Okra - egzotyczne warzywo do uprawy amatorskiej pod osłonami

Okra (Abelmoschus esculentus) to wieloletnie warzywo, które w Polsce uprawia się jako jednoroczne. Pochodzi z Afryki, ale znane jest i cenione na całym świecie. Szczególnie popularna okra jest w kuchniach afrykańskich, azjatyckich, amerykańskich. Często występuje pod nazwami gombo, gumbo, ketmia jadalna, piżmian jadalny. Należy do rodziny ślazowatych. Spokrewniona jest z takimi roślinami jak baobab, bawełna, hibiskus, kitajbela, malwa, prawoślaz, zaślaz.

Jadalne są owoce okry, które dorastają do 20 cm długości i przypominają z wyglądu strąki. Nadają one daniom kleistą konsystencję, a w smaku – fasolkę szparagową. Liście okry mają kształt klapowaty, w kolorach zielonym lub purpurowym w zależności od odmiany. Strąki, łodygi i ogonki liściowe mogą być także zielone oraz purpurowe albo pomarańczowe lub różowe. Kwiaty okry, najczęściej są w kolorze kremowym i delikatnie pachną; podobne są z wyglądu do malw oraz hibiskusów.

To warzywo ciepłolubne. Dlatego w polskim klimacie najczęściej uprawiane jest pod osłonami. Jednak w cieplejszych regionach udaje się też w gruncie oraz donicach na balkonie. Dorasta do 60 cm wysokości (w krajach tropikalnych osiąga do 200 cm).

Przeczytaj także: Batat (słodki ziemniak) – uprawa w Polsce od sadzonki do zbioru

W Polsce trudno kupić świeże owoce okry, ale dostępne są jej nasiona w sklepach ogrodniczych. Poza tym najlepsze są owoce młode (do 2 tygodni od zawiązania), które krótko się przechowują. Dlatego praktycznie jedyny sposób, aby mieć okrę do różnych dań jest jej uprawa w ogrodzie (najlepiej pod osłonami). Owoce okry zawierają m.in. witaminy B1, B2, B3, B5, B6, B9, C, E i K, a także białko, cynk, magnez, mangan, potas, wapń, żelazo. Dojrzałe nasiona wykorzystuje się do przyrządzania namiastki kawy.

Polacy najczęściej poznają smak okry podczas egzotycznych wojaży do Azji, Afryki, Ameryki Południowej, Ameryki Środkowej i Ameryki Północnej, gdzie jest popularna. Zapach i smak młodych owoców okry przypomina  fasolkę szparagową. Ich cechą charakterystyczną jest nadawanie daniom gęstej konsystencji, co sprawia, że nie trzeba ich zagęszczać np. mąką. Przykładowo, aby potrawa na patelni stała się gęsta, wystarczy dorzucić 2-3 owoce okry.

Młode owoce okry zjada się razem z miękkimi nasionami (ze starszych trzeba je usuwać, gdyż stają się twarde). Systematyczny zbiór mobilizuje roślinę do kwitnienia i zawiązywania kolejnych owoców.

Okrę można dusić, zapiekać, gotować – w każdej postaci jest smaczna i zagęszcza potrawy. Nadaje do zup, sosów, marynat, dań z woka, potraw pieczonych. Bardzo młode owoce można jeść na surowo, np. w sałatkach.

W Japonii okra dodawana jest m.in. do tradycyjnego dania nattō przyrządzanego z przefermentowanej, gotowanej soi. W Indiach lubiane są potrawy bhindi nu shāk z pokrojonej okry smażonej z mąką z ciecierzycy, a także vendakkai thair pachadi z okry smażonej na oleju i wymieszanej z jogurtem oraz przyprawami. Wietnamczycy zaś okrę m.in. grillują z kozim serem.

W Afryce, a także na Bliskim Wschodzie oraz w Indiach, popularny jest ryż z sosem z okry, mięsa i pomidorów, a w Meksyku – plasterki okry panierowane w mące kukurydzianej, a następnie smażone. Specjalność kuchni brazylijskiej to sos caruru do parra, który przyrządza się z okry, krewetek, cebuli oraz orzeszków ziemnych lub nerkowców. W USA z okry przygotowuje się m.in. zupę gumbo oraz danie jednogarnkowe jambalaya (przypomina hiszpańską paellę).

Owoce okry stosowane są w medycynie ludowej w wielu krajach. Podawane są m.in. przy przeziębieniach i kaszlu. Okłady z liści stosuje się przy zakażeniach paznokci.

Okra to warzywo dekoracyjne. Ma ciekawie powycinane liście w różnych barwach, często kolorowe owoce oraz ładnie kwitnie. Dlatego nadaje się do tworzenia kompozycji warzywno-kwiatowych, np. z aksamitkami i nagietkami.

Przeczytaj także: Czy warzywa mogą stanowić ozdobę ogrodu?

Ze względu na długi sezon wegetacyjny, a także wysokie wymagania cieplne – nieco większe niż papryki – w polskim klimacie okra najlepiej udaje się pod osłonami. Oba warzywa mają też te same wymagania co do światła – stanowisko musi być słoneczne. Dlatego wybierając miejsce dla okry pod osłonami trzeba pamiętać, aby nie zasłaniały jej inne rośliny, np. wysokie pomidory czy ogórki prowadzone na sznurkach. Okra nie będzie również dobrze rosła w szklarni lub tunelu foliowym zacienionym przez wysokie drzewa. W uprawie współrzędnej okrę można uprawiać np. z fenkułem.

