Przycinanie malin – praktyczny poradnik

Maliny, których nie przycina się co roku, zamieniają się w splątany gąszcz, w którym pędy żywe splecione są z martwymi. Takie krzewy częściej porażane są przez patogeniczne grzyby, gdyż ich liście dłużej schną po deszczu czy rosie. Lepsze warunki do rozwoju mają na nich szkodniki, takie jak kwieciak malinowiec, kistnik malinowiec i pryszczarek namalinek łodygowy. Niecięte maliny owocują mniej obficie, plon jest też gorszej jakości i trudniej go zebrać.

Ponadto nieprzycinane maliny, już po kilku latach, przestają zajmować przeznaczone dla nich stanowisko, zarastając znajdujące się obok ścieżki, grządki czy sąsiednie działki, co bywa przyczyną sąsiedzkich konfliktów. Trudniej je pielęgnować, np. pielić i opryskiwać.

Cięcia potrzebują wszystkie odmiany maliny właściwej (Rubus idaeus), która najczęściej uprawiana jest w ogrodach. Jednak nieco inaczej przycina się maliny owocujące latem (na pędach dwuletnich) oraz owocujące zarówno latem, jak i jesienią (na pędach jednorocznych i dwuletnich), czyli powtarzające.

Przeczytaj także: W jaki sposób uprawiać i pielęgnować maliny

Termin głównego cięcia malin zależy w dużym stopniu od uprawianej odmiany. Maliny dzieli się bowiem na dwie grupy: letnie (owocujące na pędach dwuletnich) oraz powtarzające owocowanie (owoce są na pędach jednorocznych i dwuletnich). Dlatego warto świadomie dobierać odmiany, nie kierując się przede wszystkim wyglądem owoców na etykietach.

Tak samo przycina się maliny po posadzeniu – na przedwiośniu wszystkie odmiany, zarówno letnie, jak i powtarzające (także posadzone przed zimą), skraca się przy ziemi. Dzięki temu, z części podziemnej wyrasta wiele młodych, silnych pędów.

W kolejnych latach trzeba dostosować cięcie do rodzajów odmian. Maliny letnie przycina się po owocowaniu, co przypada na zwykle na sierpień, ale usuwa się tylko pędy dwuletnie. Maliny powtarzające również przycina się po owocowaniu, ale ma to miejsce dopiero jesienią. Można też maliny powtarzające ciąć na przedwiośniu. Usuwa się wszystkie pędy (można wykosić).

Na profesjonalnych plantacjach malin, zarówno letnich, jak i powtarzających, usuwa się także pierwsze, wiosenne pędy, gdy mają po 10-15 cm wysokości. Ten zabieg sprawia, że owoce są większe; zmniejsza się także ryzyko wystąpienia chorób grzybowych. Jednak w amatorskiej uprawie, zwłaszcza jeśli gleba jest słaba i sucha, lepiej z tego zabiegu zrezygnować. Może bowiem spowodować osłabienie krzewów i słabsze plonowanie.

Przeczytaj także: Wiosenne cięcie drzew owocowych – poradnik i kalendarz

Maliny owocujące latem nazywane są często letnimi lub tradycyjnymi. Owoce pojawiają się na nich tylko na pędach dwuletnich, od czerwca do sierpnia (w zależności od odmiany). W tej grupie jest wiele odmian zarówno nowych, jak i popularnych od lat.

Po zakończeniu owocowania pędy dwuletnie stopniowo zamierają. To właśnie te pędy należy ściąć (przy ziemi). Najlepiej nie czekać z wykonaniem zabiegu do jesieni, lecz zrobić go od razu po zebraniu owoców. Zamierające stare pędy bywają siedliskami chorób i szkodników!

Młode, liczne pędy wyrastają z szyjki korzeniowej lub korzeni (to tzw. odrosty korzeniowe). Należy je zostawić, jako jednoroczne (gdyż wydadzą owoce latem następnego roku, gdy już staną się dwuletnimi), ale nie wszystkie. Wiosną (do połowy maja) wycina się – przy ziemi – pędy słabe, złamane, z oznakami chorób, wyrastające poza wyznaczonym stanowiskiem dla malin. Trzeba też przerzedzić pędy zbyt liczne. Na metrze kwadratowym powinno zostać 10-12 sztuk młodych, jednorocznych pędów. Wybiera się pędy najsilniejsze oraz zdrowe. Zabiegu nie należy robić zbyt późno.

Jak rozróżnić pędy jednoroczne i dwuletnie malin letnich? To proste: na starych, dwuletnich pędach są kwiaty lub zostają na nich pozostałości po owocach, np. szypułki. Na pędach jednorocznych, czyli młodych, ich nie ma.

