Trybula ogrodowa – uprawa, pielęgnacja, właściwości

Trybula ogrodowa (Anthriscus cerefolium) to roślina jednoroczna, uprawiana jako roślina przyprawowa oraz lecznicza. Należy do rodziny selerowatych (baldaszkowatych). Jej kuzyni to m.in. biedrzeniec anyż, kminek, kolendra, koper, marchew, pasternak, pietruszka, seler. Z wyglądu najbardziej jest podobna do kolendry oraz marchwi i pietruszki naciowej. Jej charakterystyczny zapach, kojarzący się z mirrą, ma nuty pietruszki oraz biedrzeńca anyżu, marchwi i kolendry.

Trybula dorasta do 80 cm wysokości (najwyższa jest podczas kwitnienia). Ma delikatne, mocno powycinane, aromatyczne liście. To właśnie dla nich uprawia się trybulę; wykorzystywane są jako przyprawa i lek co najmniej od czasów starożytnego Rzymu. Dawniej była bardzo popularna w całej Europie, także w Polsce. Cesarz i król Franków Karol Wielki (około 742-814) wręcz nakazał jej uprawę w swoim państwie. Suszona trybula praktycznie traci swoje właściwości. Dlatego najlepiej używać jej w postaci świeżej. Nie jest to trudne, ponieważ to roślina łatwa w uprawie, zarówno w gruncie (w ogrodzie), jak i donicach.

Porcja trybuli o wadze 100 g ma niecałe 40 kcal. W składzie liści najwięcej jest wody (około 90%), a także manganu (aż 85% dziennego zapotrzebowania dla dorosłego człowieka). Mangan to pierwiastek, który m.in. współuczestniczy we wzrastaniu i funkcjonowaniu mózgu. Jest też jednym ze składników kości oraz bierze udział w przemianach metabolicznych. Ponadto w liściach trybuli jest dużo potasu i wapnia. Inne składniki to: cynk, fosfor, jod, magnez, miedź, selen, sód, żelazo, witaminy B2, B3, B5, B6, B9 oraz C i E, a także karoten i olejek lotny.

Przez wieki trybula ogrodowa była używana jako zioło lecznicze, np. na wzrok, wzdęcia, układ moczowy. Stosowano ją też jako kosmetyk na piękną, gładką skórę. Obecnie trybulę ogrodową uprawia się przede wszystkim jako zioło przyprawowe, które nadaje daniom wyjątkowy zapach i smak. To bardzo popularna przyprawa zwłaszcza w kuchniach angielskiej, francuskiej, holenderskiej, niemieckiej. Listki trybuli dodawane są np. do zup, omletów, sałatek, serów, ryb, jajecznicy, past do smarowania pieczywa, kurczaka, wołowiny.

Trybula jest jednym z głównych składników przyprawy fines herbes (popularnej zwłaszcza we Francji), którą dodaje się m.in. do dań z jajkami i truflami. W jej składzie są drobno posiekane trybula ogrodowa oraz estragon, pietruszka i szczypiorek.

Specjałem w Niemczech jest zielony sos frankfurcki, który przyrządza się – na zimno – ze świeżych liści trybuli ogrodowej, a także krwiściągu mniejszego, ogórecznika, pietruszki, rzeżuchy, szczawiu i szczypiorku. W zależności od przepisu dodaje się do niego również np. przetarte żółtko, olej, jogurt, śmietanę, musztardę, pieprz, sól, odrobinę octu. Sos jest szczególnie popularny we Frankfurcie nad Menem (ma nawet pomnik w dzielnicy Oberrad) – w sklepach w tym mieście można kupić zestawy siedmiu ziół (świeże liście), w tym z trybulą, do jego przyrządzenia. Serwuje się go m.in. do ziemniaków, mięsa, ryb, jaj, wołowiny. Jest też często podawany na stoły wielkanocne.

Zaletą trybuli ogrodowej jest jej łatwa uprawa. Ma krótki okres wegetacji, wynoszący jedynie 3-4 miesiące, który kończy się w lipcu (po dojrzeniu nasion) albo przed zimą (w zależności o terminu siewu). Siać ją można wiosną lub w drugiej połowie lata. 

