Arbuz i melon w polskich warunkach - najczęściej popełniane błędy w uprawie

Arbuz zwyczajny (Citrullus lanatus), znany także jako kawon, oraz melon (Cucumis melo), czyli ogórek melon, to warzywa o jadalnych owocach. Należą do rodziny dyniowatych, podobnie jak np. cukinia, dynia, ogórek, patison. W Polsce, w porównaniu do nich, arbuz oraz melon są mniej popularne. Przyczyną jest przede wszystkim dość długi czas dojrzewania owoców (zwłaszcza arbuzów). Dlatego wiele osób – niesłusznie – woli kupować te warzywa niż hodować własne.

W polskim klimacie można z powodzeniem uprawiać - w gruncie, pod osłonami, a nawet w donicach - zarówno arbuzy, jak i melony. Trzeba tylko wyeliminować błędy w uprawie.

Przeczytaj także: Arbuz – uprawa w ogrodzie

Jedząc latem pyszne arbuzy lub melony często wyjmuje się z nich nasiona, by posiać je w następnym sezonie i doczekać się równie smacznych owoców. Niestety, często są to odmiany przystosowane do cieplejszego klimatu i długim latem. Poza tym mogą to być mieszańce F1, których potomstwo nie ma takich samych cech.

Do uprawy w Polsce najlepiej wybierać nasiona arbuzów i melonów krajowych odmian. Ich owoce są być równie smaczne jak kupionych na targach w ciepłych krajach. Takie odmiany przystosowane są do dość krótkiego polskiego lata i mniejszej liczby słonecznych dni.

Arbuzy polecane do siewu w Polsce to np. Bingo, Janosik, Moro, Rosario, Złoto Wolicy. Z melonów w Polsce udają się m.in. Bosman, Emir, Junior, Malaga, Melba, Oliwin, Seledyn. Z każdym rokiem odmian arbuzów i melonów, przystosowanych do polskiego klimatu, przybywa, gdyż rośnie zainteresowanie uprawą tych warzyw.

Przeczytaj także: W jaki sposób hoduje się nowe odmiany roślin

Bardzo częstym błędem w uprawie arbuzów i melonów jest ich zbyt późny siew. Oba te warzywa mają długie okresy wegetacji – zwykle od 130 do 150 dni. Dlatego, aby zdążyły wydać dojrzałe owoce, trzeba je siać odpowiednio wcześnie.

Arbuzy najlepiej siać na rozsadę już na przełomie lutego i marca. Melony zaś sieje się w drugiej połowie kwietnia: na rozsadę, pod osłonami lub w inspektach. Jeśli zapomni się o odpowiednio wczesnym siewie, trzeba przyśpieszyć kiełkowanie arbuzów i melonów, np. mocząc je w wodzie (arbuzy – dobę, a melony – pół doby). Sadzonki obu tych warzyw przesadza się do gruntu na przełomie maja i czerwca (pod osłony można 2-3 tygodnie wcześniej).

Różnica w terminie siewu arbuzów i melonów (oba warzywa mają podobne okresy wegetacji, ale melony można siać później) wynika z tego, że owoce pierwszych nie dojrzewają po zerwaniu, a drugich – tak. To oznacza, że owoce melonów można ułożyć na słonecznym parapecie (jak np. pomidory), by dojrzały. Ponadto siejąc melony w kwietniu unika się chorób grzybowych, do których przyczynia się brak słońca pod koniec zimy. W przypadku arbuzów to bywa problemem, jeśli przedwiośnie jest mało słoneczne. Dlatego, jeśli dopiero zaczyna się uprawę arbuzów i melonów, lepiej zacząć od melonów. Po zdobyciu doświadczenia, na pewno uda się również uprawa arbuzów.

Zarówno arbuzy, jak i melony można też siać od razu do gruntu w połowie maja. Jednak wtedy nie zawsze zdążą wydać plon. Pod koniec lata dni są bowiem coraz krótsze, mniej słoneczne, z chłodniejszymi nocami, co nie sprzyja dojrzewaniu owoców. Pośrednim rozwiązaniem jest siew arbuzów i melonów w kwietniu pod niskimi tunelami (demontuje się je na początku czerwca) lub w inspektach (okna otwiera się na stałe na początku czerwca).