Odmiany malin owocujących tylko latem zwykle są wysokie. Mogą osiągnąć nawet ponad 2 m wysokości i dość często mają tendencję do rozkładania się na boki. Dlatego warto je przywiązywać do konstrukcji ze słupków i drutu, którą zwykle wykonuje się przed posadzeniem roślin. W amatorskiej uprawie można też wykorzystać ogrodzenie. Jeśli maliny są zbyt wysokie, pozostawione młode pędy lekko przycina się od góry, tak aby miały po 1,5-1,7 m. Zabieg najlepiej wykonać na przedwiośniu. Trzeba pamiętać, by nie skracać malin letnich od góry zbyt mocno, gdyż razem z pędami obcina się pąki kwiatowe. Inny sposób ograniczania wysokości malin to owijanie ich pędów wokół drutów.

Najczęściej odmiany letnie prowadzi się w formie szpaleru pojedynczego, gdyż wtedy zajmują stosunkowo mało miejsca (np. wzdłuż ogrodzenia).

Maliny letnie mają wielu zwolenników, głównie z powodu obfitego plonowania w pierwszej połowie lata, gdy zaczynają się wakacje. Ich wadą jest większa podatność na choroby i szkodniki, w tym powodujących robaczywienie owoców. Ponadto młode pędy są narażone na przemarznięcie i połamanie podczas zimy. Dlatego rośnie zainteresowanie odmianami powtarzającymi.

Przeczytaj także: Jakie konstrukcje stosuje się w uprawie roślin owocowych

Maliny powtarzające, znane też jako jesienne lub późne, owocują zarówno na pędach jednorocznych, jak i dwuletnich. Ich główna pora owocowania – na pędach jednorocznych, czyli tych, które wyrosły w tym samym roku – zaczyna się w sierpniu i trwa aż do jesiennych przymrozków.

Ponadto – w zależności od cięcia – takie maliny mogą owocować także na początku lata, ale na pędach dwuletnich (w dolnych partiach), które wyrosły w poprzednim roku i nie zostały ścięte. Oznacza to, że przycinając maliny powtarzające, zmniejsza się plon i skraca czas owocowania. Zyskuje się za to lepszej jakości owoce i zdrowsze krzewy. Przede wszystkim owoce malin powtarzających, ale zawiązane tylko od drugiej połowy lata do jesieni, nie są robaczywe, mimo braku oprysków. Jeśli takie odmiany malin nie zostaną przycięte, owoce, które się na nich pojawią na początku lata mogą robaczywieć. Dlatego zaleca się ciąć maliny powtarzające, by uniknąć robaczywienia owoców, a także ograniczyć ogniska chorób.  

Dla ogrodników amatorów cięcie malin powtarzających jest łatwiejsze niż letnich, gdy nie trzeba wybierać pędów jednorocznych i dwuletnich. Wszystkie pędy ścina się przy ziemi. Odpowiedni termin na cięcie malin powtarzających to zakończenie owocowania, co przypada na jesień, zwykle we wrześniu lub październiku. Jeśli zabraknie czasu jesienią na wykonanie tego zabiegu, można go również zrobić na przedwiośniu, najlepiej do połowy marca. W chłodnych regionach za lepszy termin cięcia malin powtarzających jest uważane przedwiośnie. Jeśli zima jest mroźna i bez śniegu, nieprzycięte maliny lepiej znoszą takie warunki.

Odmiany malin powtarzających są zwykle niższe w porównaniu do malin letnich. Dlatego w uprawie amatorskiej często sadzi się je bez podpór, np. drutów rozpiętych między słupkami. Jeśli jest możliwość, warto je sadzić przy ażurowym ogrodzeniu.

W małych ogrodach maliny powtarzające prowadzi się najczęściej w postaci jednorzędowego szpaleru o szerokości 30-50 cm. Wszystkie pędy wyrastające poza wyznaczonym rzędem należy wycinać.

Przeczytaj także: Na co zwrócić uwagę przy zakupie roślin

Podstawowe narzędzie do przycinania malin to sekator jednoręczny. To narzędzie pozwala precyzyjne ścinać pędy przy ziemi lub skracać ich wierzchołki. Do cięcia malin powtarzających wykorzystać też można wykaszarkę – zabieg wykonuje się wtedy bez schylania i bardzo szybko. Jeśli w ogrodzie rosną maliny letnie, wykaszarki nie należy używać do ich cięcia. Trzeba bowiem usuwać tylko pędy dwuletnie, a jednoroczne zostawiać (w tej pracy sprawdza się sekator). Jeśli zetnie się wszystkie pędy malin letnich, owoców w najbliższym sezonie nie będzie.

Należy pamiętać, że pędy malin mają kolce. Ich liczba zależy od odmiany – czasem jest ich tak mało, że praktycznie nie kłują. Aby uniknąć pokaleczenia, warto podczas przycinania malin zakładać rękawice.

Przeczytaj także: W jaki sposób chronić dłonie podczas prac ogrodowych