Biowęgiel w ogrodzie - kiedy pomaga glebie, a kiedy nie warto go stosować

Biowęgiel znany jest także pod nazwami biokarbon i agrikarbon. To rodzaj węgla drzewnego, ale jego właściwości są nieco inne. Otrzymuje się go w procesie spalania biomasy w temperaturze 200-300⁰C przy małej ilości powietrza. Surowce, z których uzyskuje się biowęgiel, to odpady leśne i rolnicze, np. słoma.

Biowęgiel stosowany jest m.in. jako suplement w paszach dla kur, koni i bydła, który pozytywnie wpływa na trawienie i zapobiega chorobom przewodu pokarmowego. To także atrakcyjny dodatek do poprawiania właściwości gleby działający… tysiące lat. Ziemia, w której jest biowęgiel, lepiej zatrzymuje wodę i składniki pokarmowe. Staje się też siedliskiem pożytecznych mikroorganizmów, które dodatkowo ją użyźniają. Ponadto magazynuje węgiel w glebie, co ogranicza ocieplanie klimatu.

Zainteresowanie biowęglem wzrosło w drugiej połowie XX wieku w wyniku naukowych badań terra preta de Indio, czyli czarnej ziemi Indian, odkrytej nad rzeką Amazonką w Ameryce Południowej. Naukowcy uważali wcześniej, że tamtejsza gleba, nazywana tropikalnym czarnoziemem, powstała w wyniku działania przyrody, m.in. erupcji wulkanów. Okazało się jednak, że była przekształcona przez człowieka i intensywnie użytkowana przez stulecia. Co istotne: zawiera bardzo dużo biowęgla, który Indianie wytwarzali przez stulecia poprzez wypalanie odpadów rolnych oraz innych (w dołach i rowach przykrytych ziemią).

Pierwotni mieszkańcy Ameryki Południowej stworzyli tak doskonałe ziemie z biowęglem, że do dziś są urodzajne, mimo iż często nie uprawia się ich ani nie nawozi już od setek lat. Nadal bowiem akumulują wodę i składniki pokarmowe.

Oprócz biowęgla w czarnej ziemi Indian naukowcy stwierdzili m.in. nawozy zwierzęce, ości ryb, kości zwierząt gospodarskich i dzikich, odpadki roślinne, resztki kuchenne, algi, skorupiaki, odłamki glinianych naczyń, skorupy żółwi. Znajdujące się w niej składniki są łatwo przyswajalne dla roślin. W niektórych miejscach urodzajna gleba z biowęglem, wytworzona przez Indian, ma grubość aż 200 cm. Czarny kolor nadaje jej biowęgiel.

Przeczytaj także: Zmęczenie gleby – na czym polega

Biowęgiel pozostaje w ziemi przez wieki, dzięki czemu ogranicza ocieplanie klimatu. Nie rozkłada się tak jak np. odpadki kompostowe. Przez setki lat zmienia właściwości fizyko-chemiczne gleby, dzięki czemu przyczynia się do jej wyjątkowej żyzności. W zależności od użytych surowców do wypalania, biowęgiel przypomina czarny proszek lub resztki z ogniska. W ogrodnictwie i rolnictwie nie ma jednak znaczenia stopień jego rozdrobnienia. Biowęgiel pozytywnie wpływa na glebę na różne sposoby. Poniżej przedstawione są najważniejsze atuty stosowania biowęgla w uprawie roślin.

Każdy właściciel ogrodu używa wiele nawozów: do trawnika, róż, warzyw, drzew owocowych, borówek, magnolii, ziół… Ale nie każdy zdaje się sobie sprawę, że duża część tych nawozów dosłownie ucieka w głąb gleby. Powodem jest ich wymywanie, np. przez deszcz i wodę użytą do podlewania. W efekcie rośliny mogą wykorzystać tylko część składników pokarmowych znajdujących się w nawozach. Reszta po prostu się marnuje, nierzadko zanieczyszczając środowisko naturalne.

Wymywanie nawozów zachodzi szybciej zwłaszcza jeśli gleba jest piaszczysta i sucha. Dodanie do niej biowęgla sprawia, że proces ten jest ograniczony. Taka ziemia nie tylko zmienia kolor na czarny, ale także magazynuje składniki odżywcze dla roślin, w tym azot, cynk, fosfor, magnez, mangan, potas, wapń, pochodzące zarówno z nawozów organicznych, jak i mineralnych. Ponadto są one w formach lepiej przyswajalnych przez korzenie roślin.

