobór żelaza wrażliwe są np. azalia, borówka, burak, jabłoń, kamelia, magnolia, ogórek, pomidor, różanecznik, szpinak, truskawka.

Przeczytaj także: Które pierwiastki są niezbędne do prawidłowego rozwoju roślin

Brak magnezu sprawia, że liście są blade (jasnozielone). Jeżeli niedobór magnezu się utrzymuje albo jest bardzo duży, najstarsze liście żółkną całkowicie lub częściowo i mogą przedwcześnie opadać. Objawy dość trudno rozpoznać, gdyż na różnych roślinach mogą wyglądać nieco inaczej.

Przykładowo, na bukszpanach, czereśniach i hortensjach, którym brakuje magnezu, liście są jasnozielone, jak wypłowiałe, ale zwykle wyglądają na zdrowe. Podobnie jest na wiśniach, ale te drzewa mogą je również przedwcześnie zrzucać (nawet już na przełomie lipca i sierpnia). Na starszych liściach ogórków i malin zażółcenia pojawiają się między nerwami, które zachowują zielony kolor. Młode pędy róż mogą być jasnozielone lub kremowozielone. Na źdźbłach traw zdarzają się czasem paski. Rośliny motylkowe mają jasnozielone, blade liście. Mniej intensywnie wiążą też azot z powietrza, co sprawia, że – zwłaszcza w pierwszych tygodniach od wykiełkowania – rosną słabo. W efekcie plon jest mniejszy. Jeśli rośliny motylkowe uprawiane są na zielony nawóz, zawierają mniej azotu.

Brak magnezu bardzo negatywnie wpływa na wygląd roślin. Ich liście sprawiają wrażenie wyblakłych. Słabsze jest również kwitnienie oraz owocowanie. Nierzadko owoce przedwcześnie opadają, np. jabłka i wisienki. Rośliny, którym brakuje magnezu, bardziej są podatne na przemarzanie.

Magnez (Mg) to pierwiastek niezbędny roślinom do wielu procesów metabolicznych. Gdy im go brakuje, nie mogą wytwarzać chlorofilu w liściach, potrzebnego do fotosyntezy. Magnezu prawie zawsze brakuje w glebie, zwłaszcza jeżeli jest ona piaszczysta, lekka, kwaśna (poniżej pH 5,5). To pierwiastek bardzo łatwo wymywany z ziemi, dlatego jego deficyt często występuje np. na obficie podlewanych trawnikach oraz po intensywnym deszczu, szczególnie jeśli wcześniej była susza.

Duże braki magnezu występują często w starych sadach. Zdarza się, że ulewny deszcz wymywa  magnez z podłoża w donicach znajdujących się na balkonie lub tarasie. Liście posadzonych w nich roślin blakną, a najmłodsze mogą być nawet kremowe. Niedobór magnezu się zwiększa, jeśli do nawożenia stosuje się preparaty zawierające dużo potasu oraz azotu (zwłaszcza w formie amonowej).

Brak magnezu jest powszechny wśród roślin (w mniejszym lub większym stopniu). Chloroza liści z powodu niedoboru tego pierwiastka występuje często np. na borówce, bukszpanie, funkii, hortensji, jabłoni, jaśminowcu, judaszowcu, lilaku, porzeczce, winorośli, wiśni, żylistku.

Przeczytaj także: Nawożenie borówek bez błędów

Niedobór azotu sprawia, że liście są jasnozielone, wiotkie, zdrobniałe. Przy dużym braku tego pierwiastka żółkną i przedwcześnie opadają (zwłaszcza najstarsze, dolne). Owoce są drobne, blade i często za wcześnie dojrzewają, a młode pędy – blade oraz słabo wykształcone. Wzrost roślin jest zahamowany. Ponadto są one wybujałe, strzeliste, mało rozkrzewione.

Azot (N) to jeden z głównych składników, których rośliny używają jako budulca swoich komórek. Dzięki niemu mogą m.in. asymilować, głównie za pomocą liści, więcej dwutlenku węgla, co przekłada się na bardziej intensywną fotosyntezę.

Podobnie jak inne składniki pokarmowe, azot może być wypłukiwany z ziemi przez opady oraz wodę używaną do podlewania. To zjawisko zachodzi szybciej, jeśli w wodzie znajduje się chlor albo w glebie jest mało próchnicy.

Nawet jeśli azot jest w glebie, korzenie roślin mogą mieć problem z jego pobieraniem. Tak się dzieje, jeśli ziemia jest ubita. Ponadto słabe przyswajanie azotu miewa związek z niedostatecznym zaopatrzeniem roślin w potas, fosfor, magnez, mangan, miedź, molibden i siarkę. Azot jest również słabo przyswajalny, jeśli podłoże jest zbyt kwaśne albo zbyt zasadowe.

Inny problem to forma azotu. Zdarza się, że azot jest w podłożu lecz mimo to występuje chloroza liści, tak jakby go brakowało. Azot może mieć bowiem różne formy, co do których rośliny mają różne preferencje: amonową (dość wolno pobieraną przez rośliny), saletrzaną (łatwo wymywaną z gleby), saletrzano-amonową (łączy cechy form saletrzanej i amonowej), amidową (działa długo). Dlatego nawożenie azotem i zapobieganie chlorozie liści z powodu jego braku nie jest łatwe. Trzeba umieć dobrać odpowiedni nawóz azotowy to gatunków roślin i pory roku.

Przeczytaj także: Nawozy mineralne – przegląd i zastosowanie

Aby uniknąć chlorozy liści, przede wszystkim trzeba dbać o prawidłowe nawożenie roślin. W amatorskiej uprawie najlepiej sprawdzają się nawozy wieloskładnikowe opracowane do zasilania określonych gatunków, np. borówek, hortensji, magnolii, ogórków, paproci, pomidorów, roślin ozdobnych z kwiatów, warzyw. Ich skład jest przygotowywany tak, aby rośliny miały w sam raz m.in. azotu, magnezu i żelaza. Jednocześnie poszczególne składniki są w formach maksymalnie dla nich przyswajalnych. Przykładowe takie preparaty to Nawóz ekologiczny do truskawek, Nawóz do hortensji, Nawóz do iglaków, Nawóz do rododendronów i azalii, Nawóz do magnolii.

Stosowanie nawozów jednoskładnikowych oraz mikronawozów wymaga większej wiedzy ogrodniczej. Niewłaściwie dobrane mogą dać skutek odwrotny do zamierzonego.

Istotny wpływ na przyswajanie składników pokarmowych, w tym azotu, magnezu i żelaza, ma ilość próchnicy w glebie. Jej bogatymi źródłami są naturalne ściółki oraz preparaty organiczne, jak Obornik bydlęcy granulowany, Obornik koński granulowany, Obornik kurzy granulowany, Nawóz ekologiczny do warzyw, Pałeczki nawozowe bio uniwersalne, Nawóz Bezpieczny Trawnik.

Dość często zdarza się, że azot, magnez i żelazo są w podłożu, ale korzenie roślin nie mogą ich pobierać z powodu zbyt niskiego lub wysokiego odczynu ziemi. Dlatego trzeba pamiętać o regulowaniu jego poziomu zgodnie z wymogami uprawianych roślin. Warto wykorzystywać do tego Zestaw do badania pH gleby. Jest bardzo prosty w użyciu! W razie potrzeby ziemię można zakwaszać lub odkwaszać.

Przeczytaj także: Odkwaszanie gleby – 7 sposobów