Przeczytaj także: Fenkuł - uprawa i właściwości

Okrę można siać z rozsady albo od razu do gruntu. Aby przygotować rozsadę, nasiona sieje się w kwietniu lub pierwszej połowie maja do osobnych doniczek. Pod osłonami można ją sadzić na przełomie maja i czerwca. Od razu do gruntu okrę sieje się także na przełomie maja i czerwca. Okra z rozsady szybciej zaczyna plonować, co przekłada się na dłuższy i większy zbiór owoców.

To warzywo rośnie szybko, ale pod warunkiem, że ma ciepło. Wschodzi w temperaturze od 20⁰C po 1-2 tygodniach. Każdy przymrozek niszczy zasiewy. Dlatego warto zostawiać trochę nasion na dosiewkę, jeśli sadzonki zostaną uszkodzone przez mróz.

Przeczytaj także: Czy warto uprawiać rośliny z rozsady

Najlepiej okra rośnie w ziemi żyznej, przepuszczalnej, z dużą ilością próchnicy (zawierają ją np. kompost i obornik). Jej odczyn powinien być lekko kwaśny lub obojętny (pH 6-7). Odczyn podłoża w szklarni lub tunelu foliowym warto sprawdzić kilka miesięcy wcześniej, najlepiej jesienią. Łatwo to zrobić używając pasków wskaźnikowych z Zestawu do badania odczynu pH.

Jeśli odczyn okaże zbyt niski, ziemię należy odkwasić. Do zabiegu polecany jest Dolomit, który odkwasza ziemię i dodatkowo wzbogaca ją w magnez. Trzeba pamiętać, że przerwa między odkwaszaniem a stosowaniem innych nawozów musi wynosić minimum 2 miesiące – ten czas jest niezbędny, aby w glebie zaszły prawidłowe reakcje. Dlatego pod osłonami Dolomit najlepiej stosować jesienią, gdyż wiosną w szklarniach i tunelach foliowych wcześnie zaczyna się sezon.

Przeczytaj także: Kompostowanie się opłaca – 7 powodów oraz Co to jest dolomit? Kiedy i do czego używa się dolomitu

Przede wszystkim trzeba zasilić ziemię przed siewem lub sadzeniem okry. To warzywo najlepiej rośnie na kompoście oraz w drugim roku po nawożeniu obornikiem. Zastosować można np. Nawóz ekologiczny do warzyw granulowany (zawiera 100% masy roślinnej) albo Obornik bydlęcy granulowany lub Obornik koński granulowany.

Jeśli ziemia była odpowiednio zasilona przed siewem lub sadzeniem, w sezonie zwykle nie trzeba stosować dodatkowych nawozów. Jedynie jeżeli się o tym zapomniało lub rośliny rosną słabo albo posadzone są w donicach, stosuje się nawożenie co 1-2 tygodni. Unikać trzeba preparatów zawierających duże dawki azotu, gdyż okra rośnie wtedy bujnie, ma duże liście, ale mało kwiatów i owoców. Polecane są preparaty na bazie naturalnych składników, o wolnym działaniu, jak Nawóz ekologiczny do warzyw oraz Biohumus Max Warzywa i Owoce. Dodaje się je do wody w konewce i podlewa okry.

Przeczytaj także: Nawozy organiczne do warzyw – granulowane czy w płynie

Okra preferuje lekko wilgotną ziemię. Jednak nie należy podlewać jej nadmiernie, gdyż zbyt mokre podłoże sprzyja występowaniu chorób grzybowych (zwłaszcza podczas bezsłonecznej pogody). Najwięcej wody okra potrzebuje podczas wschodzenia oraz zawiązywania owoców. Najlepsza do podlewania jest woda nagrzana przez słońce (deszczówka lub z kranu). Podczas podlewania należy unikać zbyt częstego zraszania liści. Aby woda wolniej wyparowywała z ziemi, warto stosować ściółkowanie, np. biowłókniną z wełny owczej.

Przeczytaj także: Jak ograniczyć podlewanie – 10 pomysłów

Największym problemem w uprawie okry jest jej nieodporność na niską temperaturę. W razie większych przymrozków, nawet pod osłonami może przemarznąć. Dlatego nie należy jej siać zbyt wcześnie zarówno w gruncie, jak w szklarni lub tunelu foliowym. W razie wystąpienia większych przymrozków, warto wykonać dodatkowe osłony, np. przykryć okrę pudełkami.

Jeśli pogoda jest ciepła i słoneczna, okra nie sprawia problemów. Choruje, jeżeli panują chłód, duża wilgoć oraz zachmurzenie. W pierwszych tygodniach uprawy wystąpić może werticilioza, która skutkuje więdnięciem roślin mimo wilgotnego podłoża. Na starszych roślinach czasem występują plamistość liści i mączniak prawdziwy. Wszystkie to choroby grzybowe.

W ich zapobieganiu i zwalczaniu pomagają preparaty na bazie naturalnych składników, jak Biosept Active Spray (z ekstraktem grejpfruta) oraz Polyversum WP (zawiera pożyteczne grzyby pasożytujące grzyby chorobotwórcze).

Przeczytaj także: Siew warzyw pod osłonami w sierpniu