Przeczytaj także: Co siejemy w lutym? Wysiew warzyw i kwiatów w lutym

Wszystkie warzywa dyniowate, w tym arbuzy i melony, źle znoszą przesadzanie z odkrytymi korzeniami. Trzeba je przesadzać z jak najmniej naruszoną bryłą korzeniową! Dlatego rozsadę arbuzów i melonów należy siać tylko od osobnych, małych doniczek (o średnicy 12-14 cm). Mogą to być doniczki plastikowe lub ceramiczne. W przypadku melonów, ponieważ sieje się je później niż arbuzy, można wykorzystać także doniczki biodegradowalne, np. z torfu lub włókien kokosowych.

Doniczki wypełnia się ziemią ogrodniczą - odpowiednie są np. Gotowe podłoże do pomidorów i warzyw oraz Gotowe podłoże warzyw wymieszane z Perlitem. W każdej doniczce umieszcza się po 1-2 nasiona. Jeśli wzejdą oba, słabszą sadzonkę trzeba usunąć.

Przeczytaj także: Czy warto uprawiać rośliny z rozsady

Arbuz i melon to warzywa ciepłolubne. Ich wymagania pod tym względem są podobne np. cukinii oraz dyni. Niszczy je każdy przymrozek. Dlatego po posadzeniu na zewnątrz trzeba je chronić przed niską temperaturą, np. uprawiając w szklarniach, tunelach, inspektach. Jeśli rosną w gruncie, a prognozowany jest chłód, co w polskim klimacie zdarza nawet w czerwcu, trzeba arbuzy i melony okrywać. Wykorzystać można np. pudełka, kołpaki ze słomy, wiaderka plastikowe, drewniane skrzynki.

Istotne jest też, aby na zewnątrz sadzić zahartowaną rozsadę. Młode rośliny trzeba przyzwyczajać stopniowo (minimum przez 10 dni) do nowych warunków (temperatury, nasłonecznienia, wiatru). Polega to na wynoszeniu rozsady na zewnątrz, gdy jest ciepło, i wnoszeniu, jeśli jest chłodno.

Przeczytaj także: Szklarnia i tunel po sezonie – jakie prace wykonać

Rozsadę arbuzów i melonów najlepiej ustawiać na białym podłożu, np. papierze w tym kolorze. Biel odbija światło, dzięki czemu sadzonki mają więcej światła. To istotne zwłaszcza w przypadku arbuzów, gdyż na przełomie lutego i marca, gdy się je sieje na rozsadę, nasłonecznienie nie zawsze jest wystarczające.

Do uprawy arbuzów i melonów nadają się tylko nasłonecznione stanowiska, najlepiej od południa. W miejscach zacienionych te warzywa słabo kwitną i plonują. Jeśli stanowisko jest mało słoneczne, długie pędy arbuzów i melonów (osiągają zwykle po 2-3 m) rosną w stronę słońca, np. pną się przy pomocy wąsów czepnych (podobnie jak ogórki) po ogrodzeniu lub innych roślinach, albo kierują się na południe. I dopiero gdy „znajdą” wystarczająco dobrze nasłonecznione miejsce, zawiązują owoce. Obok arbuzów i melonów nie należy siać i sadzić wysokich roślin, aby ich nie zacieniały.

Przeczytaj także: 10 rzeczy, które lubią cukinie

Ziemia, w której mają rosnąć arbuzy i melony, powinna być żyzna, próchnicza, o odczynie od lekko kwaśnego do obojętnego (pH 6-7). To warzywa o dużych wymaganiach pokarmowych! Najlepiej rosną w pierwszym roku po nawożeniu obornikiem.

Świeży obornik przekopuje się jesienią, a granulowany – jesienią lub wiosną (np. Obornik koński granulowany lub Obornik bydlęcy granulowany). Bardzo dobrym nawozem pod arbuzy i melony jest także kompost (zastąpić go może np. Nawóz ekologiczny do warzyw).

Arbuzy i melony należy też zasilać przez cały sezon wegetacyjny. Polecane są Biohumus Max Warzywa i Owoce oraz Nawóz ekologiczny do warzyw, które dodaje się do wody w konewce, a następnie podlewa rośliny. Pierwsze nawożenie wykonuje się 2 tygodnie po posadzeniu rozsady w gruncie, następne – w fazie zawiązywania pierwszych owoców, a kolejne - co 1-2 tygodnie.