W efekcie rośliny lepiej rosną, nawozy się nie marnują i można ograniczyć ich stosowanie. Zmniejsza się też ryzyko zanieczyszczenia resztkami nawozów wód podziemnych, rzek i oceanów.

Przeczytaj także: Ogród na bardzo piaszczystej glebie – jak poprawić podłoże i jakie gatunki sobie poradzą

Dzięki porowatej strukturze i higroskopijnym właściwościom, biowęgiel zatrzymuje wodę w glebie, co korzystnie wpływa na rośliny. Jednocześnie – po wchłonięciu dużej ilości wody – nie zeskorupia ziemi ani nie tworzy nieprzepuszczalnej warstwy jak np. glina. Ta właściwość biowęgla pozwala ograniczyć podlewanie, by oszczędzać wodę. Umożliwia to zmniejszenie strat z powodu suszy. Z gleby zawierającej biowęgiel mniej są także wymywane, wraz z wodą, składniki pokarmowe.

Retencja wody w biowęglu pomaga zatrzymać wilgoć w glebie, ale korzenie nie są narażone na zalewanie podczas dużych opadów. Dzięki temu rośliny rosną zdrowiej i lepiej plonują.

Przeczytaj także: Jak ograniczyć podlewanie – 10 pomysłów

Tuż po wytworzeniu biowęgiel jest sterylny (powstaje w temperaturze 200-300⁰C w prawie beztlenowych warunkach). Po dodaniu do gleby zostaje zasiedlony przez pożyteczne mikroorganizmy, m.in. grzyby. Sprzyja temu jego porowata struktura oraz higroskopijność. W przerabianiu biowęgla na drobniejsze cząsteczki  biorą udział dżdżownice, które dodatkowo użyźniają podłoże swoim biohumusem.

Biowęgiel hamuje wietrzenie gleby oraz jej jałowienie wskutek m.in. promieniowania słonecznego, wiatru, częstego przekopywania, mrozu, suszy. Sprzyja rozwojowi pożytecznych mikroorganizmów, które ją naturalnie wzbogacają w składniki pokarmowe w formach łatwo przyswajalnych dla roślin.

Przeczytaj także: Nawóz biohumus – skład i zastosowanie

Biowęgiel podwyższa odczyn gleby (ma ona naturalną tendencję do zakwaszania). Dlatego sprawdza się tam, gdzie uprawia się przede wszystkim warzywa, gdyż większość z nich preferuje odczyn gleby około pH 6,5. Jeśli odczyn gleby jest odpowiedni, warzywa lepiej przyswajają składniki pokarmowe! Jednocześnie mniejsze jest ryzyko odkładania się azotanów, szkodliwe dla zdrowia, w ich jadalnych częściach.

Rośliny ozdobne oraz drzewa i krzewy owocowe także mają preferencje co do odczynu, ale nie zawsze podobne jak warzywa. Odczyn ziemi w ogrodzie można łatwo zmierzyć przy pomocy Zestawu do badania pH gleby. Dzięki temu łatwiej go korygować zgodnie z potrzebami poszczególnych gatunków roślin.

Aby zapewnić warzywom oraz innym roślinom ogrodowym prawidłowy odczyn gleby, stosuje się m.in. wapnowanie. Jeśli używa się biowęgla, ten zabieg może nie być potrzebny przez wiele lat.

Przeczytaj także: Odkwaszanie gleby – 7 sposobów

Poprawianie jakości gleby za pomocą zbyt dużych dawek biowęgla może wywołać negatywne skutki. Przede wszystkim podwyższa on odczyn ziemi, co może doprowadzić do złej kondycji lub nawet zamierania roślin kwaśnolubnych, jak azalie, borówki, hortensje, pierisy czy różaneczniki. Dlatego należy unikać stosowania biowęgla pod gatunki preferujące kwaśną i bardzo kwaśną glebę. Nadmiar biowęgla w ziemi może też ograniczać rozwój pożytecznych mikroorganizmów w glebie, które wspomagają wzrost roślin. Przykładowo, większość gatunków dżdżownic preferuje odczyn gleby jak dla warzyw.

Ile biowęgla można sypać w ogrodzie? Nie ma ściśle określonych dawek, gdyż zależą one m.in. od rodzaju gleby oraz gatunków roślin. Większe ilości są rekomendowane, jeśli ziemia jest piaszczysta i kwaśna. W słynnej indiańskiej czarnej ziemi nad Amazonką naukowcy stwierdzili do 10% biowęgla. Trzeba jednak pamiętać, że uprawiano w niej warzywa, jak dynia, fasola, papryka, pomidor, a także kukurydzę.

Przeczytaj także: Nawozy zakwaszające – kiedy i jak stosować