Kwiaty trybuli ogrodowej są białe, drobne, pachnące, zebrane w wysokie kwiatostany – dodawać je można np. do sałatek. Pojawiają się w czerwcu, gdy dni są najdłuższe w roku. Odwiedzają je chętnie owady zapylające, takie jak muchówki i błonkówki. Dlatego trybula ogrodowa bywa składnikiem mieszanek łąk kwietnych.

Przeczytaj także: Ogród ziołowy – jakie zioła warto sadzić w ogrodzie, dobre sąsiedztwo dla ziół

Trybulę rozmnaża się z nasion. Sieje się je od razu do gruntu albo w donicach na balkonie lub parapecie kuchennym (np. w Gotowym podłożu do ziół i warzyw Natural+).

Nasiona najlepiej siać w marcu i kwietniu, a następnie w sierpniu oraz pierwszej połowie września. Trybula ogrodowa posiana od maja do lipca, gdy dni są długie, a noce krótkie, szybko zakwita, dając przez to mniejszy plon liści (ponadto są one mniej aromatyczne). W dobrze oświetlonych pomieszczeniach można trybulę siać nawet zimą. Nasiona trybuli należy siać płytko – wystarczy je przyklepać dłonią lub oprószyć ziemią tak, aby jej warstwa nie miała więcej niż pół centymetra. Wschodzą około 2 tygodnie (szybciej, jeżeli jest ciepło). Pierwsze listki można zrywać po około dwóch miesiącach od siewu.

Pod koniec maja trybula ogrodowa zaczyna kwitnąć, co trwa jeszcze w czerwcu. Na tej samej roślinie występują kwiaty obupłciowe, z których zawiązują się nasiona, oraz kwiaty męskie (nie ma z nich nasion). W lipcu i sierpniu dojrzałe nasiona można zebrać, by posiać je w tym samym sezonie albo następnym. Czasem trybula rozsiewa się sama – wtedy wschodzi w tym samym sezonie lub wiosną następnego roku.

Trybula ogrodowa ma krótki okres wegetacji. Jeśli posieje się ją wiosną, zakwitnie w maju i czerwcu, następnie wyda nasiona w lipcu i sierpniu. Zamiera po dojrzeniu nasion (z siewu wiosennego) lub po wystąpieniu większych przymrozków (z siewu letniego). Trybula posiana w drugiej połowie lata, zwykle nie zakwita (może czasem wypuszczać pędy kwiatowe z powodu upału). Aby mieć świeżą trybulę zawsze pod ręką, najlepiej siać ją zarówno wiosną, jak i późnym latem.

Przeczytaj także: Mieszana uprawa ziół i innych roślin

Ziołowy zakątek, warzywnik, wysoka grządka, donica na balkonie lub parapecie w kuchni – to odpowiednie miejsca do uprawy trybuli ogrodowej. Stanowisko powinno być słoneczne lub półcieniste. W cieniu ta roślina ginie.

Miejsce dla trybuli ogrodowej trzeba zaplanować tak, aby zawsze mieć pod ręką jej aromatyczne listki do doprawienia potraw, np. w donicy na balkonie albo w kuchni. Jeśli trybula ma rosnąć w warzywniku lub ogródku ziołowym, lepiej posiać ją na obrzeżach, aby mieć do niej łatwiejszy dostęp. Siejąc trybulę trzeba pamiętać, że jest krótkowieczna. Ponadto należy unikać siewu obok spokrewnionych z nią roślin (z rodziny selerowatych), jak marchew czy pietruszka, gdyż mają m.in. wspólnego szkodnika połyśnicę marchwiankę.

Przeczytaj także: Zioła na parapecie – co uprawiać oraz jak nawozić

Trybula ogrodowa ma niewielkie wymagania co do ziemi. Dobrze rośnie w podłożu przeciętnie żyznym, ale nie za suchym. Preferuje lekko kwaśny odczyn gleby (pH około 6,5), który odpowiada również większości warzyw oraz ziół. Sprawdzić go można używając Zestawu do badania pH gleby.

W uprawie doniczkowej trybuli ogrodowej używa się kompostu, ziemi ogrodowej z dodatkiem Perlitu albo gotowych podłoży ogrodniczych, jak Gotowe podłoże do ziół i warzyw NATURAL+ wzbogacone Nawozem ekologicznym do pomidorów, ogórków i ziół (wytworzonym w 100% z masy roślinnej). Najlepsze są donice o pojemności około 10 l, wysokie (ta roślina ma długi korzeń główny).