Przeczytaj także: Nawozy organiczne do warzyw – granulowane czy w płynie

Wszystkie warzywa dyniowate, w tym arbuz oraz melon, preferują lekko wilgotną ziemię. Brak wody ma negatywny wpływ na wielkość owoców i kondycję roślin. Dlatego trzeba koniecznie zadbać o systematyczne podlewanie (letnie susze w Polsce są prawie zawsze). Aby chronić arbuzy i melony przed przesuszeniem, pod ich korzenie (podczas sadzenia) można nasypać preparat TerraCottem Universal. Zawiera on hydrożel magazynujący i oddający wodę roślinom oraz składniki pokarmowe.

Warto też starać się ograniczać wyparowywanie wody z ziemi poprzez ściółkowanie. Polecane są zwłaszcza materiały naturalne, jak słoma, włóknina z wełny owczej lub włókien konopnych – wszystkie zapobiegają zbyt szybkiemu wysychaniu ziemi, a jednocześnie umożliwiają podlewanie i nawożenie bez ich zdejmowania. Ponadto chronią owoce przed zapiaszczeniem i wilgocią od gleby, a także ograniczają wyrastanie chwastów.

Przeczytaj także: Jak ograniczyć podlewanie – 10 pomysłów

Najczęściej pędy arbuzów i melonów osiągają długość 2-3 m. Każda roślina ma ich zwykle po dwa lub trzy, ale nie na każdym są owoce. Czy można je ciąć, aby poprawić plonowanie?

W przypadku arbuza cięcie nie jest wskazane. Przycięte pędy często zamierają; ponadto cała roślina ma słabszą kondycję i wydaje mniejszy plon (lub wcale). Arbuzowi należy pozwolić rosnąć naturalnie, bez ingerencji w długość oraz liczbę pędów.

Inaczej postępuje się z melonami. Te warzywa dobrze reagują na cięcie i dzięki niemu zawiązują więcej owoców (największe są pierwsze). Melon przycina się zawsze nad trzecim liściem (nie licząc liścieni). Gdy w przyciętym miejscu wyrosną pędy boczne, każdy też przycina się nad trzecim liściem. Cięcie melona przyśpiesza kwitnienie i pojawianie się zawiązków. Owoców jest także więcej (nawet 5-6 sztuk).

Przeczytaj także: Dynia zwykła – jak uprawiać i pielęgnować

W polskich warunkach dość częsty jest problem z dojrzewaniem arbuzów oraz melonów. Przede wszystkim trzeba je siać wcześnie, najlepiej na rozsadę (arbuzy na przełomie lutego i marca, a melony pod koniec kwietnia), gdyż mają długi sezon wegetacyjny (zwykle 130-150 dni).

Trudność sprawia też ocena, czy owoce już dojrzały i nadają się do zbioru, czy też jeszcze poczekać z ich zerwaniem. Najlepiej oznaczać zawiązki owoców datami – dojrzewają po około 45 dniach. Nie zawsze jednak wśród liści można wypatrzeć zawiązki, gdyż mają maskujące kolory. Wtedy owoce zrywa się na przełomie sierpnia i września.

Arbuzy po zerwaniu należy od razu przeznaczyć do konsumpcji, gdyż bardziej nie dojrzeją. Melony przeciwnie – można ułożyć w słonecznym miejscu, np. na parapecie, by w pełni dojrzały.

W polskim klimacie z jednej rośliny zbiera się najczęściej od dwóch do czterech owoców. Na melonach (przycinanych) udaje się czasem wyhodować nawet pięć lub sześć sztuk. Owoce nie mają takich samych rozmiarów – największe są zawsze te, które roślina zawiązała jakie pierwsze. Jednak smak małych owoców jest równie dobry, jak dużych.

Warto wiedzieć, że miąższ owoców arbuzów i melonów różni się kolorami w zależności od odmiany. Arbuzy mogą być w środku czerwone, różowe, żółte, a melony – kremowe i pomarańczowe.

Przeczytaj także: Uprawa warzyw na podwyższeniach - poradnik