Przeczytaj także: Jak dobrać podłoże do roślin – poradnik

Trybuli ogrodowej należy zapewnić lekko wilgotną ziemię, zwłaszcza podczas wschodzenia nasion (lepiej wtedy kiełkują). To ważne, jeśli sieje się ją późnym latem (wtedy gleba jest często sucha). Wiosną gleba jest zwykle wystarczająca wilgotna, gdyż jest w niej woda ze stopionego śniegu. Starsza trybula ma długi korzeń główny, który umożliwia jej korzystanie z wody znajdującej się głębiej w glebie. Jednak mimo to warto ją podlewać w czasie suszy, gdy niedobór wody i wysoka temperatura mogą być przyczyną wypuszczania pędów z kwiatami. Liście stają się wtedy mniej aromatyczne i twardsze. Trybula ogrodowa podlewana systematycznie, ale niezbyt obficie, jest smaczniejsza i bardziej pachnąca. Do podlewania nadaje się zarówno woda z kranu, jak i deszczówka.

Przeczytaj także: Jak ograniczyć podlewanie ogrodu

Jedna z zalet trybuli ogrodowej to jej małe wymagania pokarmowe. Dobrze rośnie w przeciętnej ziemi, ale lubi w niej dodatek próchnicy (m.in. magazynuje wodę). Dlatego przed siewem glebę warto wzbogacić nawozem organicznym, jak kompost, Obornik bydlęcy granulowany, Obornik koński granulowany czy Nawóz ekologiczny do pomidorów, ogórków i ziół (zawiera 100% masy roślinnej). Trybula ma krótki okres wegetacji i pobiera tylko część znajdujących się w nich składników pokarmowych. Z niewykorzystanych, które zostają w glebie, korzystają inne gatunki roślin rosnące obok lub posadzone w miejscu, z którego zebrano trybulę.

Jeśli gleba jest słaba i nie została zasilona przed siewem trybuli, zastosować można 2-3 razy nawóz naturalny, np. Biohumus Max Zioła. Ten sam preparat polecany jest do nawożenia trybuli w donicach – raz w tygodniu. Nawóz dodaje się je do wody w konewce, a następnie podlewa rośliny.

Przeczytaj także: Czym nawozić zioła w doniczkach – poradnik oraz Nawóz biohumus - skład i zastosowanie

Trybula ogrodowa jest rośliną jednoroczną, czyli kończy wegetację przed zimą. W glebie dobrze zimują jej nasiona, jeśli rośliny je zawiążą i rozsieją się latem (część wschodzi już przed zimą). Siewki trybuli dobrze znoszą małe przymrozki wiosenne i jesienne (nie ma potrzeby ich okrywania). Warto wiedzieć, że mrożenie listków w zamrażarce jest lepszym sposobem ich dłuższego przechowywania niż suszenie. Lepiej zachowują wtedy swój charakterystyczny aromat.

Przeczytaj także: Co warto wiedzieć o ziołach

Choroby na trybuli ogrodowej to rzadkość. Jeśli pogoda jest deszczowa i rośliny rosną w dużym zagęszczeniu, na ich liściach mogą wystąpić mączniak rzekomy i plamistość liści. Preparatem, który można stosować zapobiegawczo oraz interwencyjnie po zauważeniu pierwszych objawów jest Biosept Active Spray. Jego receptura opiera się na bazie ekstraktu z grejpfruta, dzięki czemu jest naturalny i nietoksyczny.

Na trybuli ogrodowej rzadko żerują również szkodniki. Najczęściej są to mszyce – ich kolonie zwykle pojawiają się w okresie kwitnienia. Sporadycznie korzenie i siewki uszkadzają larwy połyśnicy marchwianki. Czasem na trybuli pojawiają się gąsienice, np. motyla płozka świerząbkowca. Smakują im zarówno liście, jak i nasiona.

Największym problemem w uprawie trybuli ogrodowej jest zwykle susza. Brak wody w podłożu to słabe wschody i mały plon. Jeśli dodatkowo panuje upał, rośliny mogą przedwcześnie zakwitać, co skutkuje mniejszą jakością ich liści.

Przeczytaj także: Jak zwalczać choroby roślin przy pomocy grejpfruta